"Αγιον Ορος" Χριστιανικό Ορθόδοξο Φόρουμ

Προσευχή και Αυτογνωσία

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Μέσω της αυτογνωσίας ο προσευχόμενος δύναται να φθάσει σε μία “σχετική” γνώση του εαυτού του, ν’ αγγίξει τον αυτοπροσδιορισμό του ως κτίσμα. Μπορεί να φθάσει στην φυσική γνώση της Δόξας του Θεού και ακόμη να διανοηθεί “απόλυτο Όν”.

Εδώ όμως συναντάει το αξεπέραστο όριο, αφού η γνώση του Θεού είναι η χαρισματική πράξη της αποκαλύψεώς του[1].

«Ἡ θεία πρωτοβουλία, ἡ “γνώση” τοῦ ἀνθρώπου ἀπ’ τόν Θεό, εἶναι ἐκείνη πού θά κάμει νά ἀναβλύση ὡς ἀπάντηση τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἀποκάλυψη αὐτή πηγάζει ἀπό τήν Θεία φιλανθρωπία, ἀπό τήν προαιώνια ἀπόφασή της νά σαρκωθεῖ μέ τόπο τῆς τόν κατ’ εἰκόνα Θεοῦ ἄνθρωπο»[2].

Έτσι ο άνθρωπος, μέσω της προσευχής λαμβάνει τη δωρεά της πίστεως και ως φυσικό επακόλουθο της έμφυτη χάρη της «θεωρητικῆς δεκτικότητας»[3].

Παραπομπές:

[1] Για τη σχέση γνώσης – αποκάλυψης βλ. σχ. Μεταλληνού Γεωργίου, Πρωτοπρεσβυτέρου, η ταυτότητα του Αγίου, περιοδ. “Πειραΐκή Εκκλησία”, τεύχ. 204, Μάιος 2009, σελ. 36-38.

[2] Ευδοκίμοφ Παύλου, Η Ορθοδοξία, σελ. 64.

[3] Αυτόθι, σελ.62.

Επανάσταση και πνευματικότητα

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

«Δεν σας φαίνονται άνευ του Χριστού οι άνθρωποι, όταν τους κοιτάξετε με το μάτι του Χριστού, σαν φοβερά φαντάσματα;», ρωτούσε ρητορικά ο άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς.

Και ο μεγάλος αββάς της Ερήμου, Όσιος Σισώης, λίγο πριν παραδώσει την αγία ψυχή του στον Πανάγιο Θεό, ψιθύριζε στις αγγελοφάνειες που έβλεπε, όπως μάς διέσωσαν πολλοί μαθητές και πνευματικοπαίδια του: «Ιδού οι Άγγελοι ήλθον λαβείν με και παρακαλώ ίνα αφεθώ μετανοήσαι μικρόν!».

Όταν, λοιπόν, ένας αββάς Σισώης έλεγε αυτά τα λόγια, καλό, συνετό, σκόπιμο, απαραίτητο και σωτήριο είναι όλοι μας να εμβαπτίζουμε την αντιληπτική μας ικανότητα, έστω σε αρχικό στάδιο, εντός της ανθρωπίνης κοινής λογικής και διακρίσεως.

Ο πνευματικός άνθρωπος, ο αληθινά πιστός κάμνει επανάσταση στο κελί του, στον εαυτό του, στην οικεία του πρωτίστως, και πάντοτε, πάντοτε γράφω, κατά των δαιμόνων και ουχί κατά της μητέρας Εκκλησίας.

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα των ημερών μας να παρακινούν σε εκκλησιαστική επανάσταση άνθρωποι που αδυνατούν να κυριαρχήσουν στα πάθη και στον εαυτό τους και εμφορούνται από αδέκαστο και ζηλωτικό δεσποτισμό προς όλους, αρχής γενομένης από τη χορεία των μελών της οικογενείας τους, δείχνει μια αρρωστημένη αντίληψη περί Πίστεως και, ακόμη χειρότερα, εκφράζει μια λανθάνουσα και άκρως επικίνδυνη υιοθέτηση μιας δήθεν «ορθόδοξης» πίστης, που δεν έχει απολύτως καμία, απολύτως καμία σχέση με το καθάριο και αληθινό ορθόδοξο βίωμα των Πατέρων της Εκκλησίας μας.

