Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

«Τα υγιή μάτια επιθυμούν το φως, έτσι και τη νηστεία που γίνεται με διάκριση την ακολουθεί η επιθυμία της προσευχής».
Άγιος Ισαάκ ο Σύρος.

[toula]

"Κύριε, τό τέλος μου ἐγγίζει: μή ἐπιτρέψης νά θορυβηθεῖ ἡ ψυχή μου".
Ξημέρωσε η Κυριακή τού Ασώτου, 28η Φεβρουαρίου τού έτους 1932.
Αυτή είναι η μέρα πού λειτούργησε για τελευταία φορά στο επίγειο θυσιαστήριο. Μετά τη Θεία Λειτουργία έχασε τις αισθήσεις του.
Ως ασθενής περέμεινε στην οικία του ευσεβούς υιού του Ιωάννου επι της οδού Δράκου 39 στην Γαργαρέττα,όπου και παρέδωσε την αγία του ψυχή στις 2 Μαρτίου 1932 ημέρα κατά την οποίαν είχε την επέτειο της εις Πρεσβύτερον χειροτονίας του..
Έκανε το σημείο τού Τιμίου Σταυρού και είπε: «Τον δρόμον τετέλευκα. Δόξα σοι ο Θεός! Η θεία χάρη να σάς ευλογεί».
Με αυτά τα λόγια άφησε τον κόσμο τούτο.
Το πρωί έφεραν το ιερό του λείψανο στον Ναό τού Αγ. Ιωάννου της οδού Βουλιαγμένης, όπου ετέθη σε λαϊκό προσκύνημα για τρείς ημέρες.
Οι λαϊκές εκδηλώσεις ήταν πρωτοφανείς και το πλήθος τού λαού αναρίθμητο.
Χιλιάδες λαού κατέφθασαν από το λεκανοπέδιο Αττικής για να αποχαιρετήσουν τον σύγχρονο Άγιο.
Της κηδείας αυτού προέστη ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρυσόστομος Παπαδόπουλος (+1938),ο οποίος εκφώνησε και τον επικείδιο λόγο,επίσης ωμίλησεν ο εκ των συνεφημερίων αυτού ιερεύς Νικόλαος Λαμπρόπουλος ενώ επι του τάφου εξέφωνησε επιτάφιο ομιλία ,εκ μέρους των Πνευματικών του παιδιών,ο τότε φοιτητής της Θεολογίας Κωνσταντίνος Ματθαιάκης ο μετά ταύτα Μητροπολίτης Παραμυθίας,Φιλιατών και Γηρομερίου Τίτος (+1991).
( Αρχείο Μητροπολίτου Παραμυθίας Τίτου Ματθαιάκη ).

[toula]

Ο Κύριος ζη εντός της καρδίας του ανθρώπου: «ενοικήσω εν αυτοίς και εμπεριπατήσω…
και έσομαι υμίν εις Πατέρα, και υμείς έσεσθέ Μοι εις υιούς και θυγατέρας, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ» (Β´ Κορ. στ´ 16-18).
Ιδού η χαρά ημών: Ο Θεός μεθ᾿ ημών και εν ημίν.
Γνωρίζουν τούτο άρα γε πάντες;
Δυστυχώς, ουχί πάντες, αλλά μόνον εκείνοι οίτινες εταπεινώθησαν ενώπιον του Θεού και απέκοψαν το ίδιον αυτών θέλημα, διότι ο Θεός «υπερηφάνοις αντιτάσσεται», ζη δε μόνον εν τη ταπεινή καρδία.
Ο Κύριος χαίρει, όταν ενθυμώμεθα την ευσπλαγχνίαν Αυτού και εξομοιούμεθα προς Αυτόν διά της ταπεινώσεως.»
Τίποτα μη φοβάσαι, ποτέ μη φοβάσαι και μη θλίβεσαι.
Μια και μετανοείς, όλα θα στα συγχωρέσει ο Θεός.
Πίστευε πως ο Θεός σε αγαπάει τόσο, που εσύ ούτε και να το φανταστείς δεν μπορείς.
Σε αγαπάει παρ’ όλο που αμάρτησες.
Σε αγαπάει μέσα στην αμαρτία σου.
Για ένα μετανοούντα στον ουρανό χαίρονται περισσότερο, παρά για χίλιους αναμάρτητους, είπε ο Χριστός.
Πήγαινε, λοιπόν και μη φοβάσαι.
Μην πικραίνεσαι με τους ανθρώπους, μη θυμώνεις με τις προσβολές …αφού μετανοείς, θα πει πως αγαπάς.
Κι όταν θα αγαπάς, θα είσαι κιόλας τέκνο του Θεού.
Η αγάπη εξαγνίζει τα πάντα, σώζει τα πάντα, αφού εγώ που είμαι, όπως εσύ, ένας αμαρτωλός άνθρωπος συγκινήθηκα και σε συμπόνεσα, πόσο περισσότερο ο Θεός!
Άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ.

