Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Στην «Κιβωτό της Ορθοδοξίας»

Του π. Αντωνίου Χρήστου

Αγαπητοί Αναγνώστες, 40 ημέρες ακριβώς μετά την Εορτή των Χριστουγέννων, δηλαδή στις 2 Φεβρουαρίου, κάθε χρόνο, η Αγία μας Εκκλησία εορτάζει την Εορτή της Υπαπαντής, δηλαδή της συνάντησης του Χριστού με τον δίκαιο Συμεών στα Ιεροσόλυμα.

Η εορτή της Υπαπαντής, ανήκει στις εορτές του δωδεκαόρτου, δηλαδή τις σημαντικότερες 12 εορτές της Εκκλησίας. Ο εορτασμός της (καταβασίες) ξεκινάει στις 15 Ιανουαρίου, μετά την απόδοση των Φώτων (τέλος της περιόδου των Φώτων 14 Ιανουαρίου), κορυφώνεται την κυριώνυμο ημέρα, 2 Φεβρουαρίου, και ολοκληρώνεται στις 9 Φεβρουαρίου με την απόδοση της Εορτής. Αξίζει στο άρθρο μας να ασχοληθούμε με αυτή την Εορτή! Ας ξεκινήσουμε…!

Η Εορτή της Υπαπαντής έχει το μοναδικό προνόμιο να αποτελεί και Δεσποτική και Θεομητορική εορτή. Το περιεχόμενό της, αυτό δηλαδή που εορτάζεται από την Εκκλησία μας, είναι η «προσφορά» του Ιησού στο Ναό από την μητέρα Του Μαρία και τον θετό Του πατέρα-Προστάτη της Παναγίας Ιωσήφ, σαράντα ημέρες μετά τη γέννησή Του. Ήταν μια παράδοση του Μωσαϊκού Νόμου για τα πρωτότοκα αγόρια που την τήρησαν οι κηδεμόνες του Ιησού ως πιστοί Εβραίοι. Κατ’ αναλογίαν, σήμερα, ισχύει και στην εποχή της Καινής Διαθήκης και είναι ο γνωστός «σαραντισμός» που τελούν οι μητέρες με το παιδί τον πρώτο τους επίσημο εκκλησιασμό μετά τον τοκετό και την είσοδό τους στον Χριστιανικό Ναό.

Η Υπαπαντή έλαβε χώρα στο ναό του Σολομώντα, όπου έγινε η τελετή, ο Κύριος ως τεσσαρακονθήμερο βρέφος και η Παναγία μας ως λεχώνα, συνάντησαν δύο πρόσωπα με προφητικό χάρισμα, τον γέροντα Συμεών και την γερόντισσα Άννα (όχι τη μητέρα της Μαρίας). Και οι δύο αναγνώρισαν στο πρόσωπο του βρέφους τον Μεσσία και προφήτευσαν σχετικά με το λυτρωτικό έργο του προσαγομένου βρέφους. Το περιστατικό αναφέρεται αυτούσιο στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο (β΄22-40). Ο Συμεών που έλαβε τον τίτλο «Θεοδόχος» κατοικούσε στην Ιερουσαλήμ. Ήταν δίκαιος, ευλαβής και φωτισμένος από το Άγιο Πνεύμα, που του είχε φανερώσει ότι δε θα πέθαινε πριν δει το Χριστό. Η χαρμόσυνη αυτή πληροφορία τον εμψύχωνε ως τα βαθειά γεράματά του. Τέλος, ακριβώς σαράντα μέρες μετά τη γέννηση του Ιησού, το Πνεύμα τον πληροφόρησε ότι έπρεπε να πάει στο Ιερό. Ετοιμάστηκε, λοιπόν, με νεανική ζωηρότητα, πήγε εκεί και στάθηκε στην πόρτα, γεμάτος ευχαρίστηση και αγαλλίαση. Μέσα στην προσδοκία αυτή, φάνηκαν να έρχονται ο Ιωσήφ με την Παρθένο, που κρατούσε τον Ιησού. Ο Συμεών, πληροφορημένος από το Πνεύμα ότι το βρέφος αυτό είναι ο Χριστός, τρέχει και παίρνει τον Ιησού στην αγκαλιά του. Τον κρατάει ευλαβικά και, αφού καλά – καλά παρατήρησε το νήπιο και δέχθηκε όλη την ιλαρότητα της θείας μορφής του, ύψωσε το βλέμμα του επάνω και είπε ευχαριστώντας το Θεό: «Νυν απολύεις τον δούλόν σου, δέσποτα, κατά το ρήμά σου εν ειρήνη, ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, ο ητοίμασας κατά πρόσωπον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξαν λαού σου Ισραήλ» (Λουκ. β´ 29-31). Δηλαδή, σε μετάφραση: «Τώρα, δηλαδή, πάρε την ψυχή μου Δέσποτα, σύμφωνα με το λόγο σου, ειρηνικά, διότι τα μάτια μου είδαν αυτόν που θα φέρει τη σωτηρία που ετοίμασες για όλους τους λαούς και θα είναι γι’ αυτούς φως, που θα αποκαλύψει τον αληθινό Θεό και θα δοξάσει το λαό σου Ισραήλ».