Καθαρά Δευτέρα

«Ελήλυθεν η Νηστεία, η μήτηρ της σωφροσύνης, η κατήγορος της αμαρτίας, και συνήγορος της μετανοίας, η πολιτεία των Αγγέλων, και σωτηρία των ανθρώπων· οι πιστοί ανακράξωμεν· Ο Θεός, ελέησον ημάς» (Απόστιχα αίνων, ιδιόμελον, ήχος πλ.α΄).

Πρωτοπρ. Γεώργιου Δορμπαράκη

(Έφτασε η νηστεία, η μητέρα της σωφροσύνης, η κατήγορος της αμαρτίας και συνήγορος της μετανοίας, ο τρόπος ζωής των αγγέλων κι αυτή που οδηγεί στη σωτηρία τους ανθρώπους. Οι πιστοί ας φωνάξουμε δυνατά: Ο Θεός ελέησον ημάς).

Η Εκκλησία μας, τώρα που εισήλθαμε στην πρώτη ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής, επιμένει να μας καθοδηγεί πάνω σ’ αυτό που σφραγίζει την περίοδο αυτή: τη νηστεία. Και το πρώτο που τονίζει είναι ο συνδυασμός της νηστείας με την προσευχή. «Έφτασε η νηστεία», λέει, οπότε «ας φωνάξουμε στον Θεό μας να μας ελεήσει». Πρόκειται για τον συνδυασμό που υποτάσσει και θηρία, κατά τον λόγο των αββάδων της ερήμου, διότι η νηστεία ως περιορισμός των ορμών του σώματος διευκολύνει ιδιαιτέρως τη στροφή προς τον Θεό – απεμπλέκει τον άνθρωπο από τα γοητευτικά δεσμά της ύλης – συνεπώς κάνει τον άνθρωπο να στέκει στο σημείο της βασιλικής εξουσίας που ο Θεός απαρχής της Δημιουργίας του έδωσε: να άρχει πάνω σε όλα τα στοιχεία της φύσης. Να άρχει και να εξουσιάζει εννοείται χαρισματικά, που σημαίνει με αγάπη και σεβασμό προς την αδελφή του λοιπή δημιουργία. Είναι ευνόητο βεβαίως ότι ο υμνογράφος μιλάει πρώτον για την αληθινή διάσταση της νηστείας ως μέσου για την πνευματική προαγωγή του ανθρώπου – ο,τι θα επισημάνει σε άλλο σημείο: «αληθής νηστεία η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς, ψεύδους και επιορκίας» – και δεύτερον για την αληθινή και γνήσια προσευχή, τύπος της οποίας είναι η τελωνική κραυγή: «ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ». Με τους όρους αυτούς αναδύεται όντως το μεγαλείο της νηστείας της Σαρακοστής με όλα τα θαυμαστά αποτελέσματά της: είναι αυτή που ισορροπεί πνευματικά τον άνθρωπο, που τον απομακρύνει από την αμαρτία, που ωθεί στη μετάνοια, που αγγελοποιεί τον πιστό, που τελικά τον φέρνει σε ζωντανή σχέση με τον Θεό.

Πηγή: Ησυχαστήριο Αγίας Τριάδος

Υπακοή από ανάγκη ή από προαίρεση

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Μόνο όταν η κατάθεση του σεβασμού ή της υπακοής στους άλλους, μόνο όταν γίνεται από προαίρεση και όχι από ανάγκη, μόνο τότε έχει αξία, βάρος, εκτόπισμα.