[toula]

Μέσα στην σαρακοστή και συγκεκριμμένα από την Κυριακή της Τυρινής ως και την Ανάσταση , η Εκκλησία μας δίνει τουλάχιστον 32 φορές την ευκαιρία της αγίας Μετάληψης. Και αν προσθέσουμε την ημέρα του Ευαγγελισμού και κάποιες έκτακτες προηγιασμένες φτάνουμε και τις 35.
Είναι πολύ σημαντική η ενίσχυση μας διά των αγίων μυστηρίων σε καιρό αγώνα και παλαισμάτων, όπως είναι ο καιρός της Νηστείας.
Ειδικά τώρα πού καθαιρόμαστε με νηστεία, εγκράτεια, ελεημοσύνη, συμφιλίωση και ευκαιρίες εξομολογησης δεν πρέπει να αναβάλλουμε.
Η σαρακοστή από μόνη της έχει αρκετόν αγώνα και η Παρηγοριά και η ενίσχυση είναι απαραίτητη και αναγκαία. Έτσι βιώνεται το μυστήριο του πάσχα σε ημέρες που θυμίζουν θλίψη και εγκατάλειψη και ζούμε διαρκώς με την χαρά της ανάστασης μέσα μας. Η μετάνοια παίρνει σάρκα και οστά στην μυστική μας ανόρθωση,στην καθημερινή ανάσταση μας.Δεν είναι τυχαίο πού η προηγιασμένη θεωρήθηκε απαραίτητη ώστε να μην στερούμαστε την ίδια την ζωή ακόμα και μέσα στην έρημο της νηστείας και του πένθους. Ας επωφεληθούμε!

[toula]

ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ
Ἐλήλυθεν ἡ Νηστεία, ἡ μήτηρ τῆς σωφροσύνης, ἡ κατήγορος τῆς ἁμαρτίας, καὶ συνήγορος τῆς μετανοίας, ἡ πολιτεία τῶν Ἀγγέλων, καὶ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, οἱ πιστοὶ ἀνακράξωμεν· ὁ Θεὸς ἐλέησον ἡμᾶς. ( ύμνος του Όρθρου)
Ἡ νηστεία γεννᾶ τούς προφῆτες, δυναμώνει τούς δυνατούς. Ἡ νηστεία κάνει σοφούς τούς νομοθέτες· εἶναι τό καλό φυλαχτό τῆς ψυχῆς, ὁ πιστός σύντροφος τοῦ σώματος, τό ὅπλο γι᾿ αὐτούς πού ἀριστεύουν, τό γυμναστήριο γιά τούς ἀθλητές. Αὐτή ἀποκρούει πειρασμούς, αὐτή προετοιμάζει γιά τήν ἀπόκτηση εὐσέβειας· εἶναι σύντροφος τῆς νήψεως καί δημιουργός τῆς σωφροσύνης. Στούς πολέμους φέρεται μέ γεναιότητα, ἐν καιρῷ εἰρήνης διδάσκει τήν ἡσυχία. Ἁγιάζει τόν αφιερωμένο καί τελειοποιεῖ τόν ἱερέα.
Ἡ νηστεία ἔσβυσε τή δύναμη τῆς φωτιᾶς κι ἔφραξε τά στόματα τῶν λιονταριῶν. Ἡ νηστεία ἀνεβάζει τήν προσευχή στόν οὐρανό, μέ τό νά γίνεται τρόπον τινά ἡ φτερούγα στήν πορεία πρός τά ἄνω. Ἡ νηστεία κάνει τά σπίτια νά προκόβουν, εἶναι ἡ μητέρα τῆς ὑγείας, ἡ παιδαγωγός τῆς νεότητας, τό στολίδι τῶν γερόντων, ἡ καλή σύντροφος τῶν ὁδοιπόρων, ὁ πιστός συγκάτοικος αὐτῶν πού συνοικοῦν.
Ἡ νηστεία προστατεύει τά νήπια, σωφρονίζει τό νέο, κάνει σεβαστό τό γέροντα. Διότι τά γεράματα, στολισμένα μέ τή νηστεία, γίνονται πιό σεβαστά.
Γιά τίς γυναῖκες εἶναι ὁ πιό κατάλληλος στολισμός, γι’ αὐτούς πού βρίσκονται στήν ἀκμή τῆς ἡλικίας, τό χαλινάρι· εἶναι τό φυλακτό τῶν συζύγων καί ἡ τροφός αὐτῶν πού παρθενεύουν. Μέ αὐτούς τούς τρόπους ἡ νηστεία βοηθᾶ σέ κάθε σπίτι.
Ποιά, ὅμως, εἶναι ἡ σημασία της γιά τή δημόσια ζωή μας; Ὁλόκληρη τήν πόλη καί ὅλο τόν λαό τούς ἐπαναφέρει ἀμέσως στήν τάξη, καταστέλλει τίς κραυγές, ἀπομακρύνει τίς κακολογίες… Ἄν ὅλοι τήν παρελάμβαναν ὡς σύμβουλο σ᾿ αὐτά πού ὀφείλουν νά πράξουν, τίποτε δέν θά ἐμπόδιζε νά εἴχαμε βαθιά εἰρήνη σ᾿ ὁλόκληρη τήν οἰκουμένη.
Κι οὔτε πάλι ὁ βίος μας θά ἦταν τόσο πολυστένακτος καί γεμάτος κατήφεια, ἄν ἡ νηστεία κυβερνοῦσε τή ζωή μας. Διότι εἶναι φανερό ὅτι θά δίδασκε σέ ὅλους ὄχι μόνο τήν ἐγκράτεια τῶν τροφῶν, ἀλλά τήν πλήρη ἀποφυγή καί ἀποξένωση ἀπό τή φιλαργυρία, τήν πλεονεξία καί ἀπό κάθε ἄλλη κακία.
ΜΕΓΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

