Ραφήνα: καμένα αλλά όχι αναδασωτέα
Παρά τις διαβεβαιώσεις, έχει ήδη εξαιρεθεί πάνω από το 20% των εκτάσεων που κάηκαν πέρυσι στη μεγάλη πυρκαγιά
Της Τανιας Γεωργιοπουλου
Συμπληρώνεται ένας χρόνος από τη μεγάλη πυρκαγιά στην περιοχή της Ραφήνας (28 Ιουλίου 2005), όταν χιλιάδες στρέμματα δάσους κάηκαν και δεκάδες σπίτια απειλήθηκαν από τη φωτιά ή και κάηκαν. Στην περιοχή Ραφήνας - Σπάτων έγιναν στάχτη 3.948 στρέμματα δάσους και στην περιοχή Ραφήνας - Πικερμίου - Νέας Μάκρης 6.681 στρέμμ.· συνολικά κάηκαν 10.629 στρέμμ. Τότε ο πρωθυπουργός κ. Κώστας Καραμανλής είχε διαβεβαιώσει ότι όλα τα καμένα στρέμματα δασικής γης θα αναδασωθούν, οπότε και θα διατηρηθεί ο δασικός τους χαρακτήρας. Αρκετά στρέμματα, ωστόσο, συγκεκριμένα 2.297, εξαιρέθηκαν της αναδάσωσης για πολλούς λόγους...
Ορθια κουφάρια
Ενα χρόνο λοιπόν μετά την καταστροφή βρεθήκαμε στην περιοχή. Ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει. Τα κουφάρια των καμένων δέντρων στέκουν όρθια, αλλά δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία πράξη αναδάσωσης. Η φυσική αναδάσωση είναι ελάχιστη. Και οι κάτοικοι πορεύονται όπως μπορούν και όπως τους επιτρέπεται. Και περιμένουν...
Στρίβοντας δεξιά από τη Λεωφόρο Μαραθώνος στην οδό Αρίωνος, εισέρχεται κανείς σε μια περιοχή στα σύνορα Ραφήνας, Σπάτων και Αρτέμιδας, η οποία ήταν πευκόφυτη μέχρι πριν από ένα χρόνο. Αριστερά η Αγία Τριάδα, δεξιά η Αγία Κυριακή Ραφήνας. Από κάτω, το Μέγα Ρέμα της Ραφήνας που πλημμυρίζει συχνά προκαλώντας καταστροφές.
Ακουλουθώντας τον δρόμο που περνάει δίπλα από μια λαμπρότατη εκκλησία (Αγία Κυριακή) μπαίνουμε σε χωματόδρομο και φτάνουμε στην κορυφή ενός λόφου με εξαιρετική θέα. Η έκταση ανήκει στον Αερολιμένα Σπάτων –συνολικά 612,36 στρέμματα– και έχει εξαιρεθεί της αναδάσωσης. Πολλά λέγονται για τους τρόπους αξιοποίησής της, όπως ότι απαλλοτριώθηκε για να απαλλαγεί από τα δέντρα που δημιουργούσαν «λάθος» ρεύματα για το αεροδρόμιο. Γεγονός παραμένει ότι έχει εξαιρετική θέα και καθόλου δέντρα.
Κινούμαστε προς την περιοχή Περιβολάκια του Δήμου Ραφήνας. Ανάμεσα σε καμένη έκταση και πευκόφυτη περιοχή, βρίσκεται μεγάλη έκταση που ανοικοδομείται. Μεγάλες τρύπες στο έδαφος είναι έτοιμες να δεχθούν τα θεμέλια. Στην πρόχειρη περίφραξη κρέμεται ο αριθμός αδείας, που όπως φαίνεται βγήκε το 2003. Γιατί άργησαν τόσο οι εργασίες; Ποιος ξέρει. Ο εργολάβος πάντως δεν συμφωνεί καθόλου με το γεγονός ότι προσπαθούμε να φωτογραφήσουμε τις εργασίες. Ρωτά αρκετά έντονα τι συμβαίνει και φαίνεται διατεθειμένος να δώσει κάθε πληροφορία προκειμένου να μην αφήσει χώρο σε εικασίες. «Είμαστε νόμιμοι. Είκοσι χρόνια προσπαθούμε να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα. Τώρα έχουμε άδεια, ρωτήστε ό,τι θέλετε». Και η διπλανή δασική έκταση δική τους είναι, διευκρινίζει, αλλά την παραχώρησαν στον δήμο, ο οποίος έφτιαξε δεξαμενή ύδρευσης της περιοχής. Παράλληλα, νοίκιασαν την έκταση σε εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, οι οποίες εγκατέστησαν κεραία.
«Καταντήσαμε δάσος...»