Πολλές φορές, συγχέουμε την ασυνείδητη υπακοή που γίνεται πισθάγκωνα με την εκούσια και αυτοθέλητη έκφραση της ευσέβειας, μεγέθη που απέχουν μεταξύ τους όσο η Ανατολή με τη Δύση στον ορίζοντα

«Κανόνες» και κανονικότητα στην Εκκλησία

Του Δημητρίου Λυκούδη, Δ/ντου Σύνταξης της εφημ. “Κιβωτός της Ορθοδοξίας”

Το αμέσως προηγούμενο διάστημα, άπαντες “μουδιάσαμε” στο άκουσμα ότι μια ακόμη νέα κοπέλα, η άτυχη Νικολέτα από την Κρήτη, όχι ασφαλώς ότι είναι η μόνη, προχώρησε στην αχαρακτήριστη απονενοημένη πράξη και ενέργεια και κατέληξε επί της γης με αυτό το θλιβερό τρόπο (αν, τελικώς, πρόκειται για αυτοκτονία).

Και μαζί με την τραγική αυτή είδηση, κληρικοί και λαϊκοί νιώσαμε να “σφίγγεται” ακόμη περισσότερο η καρδιά μας μπροστά στην άρνηση της τοπικής Εκκλησίας να τελέσει την Εξόδιο Ακολουθία σε αυτή την άτυχη κοπέλα, η οποία, ως παρουσιάσαμε εκτενώς στο προηγούμενο φύλλο (στη στήλη επί των “Λειτουργικών Ζητημάτων”), ουδείς γνωρίζει και, προφανώς, δε θα μάθει τα μύχια της ψυχής της και όσα επέρασε, όπως και κάθε αυτόχειρας (;) ώστε να φθάσει σε αυτό το τελματικό σημείο για να “φύγει”.

Την ίδια, όμως, ώρα και με αφορμή αυτή την ενέργεια της 17χρονης Νικολέτας, αναδύεται στο προσκήνιο η συζήτηση για την εφαρμογή και παιδαγωγική επιρροή των Ιερών Κανόνων μέσα στην Εκκλησία και στο χριστεπώνυμο πλήρωμα. Μια παιδαγωγία που καλείται να συμπορευθεί με τη φιλανθρωπία προκειμένου να οδηγεί με ασφάλεια τους πιστούς στο λιμάνι της σωτηρίας. Είναι, όμως έτσι;

Εδώ, έχω την αίσθηση ότι συναντά απόλυτη εφαρμογή ο λόγος του Οσίου Ιωάννου του Σιναΐτου, ο οποίος, αν και στην Έρημο, εκ των πραγμάτων, μπορούσε φαίνεται να κατανοήσει βαθύτερα τέτοιες ανάλογες και αντίστοιχες περιπτώσεις, σαν αυτή της Νικολέτας.

Γράφει στην “Κλίμακα” ο Όσιος: «Θέλει προσοχή, μήπως παρασυρθούμε από τη μανία της ανοιχτής θαλάσσης και παλέψουμε και κατορθώσουμε και διαβούμε το πέλαγος και, τελικώς, βουλιάξουμε στο λιμάνι!».

Ανέφερα την προηγούμενη φορά τον λόγο του Οσίου Παϊσίου, ότι «δεν πρέπει να κάνουμε τους Κανόνες “κανόνια” στην Εκκλησία». Στην προκειμένη, όμως, στιγμή, παραθέτω έτερον παράδειγμα, εκ των πολλών που η αγιαστική ζωή και πνευματική σοφία του Οσίου Εφραίμ του Κατουνακιώτη μάς παρέδωσε.