Η δε Προφήτιδα Άννα ήταν θυγατέρα του Φανουήλ και καταγόταν από τη φυλή του Ασήρ, ογδόου γιου του Ιακώβ. Παντρεύτηκε πολύ νέα, και μετά επτά χρόνια έμεινε χήρα. Από κει και πέρα έζησε μόνη της, χωρίς να έλθει πλέον σε νέο γάμο. Παρηγοριά και ευχαρίστηση της ήταν η προσευχή, η νηστεία, η ανάγνωση των Γραφών, η φιλανθρωπία και η συχνή παρουσία της στο Ιερό σ’ όλες τις πρωινές και εσπερινές δεήσεις. Για τον τρόπο αυτό της ζωής της, το Άγιο Πνεύμα μετέδωσε στην Άννα το προφητικό χάρισμα. Αξιώθηκε μάλιστα, αν και 84 ετών τότε, να υποδεχθεί στο Ναό μαζί με τον δίκαιο Συμεών, το θείο Βρέφος. Κατά τη συνάντηση εκείνη, η καρδιά της Άννας υπερχάρηκε και σκίρτησε. Πλησίασε, προσκύνησε το παιδί και κατόπιν, αφού ευχαρίστησε και δοξολόγησε και αυτή το Θεό, διακήρυττε ότι ήλθε ο Μεσσίας προς όλους, οι οποίοι ζούσαν περιμένοντας με ειλικρινή ευσέβεια τη λύτρωση του Ισραήλ. Η μνήμη της Προφήτιδας Άννας επαναλαμβάνεται στις 28 Αυγούστου, αλλά και στις 3 Φεβρουαρίου, στη Σύναξη μαζί με τον Δίκαιο Συμεών.

Πέρα από το Θεολογικό και ιστορικό υπόβαθρο της Εορτής, αυτό που την χαρακτηρίζει επίσης και την διακρίνει είναι οι ωραίοι ύμνοι που ψέλνονται κατά τον Όρθρο και ιδιαίτερα στις καταβασίες και τους αίνους. Τόσο σε θεολογικό νόημα, αλλά τόσο και σε μέλος πραγματικά μαγνητίζουν το νου των πιστών και τον ανεβάζουν από τη γη στα ουράνια, από τα φθαρτά στα άφθαρτα, από τα προσωρινά στα αιώνια!

Ας προϋπαντήσουμε και εμείς στην ζωή μας τον Κύριο και ας υποδεχθούμε με χαρά στον Άγιο Οίκο του, κάθε άνθρωπο που εισέρχεται σε αυτόν και αποτελεί άλλωστε την εικόνα Του Θεού, ώστε ενωμένοι με τον Θεό και τους συνανθρώπους να ζούμε πραγματικά αυτή την τριαδολογική οντολογική προοπτική, προς αγιασμό των ψυχών και των σωμάτων μας! Αμήν!

[toula]

Σαράντα μέρες μετά τα Χριστούγεννα, οι ενορίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας γιορτάζουν την Υπαπαντή του Κυρίου.

π. Αλεξάνδρου Σμέμαν

Όμως επειδή συνήθως η γιορτή πέφτει σε εργάσιμη μέρα, έχει σχεδόν μισοξεχαστεί. Παρ’ όλα αυτά έρχεται όταν η Εκκλησία ολοκληρώνει «το χρόνο των Χριστουγέννων», αποκαλύπτοντας και συγκεφαλαιώνοντας το νόημα των Χριστουγέννων σ’ ένα ρεύμα καθαρής και βαθιάς χαράς. Η εορτή αναφέρεται σ’ ένα γεγονός που καταγράφεται στο ευαγγέλιο του αποστόλου Λουκά. Σαράντα μέρες μετά τη γέννηση του Ιησού Χριστού στη Βηθλεέμ, ο Ιωσήφ και η Μαρία, ακολουθώντας τη θρησκευτική συνήθεια της εποχής, «ἀνήγαγον αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα παραστῆσαι τῷ Κυρίῳ, καθὼς γέγραπται ἐν νόμῳ Κυρίου…» (Λουκ. Β΄ 22-23).

