Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Ο αοίδιμος π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνός – Αφιέρωμα στην «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Της Βιργινίας Χαμουδοπούλου, Ιστορικού, στην «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Ο αοίδιμος Πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνός

βαθύς γνώστης της Ορθόδοξης – Εκκλησιαστικής Αλήθειας και καταξιωμένος Ιστορικός

Μέρος Α´

Στις 19 Δεκεμβρίου 2024 συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια από την κοίμηση του Ποιμενάρχου, Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Δ. Μεταλληνού, Ομοτίμου Καθηγητού της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.).

Ο μακαριστός Πρωτοπρεσβύτερος Γ.Δ.Μ. έχαιρε ευρείας αναγνωρισιμότητας και εκτιμήσεως στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για τον επιστημονικό θεολογικό του λόγο, γραπτό και προφορικό. Είχε βαθειά επίγνωση της Ορθόδοξης μαρτυρίας του και της Ποιμαντικής παρουσίας του. Ανέδειξε εις βάθος τον Ευαγγελικό Λόγο μέσα σε πλήθος άρθρων, Συνεδριακών ανακοινώσεων και βιβλίων, στρατευόμενος ενάντια στην αλλοτρίωση του Δυτικού ατομοκεντρισμού, αναδεικνύοντας –όσο ολίγοι– την οικουμενική διάσταση του Εκκλησιαστικού, Ελληνορθοδόξου πολιτισμού. Το αυθεντικό ιδεώδες της Πατερικής αγιότητας τον έκανε πολύ αυστηρό, αλλά όχι μισαλλόδοξο. Ως τακτικός Καθηγητής από τό 1995 είχε ως αντικείμενο της διδασκαλίας του την «Ιστορία και τον Πνευματικό βίο της Εκκλησίας της Ελλάδος από της Αλώσεως έως σήμερα». Ο Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α., εντιμολογιότατος κ. Κωνσταντίνος Μπελέζος ομολογεί ότι ο π. Γ.Μ. «ήτο διδάσκαλος κορυφής, εργάτης τίμιος της Θεολογίας και της Εκκλησίας προς το πρόσωπον του οποίου πολλοί, πολλά, πολλαχώς οφείλουσι».

Όσοι τον γνωρίσαμε από κοντά και συνεργαστήκαμε μαζί του δεν θα τον λησμονήσουμε ποτέ.

Ο π. Γεώργιος Μεταλληνός γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1940. Ο πατέρας του Δημήτριος ήταν δικαστικός υπάλληλος, η μητέρα του Γιολάντα (Yolanda) Borge από τη Μάλτα, με πατέρα Ρωμαιοκαθολικό και μητέρα Ορθόδοξη, είχε ασπασθεί την Ορθοδοξία στα τέλη του 1938. Στη διαμόρφωση της εκκλησιαστικής συνείδησης του μικρού Γεωργίου συνέβαλαν η γιαγιά του από μητέρα, Αντωνία, ο πνευματικός του π. Γεώργιος Σαββανής, ο οποίος τον συμβούλευε να μην αλαζονευτεί ποτέ για καμιά του πρόοδο, και ο δυναμικός Μητροπολίτης Κερκύρας και Παξών Μεθόδιος Κοντοστάνος, ο οποίος του ενέπνευσε τον ζήλο για την Ορθοδοξία και το Έθνος.

Ο υιός του π. Γεωργίου κ. Δημήτριος Μεταλληνός γράφει για τον πατέρα του τα εξής: «Ο πατέρας μου έζησε σύμφωνα με τον αγαπημένο ορισμό που προσέδιδε στον Χριστιανισμό ως “Ορθοδοξία των Αγίων”. Ο βίος του διακρινόταν από την “συνετή αναζήτηση της Άκτιστης Θείας Χάριτος”. Σε ηλικία έξη ετών, εκκλησιαζόμενος με τη μητέρα του στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου Σπηλαιωτίσσης, ακούγοντας τον Ιεροκήρυκα π. Σεβαστιανό Ασπιώτη είπε στη μητέρα του: “Μάνα, σαν κι᾽ αυτόν θέλω να γίνω όταν μεγαλώσω”. Στον Ναό αυτόν φυλάσσεται ακέραιο το ιερό σκήνωμα της Αγίας Θεοδώρας της Αυγούστας. Από παιδί έως την κοίμησή του ο π. Γεώργιος είχε ως προστάτες Αγίους τον Άγιο Σπυρίδωνα και την Αγία Θεοδώρα την Αυγούστα».1

(Η προστάτις του πατρός Μεταλληνού Αγία Θεοδώρα είναι η βασίλισσα Θεοδώρα, η οποία το 843 μ.Χ. συνεκάλεσε Σύνοδο στην Βασιλεύουσα για την Αναστήλωση των Αγίων Εικόνων).

Μετά την Στοιχειώδη και Μέση Εκπαίδευση στην Κέρκυρα, εισήλθε πρώτος στην Θεολογική Σχολή του Ε.Κ.Π.Α. το 1958. Το ίδιος έτος έλαβε το πτυχίο σαξοφώνου από την Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας. Ως φοιτητής ολοκλήρωσε με υποτροφία του ΙΚΥ τις σπουδές του στην Θεολογία (1958-1962) και στη Φιλολογία (1964-1967). Κατά τη διάρκεια των σπουδών του ήλθε κοντά σε δυνατούς Ιεροκήρυκες (Παναγιώτη Τρεμπέλα, Γεώργιο Παυλίδη, Αυγουστίνο Καντιώτη), οι οποίοι επηρέασαν τον μετέπειτα θεολογικό-κηρυκτικό του λόγο.

