Ψυχολογικές καί πνευματικές προϋποθέσεις ἀκμῆς καί παρακμῆς τῶν παραδοσιακῶν οἰκισμῶν.
Ἀρχιμ. Μαξίμου
Καθηγουμένου Ἱ. Μ. Ἁγ. Διονυσίου τοῦ ἐν Ὀλύμπῳ.
Καθοριστικό στοιχεῖο στήν διαμόρφωση μιᾶς κοινωνίας, ἑνός περιβάλλοντος, μιᾶς δημιουργίας εἶναι τό ἀνθρώπινο πρόσωπο.
Ὅταν λέμε ἀνθρώπινο πρόσωπο ἐννοοῦμε τό ἄνθρωπο στήν αὐθεντική του μορφή. Τόν ἄνθρωπο πού δημιουργεῖ σχέσεις μέ τό Θεό, τόν δημιουργό του, καί τό περιβάλλον, μέσα στό ὁποῖο ἐτάχθη νά κατοικήση. Δέν ἐννοοῦμε τόν ἄνθρωπο, πού παρασύρεται καί ἐνεργεῖ πιεζόμενος ἀπό ἀρρωστημένες ψυχικές καί ψυχολογικές λειτουργίες, πολλές φορές διεσπασμένες μεταξύ τους καί ἀπομονωμένες ἀπό τό Θεό καί τό περιβάλλον. Αὐτός διαμορφώνει τό περιβάλλον, ἀλλά ἀρνητικά καί καταστροφικά.
Τραυματίζεται θανάσιμα ἡ ὀντολογία τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν ἡ φαντασία του, προσπαθεῖ νά προκαθορίση στοιχεῖα πού παρέλαβε ἀπό τό Θεό καί πού εἶναι ἀμετάβλητα ὡς δεδομένα, καί ἐπιχειρεῖ νά τά μεταβάλη.
Ὁ ἄνθρωπος σάν λογικό ἐλεύθερο ὄν ἔχει τήν ἐλευθερία νά ἀρνηθῆ τό Θεό καί νά προσπαθήση νά μεταβάλλη τήν φυσική ἀρμονία καί τό δέσιμό του μέ τό φυσικό περιβάλλον. Ἐκεῖνο ὅμως πού τελικά ἐπιτυγχάνει εἶναι νά τραυματίζη καί νά ἀκροτηριάζη τήν ὀντολογία του καί νά διασαλεύη τόν ἐσωτερικό του κόσμο καί ἐν συνεχεία τόν ἐξωτερικό, δημιουργώντας ἀφύσικα ἀποτελέσματα καί ἐκτρωματικές κατασκευές πού προκαλοῦν τόν λογισμό τοῦ φυσιολογικά σκεπτομένου ἀνθρώπου.
Γιά παράδειγμα, ἄν ἔνας ἄνθρωπος πιστεύει ὅτι εἶναι ἀπόλυτα ἐλευθερος νά κάνη ὅτι θέλει καί ἐπιχειρίσει τήν ἐφαρμογή αὐτῶν πού πιστεύει, ἀντί νά δημιουργήση σχέσεις καλές ἤ πολιτισμό καταστρέφει καί τόν ἑαυτό του καί τούς ἄλλους καί τίς σχέσεις. Οὐσιαστικά ἡ πίστη του αὐτή δέν ἀπορρέει ἀπό τίς φυσικές του ἰδιότητες, ὡς κτιστοῦ ἀνθρώπου. Εἶναι αὐθαίρετη φανταστική ἐνέργεια πού ἀρχή ἔχει τόν ἐγωϊσμό καί τήν φιλαυτία. Ἀπόλυτα ἐλεύθερος, ὡς αὐτοπροσδιοριζόμενος εἶναι μόνο ὁ ἄκτιστος Θεός.
Οἱ περισσότεροι σήμερα ἄνθρωποι καί ἰδιαίτερα, ἐπιτρέψατε μου νά τό πῶ αὐτό, οἱ σπουδάσαντες τίς διάφορες ἐπιστῆμες ἐνεργοῦν μ᾿ αὐτές τίς προϋποθέσεις.