Πόσο εκπληκτική και όμορφη είναι η εικόνα, ο πρεσβύτερος να κρατά στην αγκαλιά του το βρέφος, και πόσο παράξενα τα λόγια του: «ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου…». Συλλογισμένοι αυτά τα λόγια, αρχίζουμε να εκτιμούμε το βάθος αυτού του γεγονότος και τη σχέση που έχει με μας, με μένα, με την πίστη μας. Υπάρχει στον κόσμο κάτι πιο χαρούμενο από μια συνάντηση, μια «υπαπαντή» με κάποιον που αγαπάς; Είναι αλήθεια πως το να ζεις σημαίνει να περιμένεις, να αποβλέπεις σε μια συνάντηση. Δεν είναι άραγε η υπερβολική και όμορφη προσδοκία του Συμεών το σύμβολό της; Δεν είναι η πολύχρονη ζωή του σύμβολο της προσδοκίας, αυτός ο «πρεσβύτης» που περνά ολόκληρη τη ζωή του περιμένοντας το φως που φωτίζει τους πάντες και τη χαρά που πληρώνει τα πάντα; Πόσο δε απροσδόκητο, πόσο άρρητα όμορφο είναι το ότι το πολυαναμενόμενο φως και η χαρά έρχεται στον πρεσβύτη Συμεών με ένα παιδί! Φανταστείτε τα τρεμάμενα χέρια του γέροντα Συμεών καθώς παίρνει στην αγκαλιά του το σαρανταήμερο βρέφος τόσο τρυφερά και προσεκτικά, ατενίζοντας το μικρό πλάσμα, και πλημμυρίζοντας από δοξολογία: «νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, δέσποτα, κατὰ τὸ ρῆμα σου ἐν εἰρήνῃ∙ ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου».

Ο Συμεών περίμενε. Περίμενε σε ολόκληρη τη ζωή του, και είναι βέβαιο πως στοχαζόταν, προσευχόταν και βάθαινε καθώς περίμενε έτσι, ώστε στο τέλος ολόκληρη η ζωή του να είναι μια συνεχής «παραμονή» της χαρούμενης συνάντησης.

Δεν είναι καιρός να αναρωτηθούμε τι περιμένουμε; Τι επιμένει η καρδιά μας να μας υπενθυμίζει συνεχώς; Μεταμορφώνεται βαθμιαία η ζωή μας σε μια αναμονή, καθώς περιμένουμε να συναντηθούμε με τα ουσιώδη; Αυτά είναι τα ερωτήματα που θέτει η Υπαπαντή. Εδώ, σ’ αυτή τη γιορτή η ζωή του ανθρώπου αποκαλύπτεται ως ανυπέρβλητη ομορφιά μιας ώριμης ψυχής, που έχει απελευθερωθεί, βαθύνει και καθαριστεί από καθετί το μικρόψυχο, το ανόητο και τυχαίο. Ακόμη και τα γηρατειά και ο θάνατος, η γήινη μοίρα που όλοι μας μοιραζόμαστε, παρουσιάζονται εδώ τόσο απλά και πειστικά ως ανάπτυξη και άνοδος προς εκείνη τη στιγμή, όταν με όλη μου την καρδιά, στην πληρότητα της ευχαριστίας, θα πω: «νυν απολύεις».

Είδα το φως να διαπερνά τον κόσμο. Είδα το «Παιδίον», που φέρνει στον κόσμο τόση θεϊκή αγάπη, και που παραδίδεται σε μένα. Τίποτε δεν προκαλεί φόβο, τίποτε δεν είναι άγνωστο, όλα τώρα είναι ειρήνη, ευχαριστία, αγάπη.

Αυτά φέρνει η Υπαπαντή του Κυρίου. Εορτάζει τη συνάντηση της ψυχής με την Αγάπη, τη συνάντηση μ’ Αυτόν που μας έδωσε τη ζωή, και που μου έδωσε το κουράγιο να τη μεταμορφώσω σε αναμονή.

[toula]

Ο ναός ως κατοικία του Θεού

Γράφει η Βιργινία Δ. Χαμουδοπούλου-Κωνσταντινίδου, Ἱστορικός

Στην κλασική ελληνική αρχαιότητα η ζήτηση της αλήθειας ψηλαφίστηκε με την επιστημονική γνώση και τη δυναμική της ανθρώπινης διάνοιας στο χώρο της πολιτικής, των στρατιωτικών επιχειρήσεων και της Φιλοσοφίας. Στο χώρο της Τέχνης ο Ναός, ως κατοικία του επώνυμου Θεού έπρεπε να είναι ένα μεγαλοπρεπές Μέγαρο με τέλειες αναλογίες από πλευράς μαθηματικών υπολογισμών, πιστών στη ρήση του Αριστοτέλη: «το γαρ καλόν (= ωραίον) εν μεγέθει και τάξει εστί» (Περί Ποιητικής 1450, 38).

«Στο κλασικό έργο υπάρχει ιδανική ισορροπία μεταξύ περιεχομένου και μορφής και το έργο αποπνέει ένα αίσθημα “ολύμπιας γαλήνης”. Στον Παρθενώνα η αρχιτεκτονική και μαθηματική τελειότης που δημιούργησε αυτό το ανεπανάληπτο έργο είναι ορατή, παρούσα. Από αυτή την άποψη το κτίσμα είναι “στατικό”, διότι εκείνο που θέλησαν να παρουσιάσουν οι αρχιτέκτονες και οι γλύπτες είναι δεδομένο, έχει ολοκληρωθεί. Στη γλώσσα της Φιλοσοφίας η τέχνη αυτή ισοδυναμεί με το “είναι”. Υπάρχει η λύση των αναζητήσεων. Ο όρος “Ωραίο” αναφέρεται στα έργα της κλασικής αρχαιότητας και της Αναγεννήσεως».