Υπηρέτησε ως μουσικός στις Ένοπλες Δυνάμεις και τον Αύγουστο του 1965 νυμφεύθηκε την εκ Κεφαλληνίας φοιτήτρια και επίσης θεολόγο και φιλόλογο Βαρβάρα Καλογεροπούλου, Δρα Θεολογίας, Πρόεδρο του Συλλόγου Προστασίας Αγέννητου Παιδιού «Η Αγκαλιά», κυρίως όμως άξια συνεργάτιδα και συνοδοιπόρο του π. Γ.Μ. τόσο στη ζωή, όσο και στην επιστημονική, αρχειακή έρευνα, ιδίως επί των αρχείων της Κεφαλλονιάς. Απέκτησαν τρία παιδιά, την Αγγελική, καθηγήτρια Γερμανικής, τον Δημήτριο, Θεολόγο και Δρ Ιστορίας, Λέκτορα της Νεοελληνικής Ιστορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, και τον Θεόδωρο, Φυσικό.

Το 1969 ο π. Γεώργιος μετέβη οικογενειακώς στη Δ. Γερμανία (Βόννη και Κολωνία), απ᾽ όπου απέκτησε διδακτορικά διπλώματα στην Ιστορία και την Φιλοσοφία. Επίσης παρακολούθησε μαθήματα Πατρολογίας και Εκκλησιαστικής Ιστορίας. Επιδίωξή του υπήρξε να μελετήσει εις βάθος όλα τα Χριστιανικά Δόγματα.

Το 1971 χειροτονήθηκε κληρικός της Ι. Μητροπόλεως Γερμανίας, όπου ως κληρικός ανέπτυξε πλούσια εκκλησιαστική δράση, αγωνιζόμενος υπέρ των Ελλήνων εργατών, και της επανόδου της δημοκρατίας στην Ελλάδα, όπου επέστρεψε το 1975.

Το 1978 ανηγορεύθη Διδάκτωρ Θεολογίας του Ε.Κ.Π.Α. Το 1982 κατεστάθη στη θέση του Λέκτορα και το 1995 τακτικός Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής με γνωστικό αντικείμενο, όπως προαναφέραμε: «Ιστορία και Πνευματικός Βίος της Εκκλησίας της Ελλάδος από της Αλώσεως έως σήμερα». Στις 20/12/2007 ενετάχθη στο Σώμα των Ομοτίμων Καθηγητών του Ε.Κ.Π.Α.

Ο π. Γεώργιος δίδαξε σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο: Εκκλησιαστική Ιστορία, Πηγές της Εκκλ. Ιστορίας, Μεθοδολογία Επιστημονικής Έρευνας κ.ά. Επίσης δίδαξε στην Ανωτέρα Εκκλ. Σχολή, στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο και στις Σχολές Ναυτικού, Αεροπορίας, όπως και στις Σχολές Εθνικής Ασφάλειας και Αστυνομίας.

Εργάστηκε με ζήλο για τη διεύρυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο Θεολογικών Σχολών Αθηνών και Θεσσαλονίκης με Συνέδρια και Συμπόσια τόσο στην Αθήνα, όσο και στη Θεσσαλονίκη (2005-2007). Με τα Συνέδρια αυτά αντιμετωπίστηκαν ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος και διατυπώθηκαν οι προτεραιότητες της Ελληνικής Θεολογίας στην Ακαδημαϊκή και εκπαιδευτική της συνάφεια.

Ο κατάλογος των εξω-Πανεπιστημιακών πνευματικών δραστηριοτήτων του π. Γεωργίου στην Αθήνα και στην Περιφέρεια είναι ατελείωτες. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ειλικρινής στάση του για ορισμένες ατοπίες προκαλούσε αντιθέσεις, παρά την ειλικρινή του προσπάθεια να τηρεί λεπτές ισορροπίες και να αποδίδει τον προσήκοντα σεβασμό στους “αντιπάλους” του, όπως και να ακούει με προσοχή τους εκφραστές των διαφόρων παρατάξεων, τηρώντας πάντοτε τη λογική, αλλά και την επιστημολογική βάση.

Για την πλούσια δράση του ο π. Γ. Μ. τιμήθηκε με Σταυρούς, παράσημα, μετάλλια και τιμητικά διπλώματα από εκκλησιαστικές και πολιτειακές αρχές, από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, από Ιερές Μητροπόλεις, Συλλόγους και Ιδρύματα.

Το 1990 του απενεμήθη “Χρυσούς Σταυρός” μετά διπλώματος από τον αείμνηστο Οικ. Πατριάρχη Δημήτριο, ενώ το 1993 έλαβε το “Florovsky Theological Prize” στις Η.Π.Α. Ενδεικτικό του υψηλού κύρους του στην Ελληνική κοινωνία είναι ότι στις αρχές του 2015 το πρόσωπό του προτάθηκε, από μέρους πολιτικού κόσμου, για τη διαδοχή του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας.2

(συνεχίζεται)

Παραπομπές

1 Δρ. Δημητρίου Γ. Μεταλληνού, «Βιωματική Προσωπογραφία του Μακαριστού π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού († 19.12.2029)», στον τιμητικό τόμο-αφιέρωμα «Μνήμη π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού», σσ. 99-106, Έκδ. Λουριδείου Ιδρύματος, Αθήνα 2021.

2 Οι περισσότερες ως άνω πληροφορίες μας, αναφορικά με τον βίο, το έργο και τις θεολογικές δραστηριότητες του πατρός Γ. Μεταλληνού απορρέουν από το μακροσκελές, λίαν διαφωτιστικό άρθρο του ελλογιμοτάτου Καθηγητού της Θεολογικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α., κ. Κωνσταντίνου Μπελέζου, ο οποίος αναφέρεται αναλυτικά στην ανά έτος εργογραφία του π. Μεταλληνού, που περιλαβάνει 644(!) γραπτά μνημεία, από το 1966 έως το 2019.