Ἕνας σοφός ἅγιος τῆς Ἐκκλησάις μας, ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, ἀναφέρει τά ἐξῆς : Ἡ ἀκεραιότητα τοῦ ἀνθρώπου, ἑπομένως καί ἡ γνήσια καί ὑγειής δραστηριότητά του ἐξαρτᾶται ἀπό τήν φυσιολογική λειτουργία τῶν τριῶν κεντρικῶν δυνάμεών του.Τοῦ νοῦ, τῆς λογικῆς καί τῶν αἰσθήσεων. Ἡ φυσιολογική ἐνέργεια τοῦ νοῦ δημιουργεῖται, ὅταν ἔχει θεία καί ἀγαθά νοήματα, ἄλλως καταλήγει σέ παρά φύσιν. Κατά συνέπεια ἡ λογική ἀποκτᾶ ἀγαθούς λογισμούς. Ἀγαθοί λογισμοί καί σκέψεις δημιουργοῦνται ὅταν ἡ λογική ἀσχολεῖται καί ἀνακαλύπτει τό βάθος τῶν ὅσων ὁ Θεός ἐντέλλεται, ἀπ΄ ὅπου ἀπορρέει ὁ ἐνάρετος βίος. Τότε ἡ λογική ἐνεργεῖ κατά φύσιν. ὅταν ὅμως ἡ λογική κατακλύζεται ἀπό ἐμπαθεῖς λογισμούς τότε ἐνεργεῖ παρά φύσιν. Ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος λέγει ὅτι μιά κατά φύση θεώρηση τοῦ κόσμου ἀπό τόν ἄνθρωπο προϋποθέτει τήν ἐργασία τῶν θείων ἐντολῶν καί ἐπιτυγχάνεται μέ τόν φωτισμό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁπότε οἱ αἰσθήσεις ἐπιτυγχάνουν τήν φυσική τους ἐνέργεια καί δέν ἀσχολοῦνται μέ τήν ἐπιφάνεια τῶν δημιουργημάτων καί ὅλων τῶν φυσικῶν φαινομένων. Ἐξ αἰτίας τῆς ὑγιειοῦς καταστάσεώς τους διεισδύουν στό βάθος τῶν πραγμάτων καί ἀνακαλύπτουν τό λόγο τῆς ὑπάρξεώς τους. Καί ὁ πρωταρχικός λόγος ὑπάρξεως τῆς φύσεως εἶναι τό γεγονός ὅτι δόθηκε ὡς δωρεά ἀπό τό Θεό γιά τόν ἄνθρωπο. Ὁ δέ ἄνθρωπος πρέπει νά τήν συντηρῆ καί διατηρῆ μετ᾿ εὐχαριστήσεως καί εὐγνωμοσύνης, ὡς καλός υἱός ἀγαπητοῦ Πατρός. Ὄχι ὡς ἄτακτος καί σπάταλος καί ἀγνώμων.
Τό τεχνικό περιβάλλον πού δημιουργεῖ ὁ ἄνθρωπος μέσα στό εὐρύτερο φυσικό περιβάλλον πού τοῦ κληροδότησε ὁ Θεός, εἶναι πάντοτε προϊόν τῶν ἐσωτερικῶν ὑγειῶν ἤ μή, ψυχολογικῶν καταστάσεών του. Ἄν ὑπάρχη ἐσωτερική ἐναρμόνηση ὅλων τῶν δυνάμεών του καί ὑγιής λειτουργία τους, τότε ὅλα τά προϊόντα, πολιτιστικά, τεχνολογικά καί περιβαλλοντολογικά εἶναι ὑφασμένα καί ἐναρμονισμένα μέ τό κληροδοτημένο φυσικό περιβάλλον πού τοῦ δώρησε ὁ Θεός. Ἄν ὁ ἔσω ἄνθρωπος ἀσθενεῖ καί πάσχει καί ἀποδιοργανώνεται τότε ὅλα τά δημιουργήματα ἔχουν αὐτή τή τραυματισμένη σφραγίδα καί ἀπό μέσα ἐξυπηρετήσεως καί ἱκανοποιήσεως τῶν φυσικῶν ἀναγκῶν, γίνονται παγίδες θανάτου καί κλίμακες καθόδου γιά τήν ἀνθρώπινη προοπτική.