Η χριστιανική εκκλησία δεν είναι η κατοικία ενός Θεού, γιατί ο Ένας και Παντοκράτορας Θεός υπάρχει παντού. Η Εκκλησία είναι ο χώρος όπου οι πιστοί κάτω από τη σκέπη του Θεού υψώνονται, με τις θείες λειτουργίες και την προσευχή τους, κοντά Του. Η αναζήτηση της Αλήθειας δεν είναι πλέον ζήτημα γνώσεως, αλλά εσωτερικής Αποκαλύψεως προσιτής και στον αγράμματο, τον φτωχό, τον άσχημο, τον ανάπηρο. Είναι η υπέρβαση της διάνοιας από την καρδιά όχι πλέον ως απαραίτητου σωματικού οργάνου, αλλ᾽ ως του «κέντρου», το οποίο, με τη συνεργασία του νου, βοηθάει τον πιστό να βιώσει το σωτηριολογικό νόημα του Χριστιανισμού δίνοντάς του τη δυνατότητα να φθάσει στη θέωση.

Ο βυζαντινός Ναός διαμορφώνεται ως μία μικρογραφία του Σύμπαντος με τον τρούλλο να συμβολίζει τον ουρανό. Για τούτο χαρακτηρίζεται η βυζαντινή Τέχνη ως τέχνη του «Υψηλού», όπου εκφράστηκε ο δυναμικός και ο λυτρωτικός χαρακτήρας τής προς τα άνω πορείας του ορθοδόξου χριστιανού. Η τέχνη αυτή εκφράζει το «γίγνεσθαι» (σε αντίθεση με το «είναι» της κλασικής τέχνης), αφού εκφράζει τη συνεχή πορεία της αναζήτησης της Αλήθειας, που καταλήγει στη «θέωση», μετά από την επιθυμία και τις εν δυνάμει προσωπικές προσπάθειες του πιστού.

Στην Αγία Σοφία ο Ανθέμιος και ο Ισίδωρος κατόρθωσαν το ακατόρθωτο: την εξαΰλωση της Ύλης, προκειμένου ο χαρακτήρας του Υψηλού να εκφραστεί με το «μέτρο» και την «τάξη» του Ωραίου της κλασικής τέχνης, ώστε το γιγάντιο αυτό οικοδόμημα να μην προσομοιάσει με τα υπερμεγέθη και ογκώδη κτίρια των Ανατολικών λαών, όπως οι πυραμίδες της Αιγύπτου, ή τα μετέπειτα κολοσσιαία κτίσματα της Αναγεννήσεως, τα οποία επιβάλλονται με τον όγκο τους. Η επιβολή του όγκου καταργεί την εσωτερική γαλήνη και αφαιρεί από τον έκπληκτο και εμβρόντητο, προ του μεγέθους, άνθρωπο τη δυνατότητα να θέσει σε λειτουργία τις δικές του έμφυτες τάσεις για την προς τα άνω πορεία του. Αντίθετα «…η δύναμη που κατέχει την Αγία Σοφία είναι γαλήνια, τεράστια αλλά και ήρεμη, αφού οι δύο χαρισματικοί αρχιτέκτονες κατόρθωσαν να δώσουν ένα πνευματικό και σύμμετρο είδος Υψηλού, μία έξαρση προς το Ύψος με αξιοπρέπεια και εγκράτεια μεταφερόμενη από το κλασικιστικό ιδεώδες στον υπερβατικό χαρακτήρα της Βυζαντινής Τέχνης».

Θα αναφερθούμε πολύ σύντομα στους τρεις κυριότερους παράγοντες του αρχιτεκτονικού αυτού θαύματος:

α) Οι θόλοι με τις διαβαθμίσεις τους σχηματίζουν μία κλίμακα οδηγώντας το βλέμμα του πιστού στον κεντρικό τρούλλο, που αγκαλιάζει αιωρούμενος τον κεντρικό χώρο του Ναού. Ο τρούλλος αυτός, μαζί με τους 46 θόλους, ημιθόλια, σταυροθόλια μοιάζουν να μην έχουν υλική υπόσταση, αφού ολόκληρος ο φέρων οργανισμός (πεσσών, αντηρίδων) βρίσκεται στο εξωτερικό του Ναού. Η διάτρητος γλυπτική των κιονοκράνων συντελεί επίσης στην εξαΰλωση.

β) Ο φωτισμός: Εκατό περίπου παράθυρα, τα σαράντα είναι του κεντρικού τρούλλου, φωτίζουν τον κεντρικό χώρο. Ο ιστορικός του Ιουστινιανού Προκόπιος γράφει στο έργο του «Περί Κτισμάτων»: «…Φαίης αν, ουκ έξωθεν καταλάμπεσθαιηλίω τον χώρον, αλλά την αίγλην εν αυτώ φύεσθαι». (Ο Ναός μοιάζει να είναι αυτόφωτος). Ο τρούλλος στέφει πάμφωτος τον χώρο, όπως ο ουρανός τη γη.