Επλησίασε κάποιος εκ των πολλών προσκυνητών τον Όσιο Εφραίμ, στο Άγιον Όρος, στα Κατουνάκια. Ήταν κληρικός και διατεινόταν πως διαπιστευμένοι άνθρωποι με εφάμαρτη ζωή και δη δημόσια, δεν πρέπει να βοηθούν ως μέλη του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου σε Ναούς. Μάλιστα, προς επίρρωση αυτού, επιστράτευε και αρκετούς Κανόνες από μικρότερες Συνοδους, Τοπικές, που συμμαρτηρούσαν και “έδεναν”, ως πίστευε, τη θέση και άποψή του. Είπε πολλά, τα ξανατόνισε, τα ισχυροποίησε και όταν ένιωσε ότι “στρίμωξε” τον Γέροντα, σταμάτησε και ανέμενε την απάντηση του Οσίου. Και, τότε, μίλησε ο Θεός, διά στόματος του Γέροντα: «Άκουσε, πάτερ μου, ομοιάζεις ωσάν τους Φαρισαίους που ήσαν έτοιμοι ακόμη και να σκοτώσουν για χάρη του Νόμου. Δεν διάβασες, ευλογημένε, ολόκληρη Καινή Διαθήκη, τόσα παραδείγματα μάς έδωσε ο Χριστός, δεν διάβασες πόσο ανεκτικός, πόσο ταπεινός και δεκτικός υπήρξε με τους αμαρτωλούς και ποτέ με την αμαρτία; Όχι με αγαπολογία, αλλά με αληθινή έκφραση ορθόδοξης και ορθόπρακτης αγάπης, μόνο έτσι αλλάζει και μεταμορφώνεται ο κόσμος και οι άνθρωποι», είπε ο παπά Εφραίμ. Και λίγο πριν φύγει ο κληρικός, φανερά σκεπτικός και μπερδεμένος πλέον, “επ᾿αγαθώ”, ο Όσιος Εφραίμ τον “αποτέλειωσε”: «Ε, πάτερ μου, να ξέρεις: θα προσεύχομαι να θυμάσαι μόνον όσους κανόνες αφορούν …τον εαυτό σου! Μόνον αυτούς να θυμάσαι!».

Έτσι μιλούσαν οι Όσιοι του Θεού, έτσι πολιτεύονται οι άγιοι και σήμερα. Απόλυτα αυστηροί με τον εαυτό τους, διαλλακτικοί και ταπεινοί με τους άλλους. Όχι, ασφαλώς, ότι θα περιορίσουμε ή θα διαγράψουμε τους Ιερούς Κανόνες. Κάτι τέτοιο θα εγκυμονούσε τεράστιους κινδύνους και θα μάς τοποθετούσε αυτομάτως στη χορεία των ταλαίπωρων ανθρώπων των εξωεκκλησιαστικών. Όμως, δεν θα κάνουμε και τους Κανόνες “Εθνικό Ύμνο” της Εκκλησίας, ως έπραξαν και πράττουν σήμερα οι Ζηλωτές, δημιουργώντας σχίσμα στην Εκκλησία και στην ευρύτερη εκκλησιαστική ενότητα.

Δε συγκρούεται η κανονικότητα με τους Κανόνες στην Εκκλησία. Και δεν συγκρούονται γιατί καλούνται να συνυπάρχουν και να συνοδοιπορούν, ως συμπόρευση του τύπου και της ουσίας, κρίνοντας πάντοτε “κατ᾿ Οικονομίαν” και σε ειδικές περιπτώσεις ποιο από τα δύο μπορεί, μόνον τοπικά, συγκεκριμένα και ορισμένα να υπερτερίσει του άλλου, αλλά μόνο συγκεκριμένα και τοπικά και ουδεπόποτε το ένα, ακόμη και σε ειδικές περιπτώσεις να κυριαρχεί και να απεμπολεί το άλλο.