Το άρθρο αυτό είναι το πρώτο (σσ. 9-98) στον τιμητικό τόμο-αφιέρωμα «Μνήμη π. Γεωργίου Δ. Μεταλληνού», που εκδόθηκε από το «Λουρίδειο Ίδρυμα – Μνήμες της Πόλης», Αθήνα 2021. Επιμέλεια του αειμνήστου Θεολόγου-Φιλολόγου Ιωάννου Μπουγάτσο

[toula]

Κλίμαξ: «Η δίψα και η αγρυπνία πιέζουν την καρδιά»

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης (579-649), αναφερόμενος στην εγρήγορση και νήψη του πιστού, μάς προτρέπει: «Η δίψα και η αγρυπνία πιέζουν την καρδιά. Και όταν πιεστεί η καρδιά, τότε εκπηδούν δάκρυα». Αυτά τα δάκρυα προσθέτουν ταπείνωση στον αγωνιστή πιστό, συγκρατούν την ειρήνη της ψυχής, ασφαλίζουν την ακατακρισία προς τους άλλους, ελκύουν αδιάκοπα την ευλογία και χάρη του Ουρανού.

Και για να θυμηθώ τον, πολύ αγαπητό σ᾿ εμένα, μακαριστό παπά Εφραίμ, τον πρώην Φιλοθεΐτη, «όταν ο νους καθαρίζεται με δάκρυα, επειδή απομακρύνονται οι βλαπτικοί λογισμοί, το μάτι βλέπει καλύτερα και ο πιστός δεν κατακρίνει κανέναν, ουδεπόποτε».


Διαβάζω στον Ευεργετινό: «Κάποτε ο Αββάς Αμμωνάς μετέβη διά να συναντήση τον Αββάν Αντώνιον εις την έρημον. Έχασε όμως τον δρόμον και περιεπλανάτο εις την έρημον. Εις την κρίσιμον αυτήν κατάστασιν ευρισκόμενος, ο Αββάς Αμμωνάς, προσηυχήθη θερμώς προς τον Θεόν και είπε: «Κύριε και Θεέ μου, μη επιτρέψεις να χαθή το πλάσμα σου εδώ εις την έρημον». Αμέσως τότε ενεφανίσθη ενώπιόν του ένα ανθρώπινον χέρι, ως να εκρέματο εκ του ουρανού, και τού υπεδείκνυε τον δρόμον, μέχρις ότου ήλθεν έξω από το σπήλαιον του Μεγάλου Αντωνίου» (τόμος Δ’, Υπόθεσις Ι’, 33, 260).

Κάποτε, ο Διογένης ο Κυνικός (412-323 π.Χ.) επέστρεφε από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Τον συνάντησε μια παρέα νέων και τον εσταμάτησαν για να τον λοιδορήσουν. Προς στιγμήν, ο αρχαίος φιλόσοφος μπερδεύτηκε, «έχασε τον δρόμο του». Λίγο αργότερα, πήρε και συνήλθε, έλαβε θάρρος και στην ερώτηση των νέων αν είχε πολύ κόσμο στους Αγώνες, αποκρίθηκε: «Κόσμο είχε, ανθρώπους, όμως, όχι!».

Και άλλοτε, πάλι, ο ίδιος φιλόσοφος εστάθηκε στο κέντρο της Αγοράς, στην αρχαία Αθήνα. «Άνθρωποι, ω, άνθρωποι», εφώναζε δυνατά, «σπεύσατε σιμά μου, σπεύσατε…». Και όταν πολλοί, πράγματι, τον περικύκλωσαν για να περάσουν την ώρα τους και να γελάσουν μαζί του, βρήκε την ευκαιρία εκείνος, σαν να τους εκοίταγε στα μάτια, με απέχθεια και ειρωνία, και εφώναξε: «Άνθρωποι, είπα, όχι καθάρματα…! Φύγετε, φύγετε από μπροστά μου». Και, όμως! Αν και ήσαν εκεί, όλοι μαζί συγκεντρωμένοι, αλήθεια, ποιος δύναται να αρνηθεί ότι ήσαν όλοι οι επικριτές του Διογένη, όλοι εκείνοι που μονίμως και διαρκώς τον λοιδορούσαν και εγελούσαν μαζί του, αυτοί που είχαν, προ πολλού, χάσει τον δρόμο…!

[toula]

Τι αγαπάει και τι αποστρέφεται ο Θεός

Ακούω πολλούς να λένε: «Αν ο Θεός αγαπούσε τους φτωχούς, δεν θα τους έκανε φτωχούς». Και άλλους, βλέποντας έναν ελεήμονα άνθρωπο να υποφέρει από βαρειά αρρώστια, να ρωτάνε: «Τι έγιναν οι ελεημοσύνες του; Τι έγιναν οι καλοσύνες του;» Ανόητες ερωτήσεις.

Πώς κατηγορείς, άνθρωπέ μου, το Θεό με τόση ευκολία και επιπολαιότητα; Μπορεί ποτέ ο Θεός να μισεί τους φτωχούς, και μάλιστα τους ενάρετους, και ν’ αγαπάει τους πλουσίους, και μάλιστα τους κακούς και άσπλαχνους; Για να μην αμαρτάνεις με τέτοιες βλάσφημες αλλά και παράλογες σκέψεις, θα σου εξηγήσω τι αγαπάει και τι αποστρέφεται ο Θεός.

Ο Θεός αγαπάει όποιον τηρεί τις εντολές Του. «Αυτόν», λέει, «θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου» (Ιω. 14:21). Όχι αυτόν που έχει πλούτη, όχι αυτόν που έχει υγεία, μα αυτόν «που κρατάει τις εντολές μου και τις εκτελεί». Και ποιον αποστρέφεται ο Θεός; Αυτόν που δεν τηρεί τις εντολές Του.

Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον που περιφρονεί το θέλημα και το νόμο του Θεού, είτε πλούσιος είναι είτε υγιής, να μην αμφιβάλλεις ότι τον αποστρέφεται ο Κύριος. Απεναντίας, τον ενάρετο και ευσεβή, είτε φτωχός είναι είτε άρρωστος, τον αγαπάει. Δεν άκουσες τι λέει η Γραφή; «Παιδεύει ο Κύριος όποιον αγαπάει και μαστιγώνει όποιον αναγνωρίζει για παιδί του» (Παροιμ. 3:12).