γ) Ορθή η χρήση της κλίμακας: Από τον εσωνάρθηκα έως τον κεντρικό τρούλλο υπάρχει μία ομαλή μετάβαση από την ανθρώπινη κλίμακα έως την υπερβατική κλίμακα στο κέντρο του Ναού. «Αυτό ακριβώς το πνευματικό και σύμμετρο είδος του Υψηλού, από πλευράς κλίμακος, θυμίζει το μέτρο, την ισορροπία και την τάξη του Ωραίου της κλασικής εποχής».

Η Αγία Σοφία χαρακτηρίζεται από μία καθαρά ελληνική, δυναμική Τέχνη. Μία τέχνη που ολοκληρώθηκε, όταν το Ωραίο μεταλλάχθηκε σε Υψηλό. Όταν τη δύναμη της διανόησης ζέστανε η ένταση και η έκσταση της καρδιάς. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ιουστινιανός επέλεξε Μικρασιάτες Αρχιτέκτονες για τη δημιουργία ενός αρχιτεκτονικού θαύματος. Η Μικρά Ασία ήταν από την εποχή του Αποστόλου Παύλου (1ος αι. μ.Χ.) ο χώρος, όπου Ελληνισμὀς και Ορθοδοξία συζεύχθηκαν πνευματικά και αξεχώριστα.

Η μακρόχρονη βασιλεία του Ιουστινιανού ήταν ένας συνεχής αγώνας για την εξύψωση της εξουσίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, δια της Πατερικής παραδόσεως και των Οικουμενικών Συνόδων, ως εξουσίας του Θεού στα μάτια των πιστών. Με τα λόγια του (διατάγματα, συμμετοχή στα εκκλησιαστικά), αλλά και τα έργα του ο Αυτοκράτορας προσπάθησε να καθιερώσει την Ορθοδοξία ως Πίστη όλων των πολιτών του Ρωμαϊκού Κράτους (Ρωμανίας) σε Ανατολή και Δύση: θαυμάσια ψηφιδωτά κοσμούν τον Άγιο Βιτάλιο και Άγιο Απολλινάριο in classe στη Ραβένα, την Αγία Αικατερίνη στο όρος Σινά, τον Ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου στην Κ.Πολη και άλλους Ναούς ως αψευδείς μάρτυρες της πολιτικής, αλλά και των προσωπικών ορθοδόξων πεποιθήσεων του Ιουστινιανού, ο οποίος είναι ο πρώτος Αυτοκράτορας, που έθεσε τις βάσεις για την αρμονική συνεργασία μεταξύ Κράτους και Εκκλησίας τροχοδρομώντας τον ελληνορθόδοξο χαρακτήρα της υπερχιλιετούς Βυζαντινής-Ρωμαίικης Αυτοκρατορίας (βλ. Δρ Αστερίου Γεροστεργίου, Πρωτοπρεσβυτέρου, «Ιουστινιανός, ο Μέγας Αυτοκράτορας και Άγιος», εκδ. «Υπακοή», Αθήνα 2019).

Αναφέραμε παραπάνω ότι δεν ήταν τυχαία η επιλογή των Μικρασιατών Αρχιτεκτόνων για την ανέγερση της υπέρλαμπρης «Αγίας του Θεού Σοφίας». Ήταν θέλημα Θεού και φώτιση του Αγίου Πνεύματος επί του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού, επιλεγμένου για την υλοποίηση της ενώσεως Ελληνισμού-Χριστιανισμού. Όμως για να επιτευχθεί επίσημα αυτός ο συγκερασμός πέρασαν αιώνες με τους συνεχείς αγώνες των Αποστόλων, των Πατέρων της Εκκλησίας μας, των Αγίων Μαρτύρων, θυμάτων σκληρών διωγμών, των Οικουμενικών Συνόδων και ενός πλήθους πιστών.

Ωστόσο οφείλουμε να αφιερώσουμε λίγες γραμμές στον θεμελιωτή της Χριστιανικής Αλήθειας, αμέσως μετά την Ανάληψη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Ο Μικρασιάτης Απόστολος Παύλος, ο Απόστολος των Εθνών, από την Ταρσό της Κιλικίας, ο εβραϊκής καταγωγής Σαύλος, κάτοχος ελληνικής παιδείας και ρωμαίος πολίτης, γεννημένος 5-15 μ.Χ., υπήρξε «σκεύος εκλογής» από τον Ιησού Χριστό (Πράξεις 9, 15), το 34 μ.Χ. Ο Παύλος, ως φανατικός διώκτης των Χριστιανών, βάδιζε προς τη Δαμασκό, όπου πήγαινε να συλλάβει χριστιανούς για να τους οδηγήσει στα Ιεροσόλυμα να δικαστούν. Τότε μέσα από το εκτυφλωτικό φως που τον τύφλωσε είδε και άκουσε τον Αναστημένο Χριστό να τον καλεί κοντά Του προκειμένου, με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος, να αποκαλύψει και διδάξει στους Ιουδαίους, και κυρίως στα «Έθνη», τη σωτήρια για τους ανθρώπους θεία ενανθρώπηση του Αναστημένου Υιού και Λόγου του Θεού.