Ἡ σημερινή ἐποχή παρ᾿ ὅλο πού φαίνεται ἀλματωδῶς προοδευτική ὡς πρός τήν τεχνολογία κρύβη μέσα της στοιχεῖα ἀρρωστημένης δημιουργικότητος πού φέρνει τόν ἄνθρωπο σέ μεγάλες ὑπαρξιακές δυσκολίες.
Σήμερα παρά ποτέ ἄλλοτε, μέ τήν ἐμπειρία τῆς ἀγχώδους ζωῆς, ἀποτέλεσμα κατά ἕνα μεγάλο βαθμό τῆς ξέφρενης καί ἄλογης καί ἀσύνετης τεχνολογικῆς ἀπολαύσεως, ὁ ἄνθρωπος νοσταλγεῖ παλαιές καλές ἡμέρες. Σ᾿ ὅλα τά ἐπίπεδα. Θά μοῦ ἐπιτρέψετε νά σᾶς ἀναφέρω μερικά φαινόμενα πού κατά τήν γνώμη μου ἔγιναν αἰτία γιά νά ἐγκαταλείψη ὁ ἄνθρωπος τήν παλαιά φυσική ζωή.
1) Ἀπό τήν ὀρθόδοξη πλευρά ἄν ἐξετάσουμε τό θέμα ὁ φυσικός καί οὐσιαστικός «ὅρος ἀναφορᾶς» στήν Ὀρθοδοξία εἶναι μόνο ἡ Παράδοση. Ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος. Ἡ γήϊνη ζωή σ᾿ ὅλες τίς ἐκδηλώσεις τοῦ ἀνθρώπου εἶναι συνέπεια τῆς ὀρθόδοξης ἐμπειρίας του. Ἡ δέ ὀρθόδοξη ἐμπειρία δέν εἶναι μιά ἀνθρώπινη ἱκανότητα καί ἀνακάλυψη. Εἶναι μιά θεία ἀποκάλυψη. Ἀποκαλύπτεται ὁ ἀνώτερος τρόπος ζωῆς. Ἀποβάλεται ὁ φθαρτός τρόπος αὐτῆς τῆς ζωῆς. Ἐκδηλώνεται τό ὡραῖο, τό ἁρμονικό, τό ἰδεῶδες. Ὁ φυσικός ἄνθρωπος ἐγκταλίπη ἐρχόμενος σέ ἐπαφή μέ τόν ἀληθινό Θεό τίς ἀναμείξεις μέ τίς παθολογικές ἀποκλίσεις καί ἐνδύεται τήν εὐπρέπεια τῆς οὐρανίου Θείας ζωῆς. Κατεβαίνει ὁ οὐρανός στή γῆ καί ἡ γῆ γεννᾶ ἔργα πού ἀποτυπώνουν τίς οὐράνιες ὀμορφιές. Τό ̜
1;λληνορθόδοξο παρελθόν εἶναι γιά μᾶς ὁ μεγάλος δάσκαλος πού δίνει ἔτοιμο ὑλικό, σοφά δημιουργημένο γιά τήν παραπέρα προαγωγή.
Ἡ σύγχρονη ὅμως πραγματικότητα δέν σέβεται τό παρελθόν. Θέλει συνεχῶς νά βρίσκεται σέ «ἐξέλιξη». Μέ τήν φιλαυτία τους οἱ πάντες θέλουν νά παρουσιάσουν τό ὑποκειμενικά ὡραῖο. Δέν χρησιμοποιοῦν τό παρελθόν μιᾶς τεράστιας παραδόσεως. Γιατί αὐτή ἡ παράδοση συκοφαντήθηκε ὡς βάρβαρη καί στή θέση της μπῆκε αὐτή πού φαντάζη καί ἐντυπωσιάζη. Παρουσιάζεται ἕνας τεχνολογικά πελώριος ἄνθρωπος πού συνθλίβη τόν φυσικό ἄνθρωπο. Καί γιά νά χωρέση αὐτός στή γῆ χαλάει καί τό φυσικό περιβάλλον πού δόθηκε γιά νά ζήση ὁ φυσικός ἄνθρωπος. Τά ὄμορφα χωριά μικραίνουν καί ἐξαφανίζονται. Οἱ πόλεις μεγαλώνουν καί γίνονται παράδοξες.