Θα μου πεις, βέβαια, ότι πολλοί άνθρωποι σκανδαλίζονται μ’ αυτό. Φταίει το μυαλό τους. Γιατί δεν κάνουν την απλή τούτη σκέψη: αμοιβή δεν δίνεται στην παρούσα ζωή. Εδώ είναι το στάδιο των αγώνων. Τα βραβεία και τα στεφάνια θα δοθούν στην άλλη ζωή.

* * *

Δεν πρέπει να λυπόμαστε γι’ αυτούς που δοκιμάζονται και υποφέρουν, αλλά γι’ αυτούς που, ενώ αμαρτάνουν, δεν τιμωρούνται. Οι τιμωρίες, άλλωστε, εμποδίζουν από την αμαρτία και οδηγούν στην αρετή.

«Αν όμως είναι έτσι», θα μου πείτε, «αν πράγματι απομακρύνουν το κακό οι τιμωρίες, τότε γιατί να μη μας τιμωρεί ο Θεός για κάθε αμαρτία μας;» Θα σας απαντήσω: Αν ο Θεός τιμωρούσε τον κάθε άνθρωπο για κάθε αμαρτία του, η ανθρωπότητα ολόκληρη θ’ αφανιζόταν και η δυνατότητα της μετάνοιας θα χανόταν.

Κοίτα, λ.χ., την περίπτωση του αποστόλου Παύλου. Αν ο Θεός τον τιμωρούσε για το διωγμό των χριστιανών, αν πολύ περισσότερο τον θανάτωνε, πώς θα μπορούσε να μετανοήσει, να πραγματοποιήσει τόσα θεάρεστα έργα και να οδηγήσει την οικουμένη από την πλάνη στην αλήθεια;

Δες και τους γιατρούς, πώς ενεργούν. Όταν παρουσιαστεί κάποιος βαρειά πληγωμένος, εφαρμόζουν θεραπευτική αγωγή ανάλογη όχι με τον αριθμό και το μέγεθος των πληγών, αλλά με την αντοχή του οργανισμού. Γιατί ποια η ωφέλεια, αν κλείσουν οι πληγές αλλά πεθάνει ο άνθρωπος;

Γι’ αυτό και ο Θεός ούτε όλους μαζί τους αμαρτωλούς τιμωρεί ούτε ανάλογα με τ’ αμαρτήματά τους. Οι τιμωρίες Του είναι σταδιακές, μεθοδικές και σκόπιμες. Πολλές φορές, τιμωρώντας έναν άνθρωπο, συνετίζει πολλούς. Κάτι τέτοιο κάνουν και οι γιατροί, όταν κόβουν ένα σάπιο μέλος για να εξασφαλίσουν την υγεία στο υπόλοιπο σώμα.

Από το βιβλίο: ΘΕΜΑΤΑ ΖΩΗΣ Α’. Από τις Ομιλίες του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Έκδοση τέταρτη. Ιερά Μονή Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής 2013, σελ. 23.

[toula]

Η πορεία του ανθρώπου στο «καθ΄ ομοίωσιν»

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Ο άνθρωπος ως δημιούργημα “κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν” προβάλλεται ως δραστικό και δημιουργικό πρόσωπο και αυτοεντάσσεται σε μια δυναμική πορεία. Αμέσως τοποθετείται σε σχέση και σε πορεία, ακριβώς γιατί είναι πλασμένος “κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν Θεοῦ”.

Μια διαρκής πορεία και δραστηριότητά του ως «μιμητής καί συνεργάτης τοῦ Θεοῦ»[1], με απώτερο στόχο την «ἀναμόρφωσίν του ἀρχαίου κάλους καί τήν ἐπίτευξιν τοῦ καθ’ ὁμοίωσιν»[2]. Αυτήν την πορεία προς την αληθήν πραγματικότηταν, η οποία είναι ο Θεός, δύναται ο άνθρωπος να προσεγγίσει και μέσω της προσευχητικής αναγωγής του προς το θείο.

«Ἡ θεολογική χάρι καί ἔμπνευσι ἔρχεται ἐξαίφνης ἄνωθεν, μία στιγμή πού δέν περιμένεις· μία στιγμή, πού γιά νά φτάσης πέρασες βάσανα δοκιμασιῶν καί καταιγίδων. Τή στιγμή ἐκείνη τῆς ἡσυχίας καί διαύγειας – μετά τή καταιγίδα – φαίνονται ἐναργώς τά κεκρυμμένα, “τά ἄδηλα καί τά κρύφια”.

Καί πάλι, ἄν τά πάντα καλύψη νέφος καί ὁμίχλη ἀκηδίας, ὁ ἄνθρωπος τῆς Χάριτος κυκλοφορεῖ ἀπρόσκοπτα, γιατί μέσα τοῦ παραμένει φωτεινή ἡ τοπογραφία τοῦ πεδίου πού τοῦ ἔχει ἀποκαλυφθῆ.

Παραπομπές:

[1] Ματσούκα Νίκου, Δογματική και Συμβολική Θεολογία Γ’, σελ. 194,

[2] Ξεξάκη Νικολάου, Ορθόδοξος Δογματική Γ’, σελ.227.

[toula]

Ο όσιος Γεώργιος Καρσλίδης έλεγε στα πνευματικά του τέκνα: «Θα γίνει πόλεμος. Να κάνετε καταφύγια, γιατί ο πόλεμος θα είναι με πυρηνικά. Τότε θα περπατάτε τριάντα χιλιόμετρα για να δείτε άνθρωπο. Και όταν τον συναντήσετε, θα λέτε, δόξα τω Θεώ, βρήκα επιτέλους ένα άνθρωπο».

Ένας κύριος από το χωριό Δενδράκια Δράμας διηγήθηκε πως, όταν οι Βούλγαροι καταδίκασαν κάποιους συγχωριανούς του σε θάνατο κι εξορία, όλοι έκλαιγαν. Τότε ο όσιος Γέροντας τους είπε: «Μη φοβάστε, κανένας δεν θα πάθει τίποτε. Όλοι θα γυρίσουν πίσω γεροί», όπως κι έγινε.