Στις Πράξεις των Αποστόλων (Πρ. 9, 1-29), γραμμένες από τον Ευαγγελιστή Λουκά, πιστό συνοδό του Παύλου στις ιεραποστολές του, περιγράφεται λεπτομερώς το εκτυφλωτικό φως που τύφλωσε τον Απόστολο, όπως και η φωνή του Κυρίου, που προέτρεψε τον Παύλο να πάει στη Δαμασκό, όπου θα μάθαινε τι έπρεπε να κάνει. Ωστόσο ο ίδιος ο Παύλος γράφει στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του ότι είδε τον Αναστημένο Χριστό: «τον Κύριον ημών εώρακα» (Α´ Κορινθ. 9, 1). Το γεγονός αυτό συγκλόνισε βαθιά τον Παύλο, ο οποίος, διαπιστώνοντας αυτοπροσώπως το γεγονός της Αναστάσεως, μεταστράφηκε σε υπέρμαχο του Χριστιανισμού.

Μετά τη βάφτισή του στη Δαμασκό βρήκε το φως του και άρχισε το επί 33 χρόνια κολοσσιαίο ιεραποστολικό του έργο με κηρύγματα σε πολλά μεγάλα κέντρα, με οργάνωση χριστιανικών κοινοτήτων και εκκλησιών και, κυρίως, με το γραπτό του λόγο δια των επιστολών του στις οποίες αναπτύσσονται τα θεμέλια του Χριστιανικού δόγματος, αλλά και ατελείωτες συμβουλές για την καθημερινή, εν Χριστώ, ζωή.

[toula]

Ο Αββάς Σισώης, ο Μέγας

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Διάβαζα για τον αββά της Ερήμου, τον Όσιο Σισώη, τον και Μέγα επονομαζόμενο. Από μικρός εγκατέλειψε τα εγκόσμια και ακολούθησε τα ερημικά μονοπάτια, ακριβώς στην περιοχή που ασκήτευε ο Μέγας Αντώνιος.

Έφθασε μάλιστα σε υψηλά σταθμά πνευματικότητος και αγιασμού, ώστε σύντομα συγκεντρώθηκαν πολλοί μαθητές γύρω του. Ένας δε απ᾿ αυτούς, χωρίς υπερβολή, είχε το διακόνημα, άπαξ της ημέρας, να πηγαίνει διακριτικά στο πλευρό του Οσίου και να του λέγει: «Ραββί, φάγε!». Μάλιστα!

Ξεχνούσε και το φαγητό εκείνος ο ευλογημένος εν σαρκί άγγελος, ένεκα του θείου έρωτος προς τον Νυμφίο Κύριο Ιησού Χριστό. Και το φαγητό του; Παξιμάδια τόσο σκληρά και ξερά που έπρεπε να παραμείνουν όχι ώρες, αλλά ημέρες εντός του νερό για να επανέλθουν σε κάπως «κανονική» κατάσταση και ικανή μορφή προς βρώση!

Έτσι είναι οι άγιοι του Θεού, σκέπτομαι, έτσι λειτουργούν, έτσι συμπεριφέρονται: απλά, ανεπιτήδευτα, ανυπόκριτα, ταπεινά, αθόρυβα.

[toula]

Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

«Μην πιστέψεις μέσα σου πως επαγρυπνείς για την σωτηρία σου πιο πολύ απ’ τον αδελφό σου και πως είσαι πιο ασκητικός απ’ αυτόν, αλλά μ’ ένα πνεύμα πτωχείας εν Χριστώ και με αγάπη ανυπόκριτη, να είσαι υποταγμένος στη χάρη του Χριστού για να μην σε βρεί πνεύμα υπερηφάνειας και χάσεις τον κόπο σου. Γιατί έχει γραφεί: Αυτός που νομίζει ότι στέκεται καλά στα πόδια του, ας προσέξει μην πέσει. Να είναι αρτυμένη η ζωή σου με αλάτι μέσα στο πνεύμα του Κυρίου».