[toula]

Η ευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου
Ανάμεσα σ’ όλες τις προσευχές και τους ύμνους της Μεγάλης Τεσσαρακοστής μπορεί να ονομαστεί η προσευχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Παράδοση την αποδίδει σε έναν από τους μεγάλους δασκάλους της πνευματικής ζωής, τον Άγιο Εφραίμ το Σύρο. Να το κείμενο της προσευχής:
«Κύριε καί Δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεῦμα ἀργίας, περιεργίας, φιλαρχίας, καί ἀργολογίας μή μοι δῷς.
Πνεῦμα δέ σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, ὑπομονής καί ἀγάπης χάρισαί μοι τῷ σῷ δούλῳ.
Ναί, Κύριε Βασιλεῦ, δώρησαί μοι τοῦ ὁράν τά ἐμά πταίσματα, καί μή κατακρίνειν τόν ἀδελφόν μου, ὅτι εὐλογητός εἶ εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν».
Τούτη η προσευχή λέγεται δύο φορές στο τέλος κάθε ακολουθίας της Μεγάλης Σαρακοστής από τη Δευτέρα ως την Παρασκευή. Την πρώτη φορά λέγοντας την προσευχή κάνουμε μία μετάνοια σε κάθε αίτηση. Έπειτα κάνουμε δώδεκα μετάνοιες λέγοντας: «Ο Θεός, ἱλάσθητί μοι τῶ ἁμαρτωλῷ, καί ἐλέησόν με» . Ολόκληρη η προσευχή επαναλαμβάνεται με μια τελική μετάνοια στο τέλος της προσευχής.
Γιατί αυτή η σύντομη και απλή προσευχή κατέχει μια τόσο σημαντική θέση στην όλη λατρεία της Μεγάλης Σαρακοστής; Διότι απαριθμεί, μ’ ένα μοναδικό τρόπο, όλα τα αρνητικά και τα θετικά στοιχεία της μετάνοιας και αποτελεί, θα λέγαμε, ένα «κανόνα ελέγχου» του προσωπικού μας αγώνα στην περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής. Αυτός ο αγώνας σκοπεύει πρώτα απ’ όλα στην απελευθέρωσή μας από μερικές βασικές πνευματικές ασθένειες που διαμορφώνουν τη ζωή μας και μας κάνουν πραγματικά ανίσχυρους ακόμα και για να κάνουμε αρχή στροφής στο Θεό.
Η αργία
Η βασική ασθένεια είναι η αργία. Είναι η παράξενη εκείνη τεμπελιά και η παθητικότητα ολόκληρης της ύπαρξής μας που πάντα μας σπρώχνει προς τα «κάτω» μάλλον παρά προς τα «πάνω» και που διαρκώς μας πείθει ότι δεν είναι δυνατό ν’ αλλάξουμε και επομένως δε χρειάζεται να επιθυμούμε την αλλαγή. Είναι ένας βαθιά ριζωμένος κυνισμός που σε κάθε πνευματική πρόκληση απαντάει με το «γιατί;» και καταντάει την ζωή μας μια απέναντι πνευματική φθορά. Αυτή είναι η ρίζα όλης της αμαρτίας γιατί δηλητηριάζει κάθε πνευματική ενεργητικότητα στην πιο βαθιά της πηγή.
Η λιποψυχία [πνεύμα περιεργείας στο κείμενο]
Το αποτέλεσμα της «αργίας», είναι η «λιποψυχία». Είναι μια κατάσταση δειλίας που όλοι οι Πατέρες της Εκκλησίας τη θεώρησαν το μεγαλύτερο κίνδυνο της ψυχής. Η λιποψυχία, η αποθάρρυνση, είναι η ανικανότητα του ανθρώπου να βλέπει καθετί καλό ή θετικό! Είναι η αναγωγή των πάντων στον αρνητισμό και στην απαισιοδοξία. Είναι στ’ αλήθεια μια δαιμονική δύναμη μέσα μας γιατί ο Σατανάς είναι βασικά ένας ψεύτης. Ψιθυρίζει ψευτιές στον άνθρωπο για το Θεό και για τον κόσμο· γεμίζει τη ζωή με σκοτάδι και αρνητισμό. Η λιποψυχία είναι η αυτοκτονία της ψυχής γιατί όταν ο άνθρωπος κατέχεται απ’ αυτή είναι εντελώς ανίκανος να δει το φως και να το επιθυμήσει.
Η φιλαρχία
Πνεύμα φιλαρχίας! Φαίνεται παράξενο πως η αργία και η λιποψυχία είναι ακριβώς εκείνα που γεμίζουν τη ζωή μας με τον πόθο της φιλαρχίας. Μολύνοντας όλη μας την τοποθέτηση απέναντι στη ζωή, κάνοντας την άδεια και χωρίς νόημα, μας σπρώχνουν ν’ αναζητήσουμε αντιστάθμισμα σε μια ριζικά λανθασμένη στάση απέναντι στα άλλα πρόσωπα.