Άλλοτε, βγαίνοντας από την εκκλησία της μονής και βλέποντας συναγμένο κόσμο, τους είπε: «Εσείς καλά θα πεθάνετε, αλλά αυτά τα μικρά παιδιά τι έχουν να δουν! Οι Τούρκοι θα φθάσουν ως εδώ, αλλά ύστερα θα γυρίσουν πίσω και τότε μέσα στην Κωνσταντινούπολη εφτά μηνών μοσχάρι θα κολυμπάει μέσα στο αίμα…»


Μία ευσεβής κυρία, από το χωριό Λιβαδερό της Δράμας, τον όσιο τον γνώρισε το 1946. Στην περίοδο του εμφυλίου ήταν μικρή κι έμενε με τη γιαγιά της στο μοναστήρι, λόγω των πολλών καταστροφών. Μία ημέρα τους πήγε ο πατέρας της τρόφιμα. Φεύγοντας, πλησίασε ο όσιος τη γιαγιά και της είπε χαμογελώντας: «Άντε, θα κάνεις και άλλο εγγόνι, με το καλό». Εκείνη απορημένη τον ρώτησε: «Καλά , ήρθε η κόρη μου εδώ, σου είπε το νέο και εμένα δεν ήρθε ούτε να με μιλήσει;». Εκείνος τότε αστειευόμενος της αποκρίθηκε: «Αν δεν είδα τα μάτια, είδα όμως τα φρύδια» (εννοώντας πως είδε τον πατέρα). Ο πατέρας βέβαια δεν είχε πει τίποτε και η μητέρα είχε περίπου τέσσερις μήνες να πάει στο μοναστήρι.

Όταν οι Βούλγαροι σκότωσαν τον παππού της, τότε ο πατέρας της πήρε την πεθερά του και τον γιό της κοντά του, για να μη είναι μόνοι. Η μητέρα της ήταν παιδί από τον πρώτο άνδρα της και το αγόρι από τον δεύτερο. Ο όσιος μία ημέρα της είπε: «Εσύ όλο λες, ο Σταύρος μου και ο Σταύρος μου θα με κοιτάξει (για τον γιο σου), αλλά όχι, ο Ματθαίος θα σε κοιτάξει», δηλαδή ο γαμπρός της. Έτσι κι έγινε.

Μία γυναίκα από την Καλλίφυτο Δράμας διηγήθηκε πως επί βουλγαρικής κατοχής ο όσιος έλεγε: «Τα βράδυα να έρχεστε όποτε μπορείτε κοντά μου». Οι γονείς έπαιρναν και τα παιδιά μαζί τους, γιατί το ζητούσε ο άγιος Γέροντας. Έλεγε τότε: «Θα ‘ρθει μία εποχή που η μάνα δεν θα γνωρίζει το παιδί και το παιδί τη μάνα…» –«Πώς πάτερ θα γίνει αυτό;» –«Ναι, ναι, θα ξενιτευθεί ο κόσμος, τα παιδιά θα μεγαλώνουν με τις γιαγιάδες και δεν θα γνωρίζουν τους γονείς τους». Όπως κι έγινε με τη μετανάστευση. «Θα ‘ρθει καιρός που τα αδέλφια μεταξύ τους θα σκοτώνονται». Όπως έγινε ακριβώς στον εμφύλιο σπαραγμό.

Προφητικά είχε πει ο Γέροντας: «Θα ‘ρθει καιρός που θα πετροβοληθεί το ράσο» και να που φτάσαμε σε τέτοια χρόνια εξ αιτίας της απιστίας μας.

Από το βιβλίο: (†) Μοναχού Μωυσέως Αγιορείτου, Ο Όσιος Γεώργιος της Δράμας. Έκδοσις Ι. Μ. Αναλήψεως του Σωτήρος, Ταξιάρχες (Σίψα) Δράμα 2016, σελ. 168, 173, 175, 201, 252 (αποσπάσματα).

[toula]

Στην «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Καμμιά άλλη αρετή, όσο η σωφροσύνη, δεν κάνει τους ανθρώπους, μολονότι έχουν σάρκα, να μοιάζουν με τους πνευματικούς αγγέλους.

Μ᾽ αυτή την αρετή όπως λέει ο Απόστολος, μπορούν ενώ ακόμη ζούν στη γη να έχουν το πολίτευμα στους ουρανούς. Μπορούμε να καταλάβουμε αν κατακτήσαμε τελείως την αρετή αυτή, αν δούμε πως η ψυχή μας δεν ευχαριστιέται με καμμιά εικόνα αισχρής φαντασίας στον ύπνο. Γιατί παρόλο που κάτι τέτοιο δεν θεωρείται αμαρτία, αποδεικνύει όμως ότι η ψυχή είναι άρρωστη και δεν έχει απαλλαγεί από το πάθος της πορνείας.


Έτσι, πρέπει να καταλάβουμε ότι αυτές οι αισχρές φαντασίες που βλέπουμε στον ύπνο μας φανερώνουν την αμέλεια και την ασθένειά μας· την αρρώστεια που κρύβεται στ᾽ απόκρυφα της ψυχής μας τη φέρνει στο φως η ρεύση που συμβαίνει την ώρα που κοιμόμαστε. Γι᾽ αυτό και ο γιατρός των ψυχών μας έβαλε το φάρμακο στα απόκρυφα της ψυχής, όπου ήξερε ότι βρίσκονται οι αιτίες της αρρώστειας και είπε, “όποιος βλέπει γυναίκα και την επιθυμεί ήδη μοίχευσε μαζί της μέσα στην καρδιά του· δεν θεραπεύει τόσο τη λαγνεία των ματιών όσο την ψυχή μέσα μας, επειδή αυτή δεν χρησιμοποιεί όπως πρέπει τα μάτια που ο Θεός μας έδωσε για το καλό μας.

Έτσι και η σοφή Παροιμία δεν λέει “με κάθε τρόπο πρόσεχε τα μάτια σου” αλλά “με κάθε τρόπο πρόσεχε την καρδιά σου,” βάζοντας το φάρμακο της προσοχής σ᾽ εκείνη που χρησιμοποιεί όπως θέλει τα μάτια.