Αββάς Δωρόθεος

[toula]

Συζητήσεις στον Άθωνα

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Κοινό θέμα συζήτησης, σχεδόν πάντοτε, ήταν η προσευχή και δη, η ¨ευχή¨ του Ιησού, η μονολόγιστη ευχή ¨Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν¨. Κρεμούσαμε τα κομποσχοίνια στα χέρια μας και θεωρούσαμε απόδειξη πνευματικότητας τον τύπο, την ¨επίδειξη¨ ότι γνωρίζουμε από αυτά και ότι όσο περπατούσαμε, παρά τις όποιες συζητήσεις, δήθεν, ξέραμε από προσευχή, είχαμε συναίσθηση του οδοιπορικού μας! «Η φωνή του γέροντά μου και πνευματικού μου είναι η φωνή του Χριστού» συνήθιζε να λέγει ο μακαριστός άγιος γέροντας της Χίου, Κορνήλιος Μαρμαρινός. Και εμείς συζητούσαμε για γέροντες γύρω μας, κρατούσαμε και μεγάλα κομποσχοίνια και βυθιζόμασταν στον πνευματικό λήθαργο, μέσα στα μονοπάτια τα αγιωτικά, μέσα στα εξαντλητικά οδοιπορικά στην αθωνική γη!
«Ο Αρίστιππος, ο αρχηγός των κυρηναϊκών φιλοσόφων, για να έχει μία άνετη ζωή, έπαιρνε αρκετά χρήματα από τους μαθητές του, για τα μαθήματα που τους παρέδιδε. Μία φορά, όταν ο πατέρας ενός μαθητή του διαμαρτυρήθηκε ότι ζητάει μεγάλη αμοιβή και πως με τα λεφτά αυτά θα μπορούσε να αγοράσει ένα δούλο, ο Αρίστιππος απάντησε: ¨Να αγοράσεις δούλο και αργότερα θα έχεις δύο δούλους, τον αμόρφωτο γιο σου και αυτόν που αγόρασες». Μάθαμε, όμως, από τα ατελείωτα αυτά οδοιπορικά να θέτουμε προτεραιότητες στην καθημερινότητά μας, να βάζουμε ¨πρόγραμμα¨ πνευματικό και να οριοθετούμε ιεραρχικά τις όποιες ανάγκες μας.
Στα οδοιπορικά μας στην αθωνική γη ¨σπουδάσαμε¨ όσα οι αγιορείτες Πατέρες, ακουσίως, δεν μας δίδαξαν. Κυρίως, όμως, διδαχθήκαμε την υπομονή, εκεί, στα μακρόσυρτα οδοιπορικά του Άθωνα, εκεί, θαρρώ, συναντά απόλυτη εφαρμογή ο λόγος του Αποστόλου: «Επεφάνη η χάρις του Θεού, η σωτήριος πάσιν ανθρώποις, παιδεύουσα ημάς, ίνα αρνησάμενοι την ασέβειαν και τας κοσμικάς επιθυμίας, σωφρόνως καί δικαίως και ευσεβώς ζήσωμεν εν τω νυν αιώνι, προσδεχόμενοι την μακαρίαν ελπίδα…».

[toula]

Μείνε άγρυπνος, αγαπητέ, μείνε άγρυπνος, γιατί σαν παγίδα θα έρθει σ’ εσένα εκείνη η ώρα (του θανάτου).

Και τότε τρόμος θα κυριεύσει τη σκέψη σου, καθώς θα λες· «Πώς ενώ μετεωριζόμουν πέρασαν οι μέρες της ζωής μου; Και πώς μέσα στους άσκοπους λογισμούς πέρασαν τα χρόνια μου;». Και ποιο το όφελος να σκέφτεσαι αυτά τον καιρό του θανάτου, εφόσον δε σου επιτρέπουν να παραμείνεις άλλο σ’ αυτή τη ζωή;

Πρόσεξε λοιπόν τα λεγόμενα. Ας φθάσουν στ’ αυτιά σου τα λόγια του Κυρίου, αν βέβαια πιστεύεις σ’ αυτόν· διότι είπε, ότι και για την αργολογία θα δώσουμε λόγο εκείνη την ημέρα (Ματθ. 12:36). Είναι μάλιστα πραγματοποιήσιμος αυτός ο λόγος, αν προσέχει άγρυπνα ο νους μας. Αυτός όμως που δεν καταλαβαίνει εκείνα που έχουν γραφεί, δεν ακούει πράγματι ούτε τη διδασκαλία· ένας τέτοιος άνθρωπος μοιάζει με σωλήνα που δέχεται νερό, αλλά δεν αισθάνεται ότι μέσα απ’ αυτόν περνάει νερό.

Ποιος άραγε δε θα κλάψει; Ποιος πάλι δε θα λυπηθεί; Και ποιος δε θα μείνει κατάπληκτος, επειδή ο Δεσπότης της οικουμένης με την προσωπική του παρουσία και με τους δούλους του, τους Προφήτες και τους Αποστόλους, κηρύττει και φωνάζει, και δεν υπάρχει άνθρωπος να ακούσει;

Και ποιο είναι το κήρυγμά τους; Ο γάμος, λέει, είναι έτοιμος, και τα θρεφτάρια μου είναι σφαγμένα (Ματθ. 22:8,4)· ο Νυμφίος με δόξα και μεγαλοπρέπεια κάθεται στο νυμφώνα και δέχεται με χαρά εκείνους που μπαίνουν· η πόρτα έχει ανοίξει· οι υπηρέτες σπεύδουν να μπουν προτού να κλεισθεί η πόρτα. Τρέξτε, μην τυχόν μείνετε έξω, και δε βρεθεί εκείνος που θα σας βάλει μέσα σ’ αυτούς τους γάμους.