Θυμάμαι, κάποτε, δεν αναφέρω ακριβώς πού, έψαλλα σε μια απομακρυσμένη περιοχή με έναν ευλαβέστατο ιερέα και με τη συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία άλλων τριών ή τεσσάρων πιστών. Δύσκολη περιοχή, παλαιότερα εμπόλεμη, εκτός Ελλάδος, φυσικά. Ο ιερέας, ελλείψει προσφόρου, προμηθεύθηκε μια φρατζόλα ψωμί, και αυτή μετά πολλών κόπων και βασάνων, και προχώρησε στη Θεία Ευχαριστία (πόσοι και πόσοι λειτουργοί το έπραξαν αυτό κατά τη διάρκεια της σκοτεινής γερμανικής Κατοχής στην Αθήνα!). Ολοκληρώθηκε η Θεία Λειτουργία, κοινωνήσαμε των Αχράντων Μυστηρίων και πήραμε τον δρόμο της επιστροφής στην κοντινότερη και ασφαλέστερη βἀση της περιοχής. Εκ των υστέρων, όταν ο ιερέας δημοσιοποίησε αυτή του την ενέργεια σε έτερους κληρικούς, δέχθηκε “συναδελφική” επίθεση, διότι “τόλμησε” να πράξει κάτι ανάλογο! Εδώ, σκέφτηκα, οι Κανόνες όχι “κανόνια” μεταποιήθησαν αλλά σε τανκ που θωρακίζουν την αναλγησία και παχυλότητα των ανθρώπων και εν προκειμένω δεν τους βοηθούν να δουν πίσω από το “γράμμα” του Νόμου, να δουν την ουσία και να βρει ανάπαυση η ψυχή τους.

Κανονικότητα και Κανόνες, ουσία και τυπικότητα δεν αντιστρατεύονται εντός της Εκκλησίας, δεν αντιμαχούν, αλλά συμπορεύονται, παραλληλίζονται, ομονοιούν, συμπλέουν και αλληλοπεριχωρούνται.

Να έρθει ο καιρός, ευχής έργον, ο Θεός πρωτίστως να δώσει, να έρθει ο καιρός που οι Χριστιανοί θα απεκδυθούν την αυστηρή και φαρισαϊκή προσπάθεια τήρησης των Κανόνων απέναντι στους άλλους και, με την ίδια ζέση και θέρμη, θα ενδυθούν την αντίστοιχη προσπάθεια τήρησής τους μόνον για τους εαυτούς τους, εκφράζοντας στην πράξη την μεγαλοσύνη, ανεκτικότητα και ταπείνωση απέναντι σε κάθε “πτώση” των συνανθρώπων τους.

Θα κλείνω τις παρούσες σκέψεις μου με τον λόγο του Οσίου Ιωάννου του Σιναΐτου που, λίγο πριν, και πάλι χρησιμοποίησα. Ίσως, και μόνο αυτό να έγραφα εξ αρχής, να ήταν αρκετό, να μη χρειάζονταν τα υπόλοιπα: «Θέλει προσοχή, μήπως παρασυρθούμε από τη μανία της ανοιχτής θαλάσσης και παλέψουμε και κατορθώσουμε και διαβούμε το πέλαγος και, τελικώς, βουλιάξουμε στο λιμάνι!».

Πηγή: Κιβωτός της Ορθοδοξίας

Πνευματική διάσταση της ελεημοσύνης

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Ο αββάς Τιμόθεος ο πρεσβύτερος, διαβάζουμε στον Ευεργετινό, επισκέφθηκε τον αββά Ποιμένα: «Γέροντα, εις την Αίγυπτο, ζη μία πόρνη, η οποία τα χρήματα της αμαρτίας τα δίδει ελεημοσύνη», είπε στον αββά. Και ο γέρων Ποιμένας, απήντησε: «Η γυναίκα αυτή φαίνεται, ότι έχει μέσα της σπινθήρα πίστεως. Να είσαι βέβαιος, ότι δεν θα παραμείνη εις την πορνείαν» (Ευεργετινός, τόμος Δ’, Αθήναι 2001, 12, σελ. 47).