Αββάς Κασσιανός ο Ρωμαίος

[toula]

Άγιος Λουκάς της Συμφερούπολης, ο κορυφαίος τηρητής των Εντολών του Ευαγγελίου!

Όταν ήταν να σπουδάσει Ζωγράφος αρχές του 20ού Αιώνα στην Ρωσία και αφού εξασφάλισε τη θέση στη Σχολή, ένιωσε κάτι στη συνείδηση του, τόσο μα τόσο απλά:

Εάν γίνω Ζωγράφος, θα κάνω αυτό που μου αρέσει, θέλω όμως να προσφέρω στον πλησίον μου, είπε και έγινε ιατρός χειρουργός!

Δεν σκέφτηκε να γίνει Ιερέας. αλλά καλός Σαμαρείτης…

Ο Θεός τον έκανε με τον ζήλο και την επιτυχημένη πορεία του διάσημο χειρουργό!

Αυτή ήταν η ταπεινή απόφαση του, δεν έγινε αυτόκλητος Ιερέας αλλά ο Θεός τον κάλεσε μέσω του τοπικού Επισκόπου στην Ιεροσύνη αρχές της Σοβιετικής επανάστασης στη Ρωσία, όταν οι Ιερείς σφαγιάζονταν από το άθεο καθεστώς κατά εκατοντάδες η θάβονταν ομαδικά ζωντανοί σε λάκκους….

Ιερέας σήμαινε τότε στην αρχή του Σοβιετισμού, υποψήφιος Μάρτυρας.

Όλη την Ζωή του το καθεστώς τον βασάνιζε για να πετάξει την Ιεροσύνη και να μείνει μόνο χειρουργός.

Τον εξόρισε σε όλη τη Σοβιετική Ένωση, τον φυλάκισε τον κούρεψε, τον ξύρισε, τον εξευτέλισε για να εξαλείψει την Ιεροσύνη, διότι δεν ανέχονταν ένας Κορυφαίος και διάσημος γιατρός να διαφημίζει την Ιεροσύνη που αυτοί μισούσαν και προσπαθούσαν να εξαλείψουν!

Πάντα στο χειρουργικό κρεββάτι υψωνόταν η Εικόνα της Παναγίας.
Όταν την αφαίρεσε ο Σοβιετισμός, αρνήθηκε να χειρουργεί ώσπου αναγκάστηκαν και την επέστρεψαν στη θέση της!

Όλη η Ζωή του ήταν μια προσφορά και θυσία για τον πλησίον.

Μεγαλύτερη αγάπη δεν υπάρχει από το να θυσιάζεται κάποιος για τους φίλους του, είπε ο Χριστός ορίζοντας τι είναι Αγάπη!

Δεν υπάρχει Άγιος που να άγιασε χωρίς θυσία προς τον Θεό και τον πλησίον.

Δεν υπάρχει καμιά θυσία στην οποίαν να μην υπάρχει ενεργός Μετάνοια!

Διότι η Μετάνοια νικά τον εγωκεντρισμό και ελκύει το Άγιο Πνεύμα που μας δίνει την αληθινή Αγάπη, διότι μόνο ο Θεός δίνει την Αγάπη. Πάντα μέσα από την Μετάνοια.

Διότι «θυσία τω Θεώ πνεύμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει» φωνάζει ο Θεός με το στόμα του Δαυίδ!

Ο Άγιος Λουκάς έγινε όχι μόνο Ιερέας αλλά Αρχιεπίσκοπος Συμφερούπολης στην Κριμαία, έγινε Φως Χριστού που φωτίζει τον Κόσμο!

Κοιμήθηκε ως άνθρωπος αλλά ζει ως Άγιος και Ιατρός ψυχών και σωμάτων για όποιον ταπεινά τον επικαλείται!

Θαυματουργεί….

Ανδρέας Χριστοφόρου

https://www.pothosmetanoias.gr/

[toula]

Ο «δικός» μας Χριστόδουλος

Η Έφη Μητώση, πρώην Δ/ντρια του Ιδιαίτερου Γρφ. του μακαριστού Αρχιεπισκόπου, μιλάει στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

Γράφει η Ευράνθη (Εύφη) Μητώση

Νομικός, πρ. Νομάρχης

Όταν πρόκειται να μιλήσεις για δικούς σου ανθρώπους, πραγματικά, είναι δύσκολο.

Είναι αυτή η ανησυχία πως τα λόγια θα φανούν πολλά γι’ αυτούς που τους γνωρίζουν λίγο και λίγα για αυτούς που τους γνωρίζουν πολύ…

«Tοιούτος ημίν έπρεπεν αρχιερεύς» (28-4-1998). Ήταν η φράση που συμπεριέλαβα στη συγχαρητήρια επιστολή που έστειλα στον νεοεκλεγέντα τότε Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστόδουλο και στην οποία πήρα την έντυπη ευχαριστήρια απάντησή του, που µε χειρόγραφη προσθήκη, όπως συνήθιζε, ζητούσε την προσευχή µου για δύναμη στο έργο του.

Ύστερα από ενάμιση χρόνο, ανταποκρινόμενη στην τιμητική για µένα πρότασή του, ανέλαβα διευθύντρια του ιδιαίτερου γραφείου του, όπου παρέμεινα για περισσότερα από τρία χρόνια. Αργότερα, και για άλλα δύο χρόνια, μέχρι τον θάνατό του, ανέλαβα διευθύνουσα σύμβουλος της Εταιρείας Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και Επικοινωνίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, συμβάλλοντας, στο μέτρο των δυνατοτήτων µου και των αρμοδιοτήτων µου και µε δεδομένη την όποια επαγγελματική και πολιτική εμπειρία µου, στη διαμόρφωση της καθημερινότητάς του και στο ευρύτερο έργο του.