Αὐτό πού ὀνομάζουμε ἐμεῖς οἱ θεολόγοι τῆς Ἀνατολῆς ἐκκλησιαστική ἐσχατολογία, δηλαδή διαπαιδαγώγηση τοῦ ἀνθρώπου πῶς σταδιακά νά καλλιεργεῖται καί νά μεταμορφώνεται «ἀπό δόξης εἰς δόξαν» καί νά φθάνει «εἰς ἄνδρα τέλειον», πῶς νά χρησιμοποιεῖ μέ μέτρο τά ἀγαθά τῆς γῆς καί νά μετατρέψη αὐτόν τόν κόσμο σέ θεῖο παράδεισο πού πρῶτος θά χαίρεται ὅσο ζῆ ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος.
Αὐτή ἡ ἐμπειρία πού ἔφτιαχνε ὅμορφα κτίρια, ὅμορφους Ναούς, ὄμορφους οἰκισμούς, ἀντανάκλαση τοῦ θείου παραδείσου, ἐγκαταλείφθηκε καί στή θέση της ἦλθε τό κοσμοείδωλο τῆς ὑλιστικῆς ἐσχατολογίας τοῦ σύγχρονου ὑλιστικοῦ Δυτικοῦ κόσμου.
Μέ βάση τήν ἀπόκτηση χρημάτων καί κτημάτων καί ὑλιστικῶν ἀπολαύσεων, μετατίθεται τό ἐνδιαφέρον τῶν ἀνθρώπων καί ἡ σταθερότητα καί ἡ τάξη μετατρέπεται σέ μιά ξέφρενη παραγωγή προϊόντων πού στόχο ἔχουν φαινομενικά μέν τήν ἐξυπηρέτηση τοῦ ἀνθρώπου οὐσιαστικά δέ τήν ἐξόντωσή του.
Ἡ Ἐκκλησία ὑπενθυμίζουσα τήν ἀληθινή ἀποστολή τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ καταγγέλει τήν προδοσία αὐτή καί ἐμμένει νά διατηρῆ στά ἔργα καί στά λόγια της ζωντανό καί ἐνεργητικό τό κριτήριο ἐκεῖνο μέ τό ὀποῖο προβάλλεται τό ἀληθινά ὡραῖο καί ἁρμονικά συσχετισμένο μέ τήν σύμπασα κτίση. «Ὁ γάρ Χριστός σαρκί γεννᾶται ἀνακαινίζων τήν κτίσιν, φθαρεῖσα πονηραῖς παραβάσεσι» (Ὑμνολογία Χριστουγέννων).