Ωσάν τον παλαιοδιαθηκικό λόγο «ου μισήσεις τον αδελφόν σου τη διανοία σου» (Λευιτ. ιθ’ 17) και τον ιωάννειο στίχο «ο μη αγαπών τον αδελφόν μένει εν τω θανάτω» (Α’ Ιωάν. γ’ 14). Τα παρηγορητικά λόγια του γέροντα δεν εγκαταλείπουν τις σκέψεις μου: «Παιδί μου, ο άνθρωπος που σταυρώνει τον εαυτό του και τα πάθη του, γίνεται επόπτης της αισθητής κτίσεως και μύστης της νοουμένης και αοράτου».

Και για να θυμηθώ έναν σύγχρονο θεολόγο, αυτή η πνευματική διάσταση της ελεημοσύνης είναι και η πλέον περισπούδαστη, η πλέον φωτιστική και αγιαστική: ¨Πώς να λησμονήσω εκείνη την τεράστια μορφή, τον αείμνηστο λαϊκό ιεροκήρυκα Δημήτριο Παναγόπουλο (1916-1982), ο οποίος όργωνε ιεραποστολικά, όλη σχεδόν, την ελληνική επικράτεια! Επήγαινε στο νοσοκομείο «Σωτηρία», τότε που επλεόναζαν εκεί οι φυματικοί άνθρωποι. Και, ενώ πολλοί δεν επερνούσαν ούτε από έξω, εκείνος ο μακάριος επήγαινε αυτοβούλως και αυτοθελήτως, ανυπερήφανος, και εδίδασκε το ευαγγέλιο του Χριστού, εσπούγγιζε το δάκρυ των αδελφών ασθενών και εκόμιζε σταυροαναστάσιμη χαρά εις όλους τους παρευρισκομένους. Ιδού, λοιπόν, ιδού «ο άνθρωπος που σταυρώνει τον εαυτό του και τα πάθη του». Και ο ψαλμωδός, σταθερός στο ιεροψαλτικό του διακόνημα, να προσθέτει: «Ο Κύριος ισχυρόν ημίν τείχος, και προστάτην και φρουρόν σε παρέσχε, και γαρ εν σοι εναντίαι δυνάμεις, εξηφανίσθησαν σθένει του κράτους σου. Ως έχεις ουν πάσαν ισχύν, ασθενούντας ημάς ισχύν ένδυσον»¨.

Αυτή η πνευματική διάσταση της ελεημοσύνης δεν υπολείπεται, μάλλον δε και υπερτονίζεται σε σχέση με την υλική που, πολλές φορές, επειδή, έστω και στην πλέον «μυστική» και διακριτική της εκπλήρωση συντελείται παρουσία του ανθρώπου που δέχεται την ελεημοσύνη, μπορεί να εμφορείται από όχι ευσεβείς πόθους, αλλά από «κοσμική» συμπόνοια ή, ακόμη χειρότερα, να διακρίνεται από εγωπάθεια και κρύφιο φιλοδοξία.

Ποια η χρήση του “Σκευοφυλακίου” στον Ορθόδοξο Ναό

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Πλησίον ή κοντά στην Αγία Πρόθεση συναντάμε τον Ιερό Νιπτήρα. Εκεί ο λειτουργός πλένει τα χέρια του πριν ξεκινήσει την Ακολουθία της Προσκομιδής, αλλά λειτουργεί και για πρακτικούς λόγους, ώστε εκεί να εκχύνονται όσα υγρά στοιχεία εντός του Ιερού Βήματος έχει ευλογηθεί και αγιασθεί.

Κοντά στο Νιπτήρα υπάρχει το Ιερό Σκευοφυλάκιο, εντός του οποίου φυλάσσονται τα Ιερἀ Σκεύη που χρησιμοποιούνται στη θεία λατρεία. Παλαιότερα, κάτι που τηρείται ακόμη στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, το Σκευοφυλάκιο αποτελούσε έναν επιπρόσθετο ξεχωριστό χώρο, ενσωματωμένο παρά του μεσοτείχου του Ιερού Βήματος, ένεκα του πλήθους των Ιερών που εκεί φυλάσσονταν. Σήμερα, στους περισσότερους ναούς αποτελεί ένα φιλοτεχνημένο αντικείμενο και καλείται καί Διακονικό, διότι έχει την ευθύνη του ο διάκονος της ενορίας, όπου ασφαλώς υπάρχει διάκονος.