Κάθε μέρα αποκάλυπτα – και θα έλεγα εντυπωσιαζόμουν – το μεγαλείο της καρδιάς, του μυαλού και της εκρηκτικής προσωπικότητάς του, που αναδεικνυόταν μέσα από μια χαρακτηριστική απλότητα. Ζούσε μέσα στον κόσμο, στην κοινωνία, στην πολιτική, στον πολιτισμό, στη ζωή, όμως συνδέοντας πάντα και όλα µε τη λειτουργικότητα της Εκκλησίας.

Στους δύσκολους καιρούς μας και μετά την πορεία μου δίπλα του, πόσο ταιριάζουν τα λόγια του Παπαδιαμάντη που έγραφε πως «όταν στερέψει η νερομάνα, ο λαός, για να μην πεθάνει, πίνει νερό απ’ τα λασπόνερα». Και, σήμερα, φαίνεται να έχει στερέψει η νερομάνα…

Τι να πρωτοθυμηθείς, τι να πρωτογράψεις!

Ήταν ακούραστος, απολάμβανε «ψυχή τε και σώματι» όλες τις εκκλησιαστικές ακολουθίες µε το ίδιο λατρευτικό πάθος, σε ένα ταπεινό εκκλησάκι και σε έναν μεγαλοπρεπή ναό! Καθημερινά διέθετε όσο χρόνο χρειαζόταν για να αναγνώσει και να απαντήσει, πολλές φορές ιδιοχείρως, στις δεκάδες επιστολές επωνύμων και ανωνύμων, πολιτικών και πολιτών, φορέων εκκλησιαστικών και µη, Ελλήνων και ξένων, ορθοδόξων και µη, που µε τον τρόπο τους εξέφραζαν τον θαυμασμό τους ή τον έκαναν κοινωνό των προβλημάτων τους, του πόνου τους, των αιτημάτων τους, περιμένοντας την αποτελεσματική παρέμβασή του, την παρηγορητική επιστολή του ή την απευθείας επαφή μαζί του.

Ατέλειωτες ήταν οι ώρες των συναντήσεών του, σχεδόν καθημερινά, µε όλους, ανάμεσα στους οποίους πρωτεύουσα θέση, στην καρδιά του και στο πρόγραμμά του, είχαν τα παιδιά, οι νέοι, οι μαθητές, από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Τόσο που µε τον καιρό έγινε παράδοση να τον επισκέπτονται, σχεδόν «προσκυνηματικά» στη διάρκεια των σχολικών εκδρομών τους στην Αθήνα, όταν δεν πήγαινε ο ίδιος στα σχολεία τους.

Η Αρχιεπισκοπή έγινε ο φυσικός χώρος για χιλιάδες νέους, μαθητές και όχι µόνο, που γοητευμένοι τον άκουγαν να τους μιλά µε τον δικό του, ζεστό, αληθινό, γλαφυρό, συναρπαστικό τρόπο, συχνά δακρυσμένος για την πατρίδα, την Ελλάδα, το μεγαλείο των προγόνων µας, τη λαμπρή ιστορία µας, την Ορθοδοξία, την αγάπη στον Θεό και τους ανθρώπους και, φυσικά, µε τα γνωστά, ευχάριστα και πάντα διδακτικά ανέκδοτά του!

Τον θυμάμαι όταν κλήθηκε να κάνει τα εγκαίνια του μετρό στην Αθήνα. Πέρασε ώρες μπροστά στον υπολογιστή του, συνηθισμένη για µας τους συνεργάτες του εικόνα, για να συντάξει τη σχετική µε το έργο ευχή, φυσικά στην εκκλησιαστική πλούσια γλώσσα.

Πολυσχιδής προσωπικότητα, φωτεινή, ανεπανάληπτη. Αυθόρμητος και παρορμητικός πολλές φορές. Ηγέτης και δεινός ομιλητής, μαχητικός σε όλα τα εθνικά, πνευματικά, κοινωνικά, εκκλησιαστικά προβλήματα, κοντά στον πονεμένο, τον κουρασμένο, τον άρρωστο, τον αδύνατο, τον πτωχό, τον πιστό, εκφράζοντας πάντα δυναμικό λόγο, αγγίζοντας και τον χώρο της πολιτικής, έστω στις παρυφές της, όσο και αν ενοχλούσε. Μοναδικός, επικοινωνιακός, ασκούσε ασυνήθιστη γοητεία στους συνομιλητές και τους ακροατές του, πάντα χαμογελαστός, οραματιστής, επαγρυπνών για την Εκκλησία και την πατρίδα, την Ορθοδοξία, την Ελλάδα.

Άνοιξε δρόμους με ζήλο για τον χριστιανισμό. Έδωσε μάχη στην Ευρώπη ώστε ο χριστιανισμός να αποτελέσει θεμέλιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Ήταν ένας ευφυής, ξεχωριστός εκκλησιαστικός άνδρας και φανατικός πατριώτης. Άριστος γνώστης των θεολογικών θεμάτων και της εκκλησιαστικής και όχι µόνο παράδοσης, που µε πείσμα τιμούσε και διέδιδε. Θεοστόχαστος και διορατικός, συναρπαστικός. Με χαρακτηριστική απλότητα και, φυσικά, χιούμορ.

Με σεβασμό στην αιώνια μνήμη του…

Λίγα βιογραφικά στοιχεία για τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο:

Ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος, κατά κόσμον Χρήστος Παρασκευαΐδης, γεννήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1939 στην Ξάνθη και σπούδασε Νομικά και Θεολογία.

Διδάκτωρ Θεολογίας, πτυχιούχος γαλλικής και αγγλικής γλώσσας, γνώστης ιταλικής και γερμανικής, χειροτονήθηκε διάκονος το 1961 και πρεσβύτερος το 1965.

Εννέα χρόνια ήταν ιεροκήρυκας στο ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου Φαλήρου, ενώ διετέλεσε επί επτά χρόνια γραμματέας της Ιεράς Συνόδου.