Αν η ζωή μου δεν είναι προσανατολισμένη προς τον Θεό, αν δεν σκοπεύει σε αιώνιες αξίες, αναπόφευκτα θα γίνει εγωιστική και εγωκεντρική, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι άλλοι γίνονται τα μέσα για τη δική μου αυτοϊκανοποίηση. Αν ο Θεός δεν είναι ο «Κύριος και Δεσπότης της ζωής μου», τότε το εγώ μου γίνεται ο κύριος και δεσπότης μου, γίνεται το απόλυτο κέντρο του κόσμου μου και αρχίζω αν εκτιμώ καθετί με βάση τις δικές μου ανάγκες, τις δικές μου ιδέες, τις δικές μου επιθυμίες και τις δικές μου κρίσεις.
Έτσι η επιθυμία της φιλαρχίας γίνεται η βασική μου αμαρτία στις σχέσεις με τις άλλες υπάρξεις, γίνεται μια αναζήτηση υποταγής τους σε μένα. Δεν είναι πάντοτε απαραίτητο να εκφράζεται η φιλαρχία μου σαν έντονη ανάγκη να διατάζω και να κηδεμονεύω τους «άλλους». Μπορεί επίσης να εκφράζεται και σαν αδιαφορία, περιφρόνηση, έλλειψη ενδιαφέροντος, φροντίδας και σεβασμού. Και είναι ακριβώς η «αργία», μαζί με τη «λιποψυχία» που απευθύνονται αυτή τη φορά προς τους άλλους· έτσι συμπληρώνεται η πνευματική αυτοκτονία με την πνευματική δολοφονία.
Η αργολογία
Τέλος είναι η αργολογία. Απ’ όλα γενικά τα δημιουργήματα μόνον ο άνθρωπος προικίστηκε με το χάρισμα του λόγου. Όλοι οι Πατέρες βλέπουν σ’ αυτό το χάρισμα την ακριβή «σφραγίδα» της θείας εικόνας στον άνθρωπο γιατί ο ίδιος ο Θεός αποκαλύφθηκε σαν Λόγος (Ιωαν. 1:1).
Αλλά όντας ο λόγος το ύψιστο δώρο, έτσι είναι και ο ισχυρότερος κίνδυνος. Όπως είναι η κυρίαρχη έκφραση του ανθρώπου, το μέσο για την προσωπική του πλήρωση, για τον ίδιο λόγο, είναι και το μέσο για την πτώση του, για την αυτοκαταστροφή του, για την προδοσία και την αμαρτία. Ο λόγος σώζει και ο λόγος σκοτώνει· ο λόγος εμπνέει και ο λόγος δηλητηριάζει. Ο λόγος είναι το μέσο της Αλήθειας αλλά είναι και μέσο για το δαιμονικό ψέμα.
Έχοντας μια βασικά θετική δύναμη ο λόγος, έχει ταυτόχρονα και μια τρομακτικά αρνητική. Ο λόγος δηλαδή δημιουργεί θετικά ή αρνητικά. Όταν αποσπάται από τη θεία καταγωγή και το θείο σκοπό του γίνεται αργολογία. «Ενισχύει» την αργία, τη λιποψυχία και τη φιλαρχία και μετατρέπει τη ζωή σε κόλαση. Γίνεται η κυρίαρχη δύναμη της αμαρτίας.
Αυτά τα τέσσερα σημεία είναι οι αρνητικοί «στόχοι» της μετάνοιας. Είναι τα εμπόδια που πρέπει να μετακινηθούν. Αλλά μόνον ο Θεός μπορεί να τα μετακινήσει. Ακριβώς γι’ αυτό και το πρώτο μέρος της προσευχής αυτής είναι μια κραυγή από τα βάθη της καρδιάς του αβοήθητου ανθρώπου.
Στη συνέχεια η προσευχή κινείται στους θετικούς σκοπούς της μετάνοιας.
Η Σωφροσύνη
Σωφροσύνη! Αν δεν περιορίσουμε –πράγμα που συχνά και πολύ λαθεμένα γίνεται- την έννοια της λέξης «σωφροσύνη» μόνο στη σαρκική σημασία της, θα μπορούσε να γίνει κατανοητή σαν το θετικό αντίστοιχο της λέξης «αργία». «Αργία», πρώτα απ’ όλα, είναι η αδράνεια, τα σπάσιμο της διορατικότητας και της ενεργητικότητάς μας, η ανικανότητα να βλέπουμε καθολικά, σφαιρικά. Επομένως αυτή η ολότητα είναι το εντελώς αντίθετο από την αδράνεια.