Οι δει­λοί εί­ναι άχρη­στο πράγ­μα. Στον πό­λε­μο τους δει­λούς δεν τους θέ­λουν κα­θό­λου• δεν τους έχουν εμ­πι­στο­σύ­νη. Δεν τους παίρ­νουν σε επί­θε­ση στην πρώ­τη γραμ­μή, για να μην δη­μιουρ­γή­σουν προ­βλή­μα­τα. Ένας δει­λός στρα­τιώ­της, αν δεν ξέ­ρει το στρα­τη­γι­κό σχέ­διο, μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει τέ­τοιο πα­νι­κό, που να δια­λύ­σει ολό­κλη­ρη με­ραρ­χία. Ο φό­βος με­γα­λώ­νει και την φαν­τα­σία του και μπο­ρεί να αρ­χί­σει να φω­νά­ζει «να, έρ­χον­ται, έφθα­σαν, σφά­ζουν, φύ­γε­τε! ω, που θα πάμε, τόσο στρα­τό έχουν οι εχθροί! Θα μας φάνε!», οπό­τε θα κά­νει πολ­λή ζη­μιά, για­τί εύ­κο­λα επη­ρε­ά­ζον­ται και οι άλ­λοι. Ένας όμως που έχει παλ­λη­κα­ριά, αν δει τους εχθρούς, θα πει «μυρ­μήγ­κια εί­ναι αυτά• δεν εί­ναι άν­θρω­ποι!» και τρέ­χουν με θάρ­ρος και οι άλ­λοι! Γι’ αυτό στον στρα­τό λένε: κα­λύ­τε­ρα πέν­τε γεν­ναί­οι να αν­τι­με­τω­πί­σουν μια κα­τά­στα­ση με ψυ­χραι­μία, παρά εί­κο­σι δει­λοί.

Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης

Η αξιοποίηση των δεδομένων

Ο πνευματικός άνθρωπος είναι αυτός ο οποίος ξέρει να αξιοποιεί, «ως καλός οικονόμος», τις συνθήκες και τα δεδομένα της ζωής του και να ωφελείται πνευματικά από αυτά, και όπως έλεγε και ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης «και από το πικρό να βγάλει γλυκύ».

Χωρεπισκόπου Αμαθούντος Νικολάου

Δεν μπορεί η σχέση μας με το Θεό να είναι πρόσκαιρη, συμφεροντολογική, ιδιοτελής και εμπορική, δηλαδή σχέση του «δούναι και λαβείν», αλλά σταθερή και δυνατή, ανεξαρτήτως εξωτερικών παραγόντων. Όπως ο Θεός επιτρέψει, όχι για το πρόσκαιρό μας συμφέρον, αλλά για το αιώνιο και πνευματικό, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να το δεχτούμε. Προσευχόμαστε όπως ο ίδιος μας δίδαξε με το παράδειγμά Του στη Γεθσημανή «ει δυνατόν παρελθέτω το ποτήριον τούτο απ’ εμού», αλλά είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε το Πανάγιο θέλημά Του, όπως ο ίδιος και πάλι μας υπέδειξε: «Πλήν ουχ ως εγώ θέλω αλλ’ ως Συ Πάτερ, γενηθήτω το θέλημά Σου». Αυτό που καθημερινά λέμε και στην Κυριακή Προσευχή, το Πάτερ ημών.