Στην ίδια περιοχή υπάρχουν αρκετά σπίτια, άλλα «πλούσια» άλλα περισσότερο φτωχικά. Από το πουθενά ξεπροβάλλει μια κυρία και απευθύνεται στον «ξεναγό» μου στην περιοχή. «Τι λέτε, θα μας νομιμοποιήσουν;», τον ρωτά. «Εδώ και τριάντα χρόνια προσπαθούμε να το αποχαρακτηρίσουμε, έχουμε συμβόλαια. Ερχεται ο ένας και μας λέει μαζέψτε χαρτιά και κάντε αυτό. Το κάνουμε αλλά τίποτα. Μετά έρχεται ένας άλλος και λέει ψηφίστε με και θα λυθεί το πρόβλημα. Πάλι τίποτα». «Γιατί αγοράσατε δασική έκταση;», ρωτάω. «Οταν ήρθαμε δεν είχε τόσα δέντρα, νομίζαμε ότι ήταν αγροτική. Σιγά σιγά όμως την άφησαν και δασώθηκε και τώρα έχει γίνει χάλια. Κοίτα πού καταντήσαμε, δάσος». Οπως εξηγεί, φοβάται μήπως η έκταση χαρακτηριστεί δασική και την πάρει το Δημόσιο.Κατευθυνόμαστε προς τον Πευκώνα, από όπου ξεκίνησε η φωτιά. Ο ήλιος καίει και ανάμεσα στα καμένα δέντρα βρίσκονται πολλές κατοικίες. Κάποιες επισκευάζονται, άλλες είναι εντελώς καμένες, μερικές δεν έχουν πάθει τίποτα. Σε πολλά σημεία φαίνονται νεόκτιστα σπίτια, σε άλλα εγκαταλειμμένες οικοδομές, καθώς δεν είναι εύκολη διαδικασία να χτίσεις, όταν η έκταση είναι αμφισβητούμενη. Πιθανή λύση, σε αυτή την περίπτωση, μια πυρκαγιά. Γιατί τότε, αν καταφέρεις να εξαιρεθεί η έκταση από την αναδάσωση έχεις κάνει το μεγάλο βήμα προς τον αποχαρακτηρισμό και την όποια αξιοποίηση.
2.297 στρέμματα μένουν γυμνά με αποφάσεις της Περιφέρειας
Σε κάθε πυρκαγιά σε δασική έκταση κάποια στρέμματα «γλιτώνουν» την αναδάσωση (κανονικά η έκταση που κάηκε με απόφαση του Δασαρχείου κηρύσσεται αυτόματα αναδασωτέα) και έτσι χάνουν το δασικό τους χαρακτήρα με αποτέλεσμα οι διεκδικητές, οι οποίοι συνήθως διαθέτουν και κάποιου τύπου συμβόλαια, να δικαιώνονται. Μεγάλες εκτάσεις έτσι αποχαρακτηρίζονται και βέβαια η τακτική αυτή αποτελεί απάντηση στο ερώτημα σε τι βοηθάει η πυρκαγιά. Πρόκειται για την «ευτυχή» κατάληξη ενός αγώνα που μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια, τελικά όμως φέρνει μεγάλα οικονομικά οφέλη. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τα περίπου 150.000 στρέμματα που κάηκαν το 1995 και το 1998 στην περιοχή της Πεντέλης, περίπου τα μισά στη συνέχεια... «εδείχθη» ότι δεν ήταν δασικά. Εντελώς τυχαία επρόκειτο για εκτάσεις, για τις οποίες υπήρχε πλήθος διεκδικήσεων.
Κάπως έτσι άλλωστε εδώ και πολλά χρόνια δημιουργούνται τα οικόπεδα-φιλέτα, κάπως έτσι επεκτάθηκε στο βουνό η Ανατολική Αττική. Αλλωστε, σύμφωνα με τους δασολόγους, το σύνολο των εκτάσεων που κάηκαν στην Πεντέλη διεκδικούνται από 22 οικοδομικούς συνεταιρισμούς, που θέλουν ένα κομματάκι γης, όχι βεβαίως δασικής.
Με ποια στοιχεία
Η ίδια τακτική εφαρμόστηκε και στην περιοχή της Ραφήνας αμέσως μετά την περυσινή μεγάλη πυρκαγιά. Ενώ κάτω από την πίεση των γεγονότων ολόκληρη η περιοχή κηρύχθηκε αναδασωτέα, δύο νέες αποφάσεις της Περιφέρειας Ανατολικής Αττικής που δημοσιεύτηκαν αρκετούς μήνες αργότερα, τον Φεβρουάριο του 2006, ήρθαν να «ξεκαθαρίσουν» το τοπίο. Με την απόφαση 4.356 εξαιρούνται της αναδάσωσης 444 στρέμματα από τα συνολικά 6.681. Η απόφαση 4.355, εξάλλου, εξαιρεί της αναδάσωσης περίπου 1.853 στρέμματα από τα συνολικά 3.948.