Αν συνηθίζουμε με τη λέξη σωφροσύνη να εννοούμε την αρετή την αντίθετη από τη σαρκική διαφθορά είναι γιατί ο διχασμένος χαρακτήρας μας, πουθενά αλλού δεν φαίνεται καλύτερα παρά στη σαρκική επιθυμία, που είναι η αλλοτρίωση του σώματος από τη ζωή και τον έλεγχο του πνεύματος. Ο Χριστός επαναφέρει την «ολότητα» (τη σωφροσύνη) μέσα μας και το κάνει αυτό αποκαθιστώντας την αληθινή κλίμακα των αξιών, με το να μας οδηγεί πίσω στο Θεό.
Η Ταπεινοφροσύνη
Ο πρώτος και υπέροχος καρπός της σωφροσύνης είναι η ταπεινοφροσύνη. Πάνω απ’ όλα είναι η νίκη της αλήθειας μέσα μας, η απομάκρυνση του ψεύδους μέσα στο οποίο ζούμε. Μόνο η ταπεινοφροσύνη είναι άξια της αλήθειας· μόνο μ’ αυτή δηλαδή μπορεί κανείς να δει και δεχτεί τα πράγματα όπως είναι και έτσι να δει το Θεό, το μεγαλείο Του, την καλωσύνη Του και την αγάπη Του στο καθετί. Να γιατί, όπως ξέρουμε, ο Θεός «υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν».
Η Υπομονή
Μετά τη σωφροσύνη και την ταπεινοφροσύνη, κατά φυσικό τρόπο, ακολουθεί η υπομονή. Ο «φυσικός» ή «πεπτωκώς» άνθρωπος είναι ανυπόμονος, γιατί είναι τυφλός για τον εαυτό του, και βιαστικός στο να κρίνει και να καταδικάσει τους άλλους. Με διασπαρμένη, ατελή και διαστρεβλωμένη γνώση των πραγμάτων που έχει, μετράει τα πάντα με βάση τις δικές του προτιμήσεις και τις δικές του ιδέες. Αδιαφορεί για τον καθένα γύρω του εκτός από τον εαυτό του, θέλει η ζωή του να είναι πετυχημένη τώρα, αυτή τη στιγμή.
Η υπομονή, βέβαια, είναι μια αληθινά θεϊκή αρετή. Ο Θεός είναι υπομονετικός όχι γιατί είναι «συγκαταβατικός» αλλά γιατί βλέπει το βάθος όλων των πραγμάτων, γιατί η εσωτερική πραγματικότητά τους, την οποία εμείς με την τυφλότητά μας δεν μπορούμε να δούμε, είναι ανοιχτή σ’ Αυτόν. Όσο πιο κοντά ερχόμαστε στο Θεό τόσο περισσότερο υπομονετικοί γινόμαστε και τόσο πιο πολύ αντανακλούμε αυτή την απέραστη εκτίμηση για όλα τα όντα, πράγμα που είναι η κύρια ιδιότητα του Θεού.
Η Αγάπη
Τέλος, το αποκορύφωμα και ο καρπός όλων των αρετών, κάθε καλλιέργειας και κάθε προσπάθειας, είναι η αγάπη. Αυτή η αγάπη που, όπως έχουμε πει, μπορεί να δοθεί μόνο από το Θεό, είναι το δώρο που αποτελεί σκοπό που αποτελεί σκοπό για κάθε πνευματική προετοιμασία και άσκηση.
Η υπερηφάνεια
Όλα αυτά συγκεφαλαιώνονται στην τελική αίτηση της προσευχής του Αγίου Εφραίμ με την οποία ζητάμε: «…δώρησαί μοι τοῦ ὁράν τά ἐμά πταίσματα, καί μή κατακρίνειν τόν ἀδελφόν μου…». Εδώ τελικά δεν υπάρχει παρά μόνο ένας κίνδυνος: η υπερηφάνεια. Η υπερηφάνεια είναι η πηγή του κακού και όλο το κακό είναι η υπερηφάνεια. Παρ’ όλα αυτά δεν είναι αρκετό για μένα να βλέπω τα «ἐμά πταίσματα» γιατί ακόμα και αυτή η φαινομενική αρετή μπορεί να μετατραπεί σε υπερηφάνεια.
Τα πατερικά κείμενα είναι γεμάτα από προειδοποιήσεις για την ύπουλη μορφή ψευτοευσέβειας η οποία στην πραγματικότητα με το κάλυμμα της ταπεινοφροσύνης και της αυτομεμψίας μπορεί να οδηγήσει σε μια πραγματικά δαιμονική υπερηφάνεια. Αλλά όταν βλέπουμε τα δικά μας σφάλματα και δεν κατακρίνουμε τους αδελφούς μας, όταν με άλλα λόγια, η σωφροσύνη, η ταπεινοφροσύνη, η υπομονή και η αγάπη γίνονται ένα σε μας, τότε και μόνο τότε ο αιώνιος εχθρός –η υπερηφάνεια- θ’ αφανιστεί μέσα μας.
π. Αλέξανδρος Σμέμαν
από το βιβλίο «Μεγάλη Σαρακοστή»,
εκδόσεις «Ακρίτας»