Ο πνευματικός άνθρωπος είναι αυτός ο οποίος ξέρει να αξιοποιεί, «ως καλός οικονόμος», τις συνθήκες και τα δεδομένα της ζωής του και να ωφελείται πνευματικά από αυτά, και όπως έλεγε και ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης «και από το πικρό να βγάλει γλυκύ».

Πρέπει να έχουμε υπόψιν μας αυτό που λένε και οι Πατέρες μας ότι δηλαδή τίποτε δεν θα συμβεί περισσότερο και τίποτε λιγότερο από αυτό που ο Θεός θα επιτρέψει. Ο Χριστός ο ίδιος, ο οποίος συμβούλευε τότε στη Γεθσημανή τους τρεις μαθητές του, συμβουλεύει και εμάς σήμερα. «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε για να μην πέσετε σε πειρασμό». Ο Χριστιανός πρέπει να είναι πάντοτε σε εγρήγορση και ετοιμότητα, αναμένοντας όπως ο καλός και φρόνιμος δούλος, πότε θα έλθει ο Κύριός του.

Ακόμη, εν καιρώ εσωτερικής και εξωτερικής ειρήνης και ησυχίας, πρέπει να ετοιμάζει τον εαυτό του με αγώνες πνευματικούς, για να έχει μέσα του «πνευματικά αντισώματα», ώστε όταν έλθουν οι μεγάλοι πειρασμοί, να έχει δυνάμεις να αντισταθεί και υπομονή να αντέξει, και να μην χάσει την πίστη του, όπως προειδοποίησε ο Χριστός στον Πέτρο, για να μην προδώσει τον Κύριό του και τον αρνηθεί.

Επί τον τύπον: Ο «ασαφής» λόγος περί δακρύων

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου, υπ. Δρα ΕΚΠΑ

Τα δάκρυα δε δείχνουν πάντοτε ακμάζουσα πνευματικότητα. Ας ξεκινήσουμε απ᾿ αυτό, διότι είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι υπάρχει και πνευματική στάθμη πιότερη βουβή σε σχέση με ακραίους συναισθηματισμούς.

Πιο συγκεκριμένα, ειδικά για τους αρχάριους στην πνευματική ζωή, τα δάκρυα μπορεί να πηγάζουν από την ιδιοσυγκρασία κάποιου, από λοιπές ψυχολογικές και συναισθηματικές μεταπτώσεις, από συμπόνοια, πολλές φορές και από φιλαυτία και εγωισμό, διότι δεν κατόρθωσες να “πετύχεις” εκείνο που πεισματικά επεδίωκες με κάθε τρόπο και μέσο.

Ό Όσιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει πως, πολλές φορές, τέτοια δάκρυα μπορεί, μεταξύ άλλλων, να προέρχονται και «θλίψη δαιμονική και από θλίψη θεάρεστη, από κενοδοξία, από πορνεία, από αγάπη, από μνήμη θανάτου και από άλλα αίτια» (Κλίμαξ, Ι. Μ. Παρακλήτου, Ωρωπός Αττικής 2005, σελ. 154).

Ως προτρέπουν οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, δεν πρέπει να έχουμε σκοπό της πνευματικής ζωής μας τα δάκρυα, αλλά, απεναντίας, μόνον ως μέσο κατανύξεως και ταπεινώσεως να τα λογίζουμε, χωρίς, βέβαια, όσο εφάμαρτο και αν είναι το παρελθόν μας, να μας οδηγούν σε αδιέξοδο και πλάνη, διότι εκεί πρόκειται για δαιμονική θλίψη.

Αν τα δάκρυα μάς κατανύσσουν και μάς παροτρύνουν για έργα μετανοίας, ο Θεός να δώσει, τότε, ναι, είναι από Θεού. Με την πάροδο του χρόνου και ανάλογα με την πνευματική καλλιέργεια του πιστού, έχουμε και τα δάκρυα της θείας παρηγορίας, που δίδονται ως δωρεά από το Θεό και αίρονται όταν εμφανισθεί υπεροψία και εγωπάθεια.