Με ποιο σκεπτικό έγιναν οι συγκεκριμένες εξαιρέσεις; Ποια αποδεικτικά στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν; Οπως αναφέρεται στην ίδια την απόφαση, τα τμήματα αυτά εξαιρέθηκαν ύστερα «από φωτοερμηνεία πρόσφατων πριν από την πυρκαγιά αεροφωτογραφιών και δορυφορικών εικόνων αλλά και από επιτόπου αυτοψίες». Κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε η εδαφοκάλυψη των εκτάσεων, εάν δηλαδή ήταν δάση ή δασικές εκτάσεις, αγροτικές εκτάσεις ή εκτάσεις που την ημέρα της πυρκαγιάς δεν καλύπτονταν από δάσος ή δασική βλάστηση. Αυτές οι τελευταίες εκτάσεις, που λίγο πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς δεν έφεραν δασική βλάστηση, στην πρώτη απόφαση καλύπτουν συνολικά 200 και στη δεύτερη περίπου 1.061 στρέμματα. Ομως ο δασικός ή μη χαρακτήρας των εκτάσεων αυτών δεν θα έπρεπε να καθοριστεί μόνο από το γεγονός ότι, πριν καούν, δεν είχαν ψηλά δέντρα. Είναι πιθανόν οι εκτάσεις αυτές να έχουν εκχερσωθεί ώστε, σε περίπτωση πυρκαγιάς, στη συνέχεια να μην ενταχθούν στην αναδάσωση. Με απλά λόγια, θα μπορούσε κάποιος να έχει κόψει τα δέντρα.
Μέσα στο δάσος
Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι στους χάρτες που συνοδεύουν τις αποφάσεις, μέσα στο πράσινο χρώμα που απεικονίζει τα δάση και τις δασικές εκτάσεις υπάρχουν μικρά κόκκινα στίγματα (οι εκτάσεις που δεν έφεραν δασοκάλυψη πριν από την πυρκαγιά), τα οποία απεικονίζουν εκτάσεις 0,15 στρεμμάτων, 0,22 στρεμμάτων, 0,30 στρεμμάτων κ.λπ. Τι άλλο μπορεί να απεικονίζει αυτή η κατάσταση παρά ιδιοκτησίες εντός του δάσους που η πυρκαγιά μετατρέπει επιτέλους σε οικόπεδα, διά του αποχαρακτηρισμού;
Κανονικά, εφόσον δεν υφίστανται κυρωμένοι δασικοί χάρτες, προκειμένου να κριθεί ο δασικός ή μη χαρακτήρας μιας έκτασης, θα έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη αεροφωτογραφίες και χάρτες παλαιότερων ετών, όπως άλλωστε ορίζει η νομοθεσία.
Της αναδάσωσης εξαιρέθηκε επίσης έκταση 305,5 στρεμμάτων στην περιοχή του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Νταού Πεντέλης για αδιευκρίνιστους λόγους. Ηδη κάποιες ομάδες τροφίμων έχουν μεταφερθεί και πολλά λέγονται για όσα πρόκειται να γίνουν στην περιοχή. Το παλαιό οίκημα γκρεμίζεται με
προσοχή ώστε να αξιοποιηθούν τα οικοδομικά υλικά. Οπως είναι φανερό, η άρση της αναδάσωσης συνοδεύει τα «σχέδια» για την αξιοποίηση του χώρου.
Δεν αναδασώνονται
Ωστόσο, ένα καμένο δάσος μετατρέπεται σε οικόπεδα όχι μόνο με τις εξαιρέσεις από την αναδάσωση. Από τις εκτάσεις που κηρύσσονται αναδασωτέες, ελάχιστες τελικά αναδασώνονται καθώς δεν υπάρχουν κονδύλια, υπάλληλοι και σχέδιο. Ενώ την τελευταία δεκαετία κάηκαν περίπου 140.000 στρέμματα και από αυτά κηρύχθηκαν αναδασωτέα τα μισά, μόλις 22.000 στρέμματα τελικά αναδασώθηκαν. Τα υπόλοιπα αναμένουν τη φυσική αναδάσωση, για όσο διάστημα δεν υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση ή μια δεύτερη πυρκαγιά δεν έρχεται να αποτελειώσει ό,τι άφησε η προηγούμενη.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ξεριζώματος από αγνώστους 3.000 δενδρυλλίων, ακριβώς μία ημέρα μετά την επίσημη δενδροφύτευση, παρουσία του αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου και του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Ευάγγελου Μπασιάκου. Μάλιστα κάποιος τηλεφώνησε προκειμένου να ζητήσει το λόγο, γιατί φυτεύουν δέντρα στο χωράφι του...
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_art ... 006_188760