[toula]

ΕΛΑΜΨΕΝ Η ΧΑΡΙΣ ΣΟΥ ΚΥΡΙΕ
H περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι περίοδος προετοιμασίας για τον εορτασμό της Αναστάσεως του Χριστού. Είναι το ζωντανό σύμβολο ολόκληρης της ζωής του ανθρώπου, που πρόκειται να πληρωθεί με τη δική του ανάσταση από τους νεκρούς μαζί με τον Χριστό. Είναι περίοδος ανανέωσης της αφιέρωσης: προσευχής, νηστείας, ελεημοσύνης. Είναι καιρός μετανοίας, πραγματικής ανανέωσης του νοός, των καρδιών και πράξεών μας εναρμονιζόμενοι με τον Χριστό και τη διδασκαλία του. Είναι ο καιρός, κυρίως, για επιστροφή στις μεγάλες εντολές της αγάπης του Θεού και του πλησίον.
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι περίοδος σκυθρωπότητας και νοσηρότητας. Αντιθέτως, είναι καιρός αγαλλιάσεως και καθαρότητος. Καλούμαστε «ν’ αλείψουμε την κεφαλή μας» και «να καθαρίσουμε τα σώματα και τις ψυχές μας». Οι πρώτοι ύμνοι της πρώτης ακολουθίας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δίνουν τον σωστό τόνο της περιόδου:
«Τὸν τῆς Νηστείας καιρὸν φαιδρῶς ἀπαρξώμεθα πρὸς ἀγῶνας πνευματικοὺς ἑαυτοὺς ὑποβάλλοντες, ἁγνίσωμεν τὴν ψυχήν, τὴν σάρκα καθάρωμεν, νηστεύσωμεν ὥσπερ ἐν τοῖς βρώμασιν ἐκ παντὸς πάθους, τὰς ἀρετὰς τρυφῶντες τοῦ Πνεύματος· ἐν αἷς διατελοῦντες, πόθῳ ἀξιωθείημεν πάντες κατιδεῖν τὸ πάνσεπτον Πάθος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ ἅγιον Πάσχα, πνευματικῶς ἐναγαλλιώμενοι.
Ἔλαμψεν ἡ χάρις σου, Κύριε, ἔλαμψεν ὁ φωτισμὸς τῶν ψυχῶν ἡμῶν· ἰδοὺ καιρὸς εὐπρόσδεκτος, ἰδοὺ καιρὸς μετανοίας» (Ύμνοι του εσπερινού).
Τη μετάνοιά μας ζητεί ο Θεός, όχι τις τύψεις μας. Λυπόμαστε για τις αμαρτίες μας, αλλά το πράττουμε εν χαρά για το έλεος του θεού. Απονεκρώνουμε τη σάρκα μας, αλλά το κάνουμε με τη χαρά της Αναστάσεως εις ζωήν αιώνιον. Ετοιμαζόμαστε κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής για την Ανάσταση, τόσο του Χριστού όσο και της δικής μας.
π.Θ.Χόπκο

[toula]

Όπως λέει ο Απόστολος Παύλος˙ «Να φέρετε ο ένας τα βάρη του άλλου, επειδή έτσι θα εκπληρώσετε το νόμο του Χριστού.»… ας μην ξεχνάμε όλους όσους μεταφέρουν εμάς με στοργή, με συμπόνια, με αγάπη.
Απόψε, αρχίζουμε ένα ταξίδι· ένα ταξίδι που θα μας οδηγήσει από την αμαρτωλή μας κατάσταση -την αναγνωρίσαμε, μετανοούμε γι’ αυτήν-σε μια νέα εποχή, στην Ανάσταση του Χριστού που για μας σηματοδοτεί την έναρξη της αιώνιας ζωής μας. Ξεκινάμε το ταξίδι μας απόψε όπως ο λαός του Ισραήλ ξεκίνησε από τη γη της Αιγύπτου προς τη Γη της Επαγγελίας: είμαστε ακόμη ευάλωτοι, βαρυφορτωμένοι, όχι απόλυτα ελεύθεροι. Το θάρρος όμως και την έμπνευση για να φτάσουμε στην τελική νίκη, στην καινότητα της ζωής που είναι η κλήση μας και η υπόσχεση του Θεού, δεν θα το βρούμε κοιτάζοντας πίσω τον εαυτό μας, αλλά ατενίζοντας τον Ζώντα Θεό, που είναι η Ζωή και η σωτηρία, και τους Αγίους που νίκησαν με τη δική Του δύναμη.
Ας μάθουμε να συγχωρούμε, έτσι ώστε οι άλλοι να μπορούν να θεραπευθούν αλλά να μπορούμε και οι ίδιοι να θεραπευθούμε.
+ Αντωνίου μητρ. Σουρόζης

[toula]