Νεότατος, μόλις 35 ετών, το 1974 εξελέγη μητροπολίτης Δημητριάδος, απ’ όπου αναχώρησε, όταν εξελέγη αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Πήρε μέρος σε πολλές εκκλησιαστικές αποστολές στο εξωτερικό, ενώ συνέγραψε πλήθος επιστημονικών και εποικοδομητικών κειμένων. Αρθρογράφησε στον εκκλησιαστικό Τύπο, αλλά και σε εφημερίδες.

Το 1998, μετά το θάνατο του αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, εξελέγη αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, ο από Δημητριάδος Χριστόδουλος, ο οποίος προκάλεσε αίσθηση στην κοινή γνώμη, από την πρώτη στιγμή που άρχισε να διαβάζει τον «επιβατήριο» λόγο του στον κατάμεστο μητροπολιτικό ναό Αθηνών.

Πολύ γρήγορα, όλοι μιλούσαν για τον Αρχιεπίσκοπο, που καλούσε τη νεολαία να πλησιάσει την Εκκλησία, «ακόμα και με το σκουλαρίκι», ζητούσε συγγνώμη από τους νέους για όσα δεν έγιναν από τους μεγαλύτερους, ενώ άρχισε αμέσως να ασχολείται με την αναζωογόνηση όλων των υπηρεσιών της Εκκλησίας και κυρίως του φιλανθρωπικού τομέα.

Υπό την ηγεσία του, προάγεται το έργο της Εκκλησίας σε ολόκληρο τον κοινωνικό τομέα. Ιδρύονται νέοι οργανισμοί που καλύπτουν τομείς, όπως η βιοηθική, η μέριμνα για τους τοξικομανείς, την κακοποιημένη γυναίκα, την άγαμη μητέρα. Τέλος, ίδρυσε την Μη Κυβερνητική Οργάνωση «Αλληλεγγύη», μέσω της οποίας γίνεται παρέμβαση με ανθρωπιστική βοήθεια, σε παγκόσμια κλίμακα.

Ίδρυσε την υπηρεσία Διαδικτύου, δημιουργώντας συγχρόνως ψηφιακή βιβλιοθήκη σε 9 γλώσσες, πινακοθήκη, μουσικοθήκη και πύλη πολιτιστικών ειδήσεων στα ελληνικά και αγγλικά.

Δύο μεγάλα γεγονότα σημάδεψαν τα πρώτα χρόνια της ποιμαντορίας του: η σύγκρουση με την κυβέρνηση Κ. Σημίτη για την αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες, που άρχισε την άνοιξη του 2000 και απασχόλησε για περίπου δύο χρόνια την κοινή γνώμη, ενώ αμέσως μετά άρχισε και η κρίση με το Οικουμενικό Πατριαρχείο που κράτησε ως το 2004 και έληξε μετά την παρέμβαση της υπουργού Παιδείας Μαριέττας Γιαννάκου.

Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος κοιμήθηκε την 28η Ιανουαρίου 2008, έπειτα από πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο.

www.dogma.gr

[toula]

Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

Έλεγε ο μακαριστός Γρηγόριος ο Θεολόγος:

«Πως θα κατέβουμε προς την σωτήρια ταπεινοφροσύνη, χωρίς να εγκαταλείψουμε τον ολέθριο όγκο της υπερηφάνειας; Εάν παντοτινά επιδιώκουμε την ταπεινοφροσύνη και δεν αδιαφορούμε σε καμιά περίπτωση, με την ιδέα ότι τάχα δεν βλαπτόμαστε από αυτό. Διότι η ψυχή εξομοιώνεται προς το αντικείμενο με το οποίο ασχολείται και διαπλάθεται σύμφωνα μ’ αυτά που πράττει και παίρνει το ανάλογο σχήμα μ’ αυτά.


Για σένα λοιπόν και η εμφάνιση και το ένδυμα, το βάδισμα όσο και το κάθισμα, η τροφή και η όλη εικόνα της ζωής σου, ακόμη και το στρώσιμο του κρεβατιού και το σπίτι και τα αντικείμενα που υπάρχουν μέσα σ’ αυτό, όλα ας είναι προσαρμοσμένα για λιτή ζωή. Αλλά και η ψαλμωδία και το άσμα και η καλή συμπεριφορά προς τον πλησίον, και αυτά ας κλίνουν προς τη λιτότητα περισσότερο παρά στην υπερβολή.

Μην κομπάζεις, σε παρακαλώ, με λόγους επιδεικτικούς, ούτε με ασματα υπερβολικά καλλίφωνα, ούτε με συζητήσεις υπερήφανες και δυσνόητες, αλλά σε όλα να αφαιρείς από το μέγεθος.

Καλοσυνάτος μεταξύ των φίλων, ήπιος στον υπηρέτη, ανεξίκακος στους θρασείς, φιλάνθρωπος στους ανήμπορους, η παρηγοριά σ’ όσους υποφέρουν, παρών σ’ όσους θλίβονται, μ’ ένα λόγο μη παραβλέποντας κανέναν, γλυκύς όταν απευθύνεσαι σε κάποιον, ανοιχτόκαρδος στην εξυπηρέτηση, πρόθυμος και καταδεκτικός προς όλους».

[toula]

Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

Είπε ένας Γέροντας: «Τίποτε δεν παροργίζει τόσο τον Θεό και τίποτε δεν απογυμνώνει τόσο τον άνθρωπο από τη χάρη, ώστε να φτάσει και σε εγκατάλειψη από μέρους του Θεού, όσο το να κατηγορεί τον πλησίον του ή να τον κατακρίνει ή να τον εξουθενώνει.

Και είναι τόσο βαρύτερη η κατάκριση από κάθε άλλη αμαρτία, ώστε ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι που έχεις στο μάτι σου και τότε θα δείς καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που βρίσκεται στο μάτι του αδελφού σου (Λουκ. 6,42).

Παρομοίασε δηλαδή το αμάρτημα του πλησίον με το σκουπιδάκι, ενώ την κατάκριση με το δοκάρι. Είναι τόσο κακό το να κατακρίνει κανείς· σχεδόν ξεπερνά κάθε αμαρτία.