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να καταλαβαίνει, δεν υπάρχει άνθρωπος που να δείχνει ενδιαφέρον, αλλά η οκνηρία και το ενδιαφέρον αυτού του κόσμου έδεσε, σαν αλυσίδα, το νου μας! Τις θείες Γραφές σωστά τις γράφουμε και σωστά τις διαβάζουμε, αλλά δε θέλουμε να τις ακούσουμε σωστά, επειδή δε θέλουμε να εκτελέσουμε εκείνα που μας προστάζουν.

Ποιος άραγε αναχώρησε για μακρινό ταξίδι, χωρίς προμήθειες, όπως θέλουμε εμείς, εγκαταλείποντας τις προμήθειές μας εδώ, τίποτε να μη μεταφέρουμε κατά την αναχώρησή μας; Είναι μακάριος εκείνος που με παρρησία αναχώρησε για τον Κύριο, κρατώντας τα εφόδιά του χωρίς ελλείψεις.

Από το βιβλίο: Οσίου Εφραίμ του Σύρου Έργα, τ. Α’, Εκδόσεις «Το Περιβόλι της Παναγίας», Θεσσαλονίκη 1995, σελ. 144.

[toula]

Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

Είπε ο αββάς Ποιμήν:

«Έχουμε πολλούς πειρασμούς, γιατί δεν αποδεχόμαστε την τάξη στην οποία είμαστε, καθώς και το όνομά μας, όπως μας λέει η Γραφή. Δεν βλέπουμε τη γυναίκα τη Χαναναία που αποδέχθηκε τον χαρακτηρισμό που της έκανε ο Κύριος και γι’ αυτό την ανέπαυσε;

Επίσης την Αβιγαία που είπε στον Δαβίδ: Εγώ έφταιξα, κι εκείνος την άκουσε και την αγάπησε;

Η Αβιγαία εκπροσωπεί την ψυχή και ο Δαβίδ την Θεότητα. Εάν λοιπόν η ψυχή μεμφθεί τον εαυτό της ενώπιον του Κυρίου, ο Κύριος την αγαπά».

[toula]

Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

Ρώτησαν τον αββά Λογγίνο:

«Ποια απ’ όλες τις αρετές είναι μεγαλύτερη, πάτερ;»

Και ο Γέροντας είπε:

«Σκέφτομαι ότι όπως η υπερηφάνεια είναι η χειρότερη απ’ όλες τις αμαρτίες, αφού κι από τον ουρανό έριξε κάποιους, αντίστοιχα και η ταπεινοφροσύνη έχει τη δύναμη και απ’ αυτά τα απύθμενα βάθη να ανεβάσει πάνω τον άνθρωπο, έστω κι αν έχει αμαρτήσει όσο και ο διάβολος. Γι’ αυτό και ο Κύριος μακαρίζει αυτούς που έχουν ταπεινό φρόνημα».

[toula]

Στην Κιβωτό της Ορθοδοξίας

Είπε Γέρων: «Όλος ο αγώνας πρέπει να αποβλέπει στο να μην κρίνουμε τον πλησίον. Γιατί όταν το χέρι του Κυρίου φόνευσε όλα τα πρωτότοκα στη χώρα της Αιγύπτου, δεν έμεινε σπίτι που να μην είχε νεκρό (Έξ. 12,29-30)».

Τον ρωτάει ο αδελφός: «Τι σημαίνουν τα λόγια αυτά;» «Σημαίνουν, είπε ο Γέροντας, ότι, εάν όλα εκείνα που μας εμποδίζουν μας αφήσουν να δούμε τις αμαρτίες μας, δεν θα βλέπουμε τις αμαρτίες του πλησίον. Άλλωστε είναι ανοησία, ενώ έχει δικό του νεκρό ο άνθρωπος, να τον αφήσει και να πάει να κλάψει το νεκρό του πλησίον.

Και το να πεθάνεις έναντι του πλησίον σημαίνει να έχεις μπροστά σου τη δική σου αμαρτία και να μην έχεις μέριμνα για κανένα άνθρωπο ότι αυτός είναι καλός ή εκείνος είναι κακός. Μην κάνεις κακό σε κανένα άνθρωπο, ούτε να σκέφτεσαι πονηρά για κανένα.

Μην εξευτελίσεις κάποιον που κάνει το κακό αλλά και να μην συμφωνήσεις μ’εκείνον που κάνει κακό στον πλησίον ούτε να χαίρεσαι μ’αυτόν που βλάπτει τον πλησίον. Αυτό σημαίνει το να είμαστε νεκροί έναντι του πλησίον.

Εκ του Γεροντικού