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΥΡΙΝΗΣ - Η συγγνώμη .
Ἔφθασε καιρός, ἡ τῶν πνευματικῶν ἀγώνων ἀρχή, ἡ κατὰ τῶν δαιμόνων νίκη, ἡ πάνοπλος ἐγκράτεια, ἡ τῶν Ἀγγέλων εὐπρέπεια, ἡ πρὸς Θεὸν παρρησία· δι' αὐτῆς γὰρ Μωϋσῆς, γέγονε τῷ Κτίστῃ συνόμιλος, καὶ φωνὴν ἀοράτως, ἐν ταῖς ἀκοαῖς ὑπεδέξατο· Κύριε, δι' αὐτῆς ἀξίωσον καὶ ἡμᾶς, προσκυνῆσαί σου τὰ Πάθη καὶ τὴν ἁγίαν Ἀνάστασιν, ὡς φιλάνθρωπος.
Τούτη η Κυριακή είναι η τέταρτη της περιόδου που μας προετοιμάζει για τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Είναι η τελευταία ημέρα της προετοιμασίας. Από αύριο, Καθαρά Δευτέρα, θα εισέλθουμε στη Σαρακοστή.
Το προηγούμενο Σάββατο είναι αφιερωμένο στο πλήθος των αγίων που πρόσφεραν τη ζωή τους στην κατά Θεόν άσκηση. Στο κατώφλι της Μεγάλης Τεσσαρακοστής τους χαιρετούμε ως εμπνευστές και μεσίτες μας στη δύσκολη οδό της μετανοίας.
Η επιστολή του αποστόλου Παύλου στους Ρωμαίους (13:11, 14:1-4) μας παρακινεί να βγούμε από το σκότος, να ενδυθούμε την πανοπλία του φωτός, να βαδίσουμε «ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως», αποφεύγοντας τη μέθη, την ασωτία και τις επιθυμίες της σάρκας. Ο Παύλος συνδέει το ζήτημα της σάρκας με το ζήτημα της νηστείας. Ο ένας πιστεύει ότι μπορεί να τρώει τα πάντα. Ο άλλος δεν τρώει παρά λάχανα. Εκείνος που τρώει ας μην καταφρονεί εκείνον που δεν τρώει, και τούτος πάλι ας μην καταφρονεί εκείνον που τρώει. «Σὺ τίς εἶ ὁ κρίνων ἀλλότριον ἱκέτην;» Και συ και αυτός εξαρτάσθε από τον ίδιο Κύριο.
Το Ευαγγέλιο της Θείας Λειτουργίας, που το παίρνουμε από τον ευαγγελιστή Ματθαίο (6:14-21), αρχίζει από την εντολή της συγγνώμης: «Εὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος, ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, οὐδὲ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν». Το γεγονός ότι η Εκκλησία επέλεξε αυτή τη φράση ως πρώτη του Ευαγγελίου της ημέρας φανερώνει ότι θέλει να κάνει τη συγγνώμη κυρίαρχη έννοια της σημερινής ημέρας. Είναι αλήθεια ότι όλο το υπόλοιπο της περικοπής μιλά για τη νηστεία. Εκείνη όμως η μικρή λεξούλα «δε» -«ὅταν δὲ νηστεύητε»- που ενώνει τους στίχους περί συγγνώμης με τους στίχους περί νηστείας φαίνεται να αποδίδει στους πρώτους μια σχέση εξάρτησης από τους δεύτερους. Ο Κύριος ζητά από εκείνους που νηστεύουν να μην έχουν θλιμμένο ύφος και όψη ταλαιπωρημένη σαν τους υποκριτές που θέλουν να επιδεικνύουν ότι νηστεύουν. «Σὺ δὲ νηστεύων, ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων». Και ο ουράνιος Πατέρας, που βλέπει όσα συμβαίνουν κρυφά, θα σε ανταμείψει φανερά. Κι ας είναι ο θησαυρός σας και η καρδιά σας όχι στα γήινα αλλά στον ουρανό.
Οι ύμνοι του Εσπερινού και του Όρθρου αντιπαραβάλλουν τη μακαριότητα του Παραδείσου με την άθλια κατάσταση του ανθρώπου μετά την πτώση. Ο Μωυσής, εντούτοις, δια νηστείας καθάρισε τα μάτια του και τα κατέστησε ικανά να δουν τον Θεό. Κατά τον ίδιο τρόπο, και η δική μας νηστεία, που θα κρατήσει σαράντα ημέρες, όπως εκείνη του Μωυσή, θα μας βοηθήσει να καταργήσουμε τα πάθη της σάρκας και να μας επιτρέψει «φαιδρῶς» να διέλθουμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Ας προσέξουμε τη λέξη «φαιδρῶς». Η μετάνοιά μας δεν πρέπει να είναι κάτι που θα μας βαραίνει και θα μας καταθλίβει. Πρέπει να προχωρήσουμε «κοῦφοι πρὸς τὴν ἄνω πορείαν», δηλαδή ελαφροί, με τέτοιο τρόπο που να μας προσομοιώνει με τους αγίους αγγέλους.
Lev Gillet (ενός Μοναχού της Ανατολικής Εκκλησίας), Πασχαλινή κατάνυξη.

[toula]

Ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ήμερα από το χέρι του Θεού. Ο Θεός τον τίμησε: του έδωσε την εικόνα Του με το εμφύσημα Του. Τότε του έδωσε και την εντολή. Κι ο Αδάμ έζησε μέσα στον Παράδεισο έξι ώρες. Έπειτα όμως παρέβη την εντολή κι εξορίστηκε από εκεί. Ο Εβραίος Φίλων λέει ότι ο Αδάμ έζησε στον Παράδεισο εκατό χρόνια. Άλλοι λένε ότι έζησε επτά ημέρες ή επτά χρόνια (αυτό προέρχεται μάλλον από τη μεγάλη τιμή που αποδίδουν οι Εβραίοι στον αριθμό επτά). Το ότι πάντως κατά την έκτη ώρα άπλωσε ο Αδάμ το χέρι του και γεύθηκε τον καρπό γίνεται φανερό από το ότι ο Χριστός, ο νέος Αδάμ, την έκτη ώρα και ημέρα άπλωσε τα χέρια Του στο σταυρό, διορθώνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο τη συμφορά που προκάλεσε εκείνος.
Ο Αδάμ δε δημιουργήθηκε ούτε φθαρτός ούτε άφθαρτος. Ήταν κάτι ανάμεσα στα δύο, ώστε, οπουδήποτε κι αν στρεφόταν με τη θέλησή του, αυτό και να αποκτούσε. Φυσικά, ο Θεός μπορούσε να τον κάνει αναμάρτητο. Για να είναι όμως το επίτευγμα αυτό καρπός και της δικής του εργασίας, γι’ αυτό του έδωσε ο Θεός την εντολή να μπορεί να φάγει από τους καρπούς όλων των δέντρων του Παραδείσου εκτός από έναν. Ίσως αυτό να φανέρωνε ότι μπορούσε ο Αδάμ να γνωρίσει και να εννοήσει την ουσία όλων των κτισμάτων του Θεού, όχι όμως και την ουσία του ίδιου του Θεού. Κάτι σχετικό λέει και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Φιλοσοφώντας ο άγιος εξηγεί ότι τα δέντρα του Παραδείσου ήταν θείες έννοιες, ενώ το απαγορευμένο φυτό ήταν η ίδια η θεωρία (θέα) του Θεού. Επέτρεψε δηλαδή ο Θεός στον Αδάμ να φροντίζει και να ερευνά όλα τα στοιχεία της φύσεως, να τα εξετάζει με το νου του και εξαιτίας αυτού να δοξάζει το Θεό. Ίσως ακόμη και να εξετάζει και την ίδια τη δική του φύση (του ανθρώπου). Αυτό ήταν η πραγματική τρυφή του Παραδείσου. Όσον όμως αφορά τον ίδιο το Θεό, ποιος είναι ως προς την φύση και από πού ή πώς δημιούργησε το σύμπαν από το μηδέν, να μην προσπαθεί καθόλου να το ερευνήσει.
Ο Αδάμ όμως αφήνοντας όλα τ’ άλλα, άρχισε να ερευνά όσα είχαν σχέση με το Θεό και να περιεργάζονται αυτήν ακριβώς τη φύση του Θεού. Ήταν όμως ακόμη ατελής και απλοϊκός και νήπιο σ’ αυτά. Τότε ο διάβολος χρησιμοποιώντας την Εύα του έβαλε στη φαντασία την ιδέα της θεώσεως κι έτσι εξέπεσε.
Ο μέγας και θείος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει ότι το δένδρο αυτό είχε διπλή δύναμη και ότι ο Παράδεισος βρισκόταν στη γη. Μάλιστα πιστεύει ότι ήταν ταυτόχρονα και αισθητός και νοητός, όπως ακριβώς ήταν και ο Αδάμ· και ότι και τα δύο (Παράδεισος και Αδάμ) ήταν στο μεταίχμιο ανάμεσα στη φθορά και στην αφθαρσία. Έτσι ο άγιος ούτε ξεφεύγει από το νόημα της Αγίας Γραφής ούτε και επιμένει σε μια κατά γράμμα ερμηνεία της.
Μερικοί λένε ότι το δένδρο εκείνο της παρακοής ήταν συκιά, επειδή, μόλις κατάλαβαν οι Πρωτόπλαστοι ότι ήταν γυμνοί, χρησιμοποίησαν τα φύλλα της και σκέπασαν τη γύμνια τους. Γι’ αυτό, συνεχίζουν, την καταράστηκε και ο Χριστός, επειδή έγινε αιτία της αμαρτίας. Κι είναι αλήθεια ότι η συκιά έχει μερικά στοιχεία που είναι σχετικά με την αμαρτία. Πρώτα απ’ όλα ο καρπός της έχει γλυκύτητα, όπως και η αμαρτία. Έπειτα, τα φύλλα της είναι τραχιά. Τέτοια τραχύτητα δημιουργεί και η αμαρτία με τις τύψεις της συνειδήσεως. Επίσης ένα άλλο γνώρισμα της συκιάς είναι το κολλώδες, γιατί το γάλα που βγαίνει απ’ αυτή, είναι ουσία κολλητική. Έτσι κάπως είναι και η αμαρτία: αφού τη διαπράξει κανείς, στη συνέχεια μένει προσκολλημένος σ’ αυτήν. Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι που υποστήριξαν -χωρίς όμως να έχουν δίκιο- ότι το δένδρο της παραβάσεως ήταν η σαρκική μίξη του Αδάμ και της Εύας.
Όταν ο Αδάμ παρέβη την εντολή, φόρεσε τη θνητή ανθρώπινη σάρκα, πήρε την κατάρα να ζει με βάσανα στη γη κι εξορίστηκε από τον Παράδεισο. Τότε ο Θεός έδωσε εντολή να φυλάει την πύλη του Παραδείσου μια πύρινη ρομφαία (Γεν. γ, 23-24), για να μη μπορούν να μπουν οι Πρωτόπλαστοι. Κι ο Αδάμ κάθισε κλαίγοντας απέναντι από τον Παράδεισο (πρβλ. το τροπάριο «… Ἐκάθισεν Ἀδάμ ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου χερσὶ τύπτων τὰς ὄψεις…»), συλλογιζόμενος πόσα αγαθά έχασε, επειδή δεν τήρησε μια μικρή νηστεία. Και ακόμη θρηνούσε για το ότι κληροδότησε στο ανθρώπινο γένος όλες τις δικές του συμφορές. Όλα αυτά, βέβαια, μέχρι τότε που Αυτός ο Οποίος μας έπλασε, ελέησε τη φύση μας, που τη λεηλατούσε και την κατέστρεφε ο σατανάς, και γεννήθηκε από την αγία Παρθένο. Κι αφού έζησε βίο άριστο και τέλειο και μας έδειξε δρόμο τέτοιο που ήταν αντίθετος με τις επιθυμίες του διαβόλου, το δρόμο της νηστείας και της ταπεινώσεως, κι αφού νίκησε με πάνσοφο τρόπο αυτόν που μας ξεγέλασε, μας επανέφερε στην αρχαία μας δόξα κοντά στο Θεό.
ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ ΤΡΙΩΔΙΟΥ