2) Ἡ δημιουργία ἀναγκῶν καί ὄχι ἡ ἐξυπηρέτηση τῶν ὑπαρχόντων φυσικῶν ἀναγκῶν ὁδήγησε τόν σύγχρονο ἄνθρωπο στό πάθος τῆς πλεονεξίας. Τό πάθος αὐτό δημιουργεῖ σωληνοειδή ἀντίληψη γιά τόν ἄνθρωπο, τόν κόσμο καί τό Θεό. Ἀρρωστημένες καί μυωπικές γνώσεις γιά τό περιβάλλον. Δεσπόζει μέσα του καί ἡγεμονεύει ὡς ὑπέρτατο ἀγαθό ἡ ἀποκτηση τοῦ χρυσοῦ. Ὅλα τ᾿ ἄλλα παίρνουν δευτερεύουσα σημασία. Ὑποβαθμίζεται ἡ ἀξία τους. Ἀκόμη καί ἡ ὑγεία, ἡ οἰκογένειά, ἡ ἀξία νά ζῆ κανείς σέ φυσικό περιβάλλον καί πολλές ἄλλες ἀξίες τῆς ζωῆς αὐτῆς καθορῶνται μέσα ἀπ᾿ αὐτή τήν διόπτρα. Αὐτό εἶναι μιἀ ἀσθένεια ψυχῆς. Αὐτό δημιούργησε τήν βιομηχανική ἐπανάσταη καί τήν ἀστυφυλία καί συσσώρευσε τά προβλήματα τῆς ζωῆς. Χάθηκε ὁ ὕπνος. Διχάσθηκε ἡ προσωπικότητα τοῦ ἀνθρώπου. Δημιουργήθηκαν οἱ ψυχίατροι. Αὐξήθηκαν τά φάρμακα. Παγιδεύεται ἡ διάθεση του καί πέφτει τελικά ἡρωϊκῶς μαχόμενος μέ τήν ἀγωνιώδη προσπάθεια νά συσσωρεύση καί αὐξήση τό πουγκί του. Θεός σύγχρονος τό χρῆμα. Πού νά μείνη ἰκμάδα σωστῆς δημιουργίας. Κι ὅταν δημιουργῆ, δημιουργεῖ μ᾿ αὐτό τό κριτήριο. Καί τά δημιουργήματά του κάθε ἄλλο παρά ὡραῖα εἶναι. Καί παρ΄ ὅλο πού ὑπάρχουν οἱ ἀσθένειες, οἱ ἀπογοητεύσεις, ὁ θάνατος, τίποτε δέν θεραπεύει τήν ἀθεράπευτη αὐτή ἀσθένεια. Ξεχνᾶ ὅτι μοναδικός ἰδιοκτήτης καί κύριος ὅλων τῶν ἀγαθῶν εἶναι ὁ Θεός καί ὄχι αὐτός. Νομίζω ὅτι αὐτή ἡ προύπόθεση τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου δέν συνηγορεῖ οὔτε στήν ἀνακάλυψη τοῦ ὡραίου οὔτε στήν ἐπιδίωξη νά δημιουργηθοῦν ἤ νά διατηρηθοῦν περικαλεῖς καί παραδοσιακοί οἰκισμοί, φυσικές καί ἄνετες κατοικίες μέσα στίς ὁποῖες θ᾿ ἀναπτυχθῆ τό βασικό κύτταρο τῆς κοινωνίας πού λέγεται οἰκογένεια.
3) Ἡ φιλοϋλία γίνεται αἰτία νά ἀναπτύσσονται μέσα στόν ἄνθρωπο πληθώρα ἄλλων παθῶν πού τόν ψέγουν καί τόν ἐνοχοποιοῦν. Τά αἰσθήματα ἐνοχῆς προκαλοῦν φόβο καί οἱ φοβίες ἀναγκάζουν τούς ἀνθρώπους νά στοιβάζονται ὁ ἕνας κοντά στόν ἄλλο χωρίς διαπροσωπική κοινωνία. Ἀπομονώνουν τόν ἄνθρωπο ἀπ᾿ τό ἕτερο ἐγώ του πού εἶναι ὁ συνάνθρωπος. Δέν ὑπάρχει ἀλληλοπεριχώρηση τοῦ ἑνός μέσ᾿ τόν ἄλλο. Οὐσιαστικά νεκροποιοῦνται οἱ φυσικές δημιουργικές δυνάμεις του καί οἱ δημιουργίες δέν βρίσκουν τόν ὕψιστο σκοπό τους.
Στήν Βυζαντινή τέχνη ὁ ἦχος ἑνός τροπαρίου, οἱ πέτρες ἑνός Ναοῦ καί οἱ ψηφίδες ἑνός μωσαϊκοῦ εἶναι ὕλη πού ἔχει ἀποκτήσει ἔκφραση καί φωνή.
Τά σπίτια σ᾿ ἕνα χωριό ἔχουν διαπροσωπική κοινωνία μεταξύ τους καί μέ τό Ναό, πού εἶναι συνήθως στό κέντρο τοῦ χωριοῦ. Στρέφονται ὅλα πρός τό Ναό σάν νά δοξολογοῦν τόν Θεό.
Ἀντίθετα τά σύγχρονα κατασκευάσματα χάνουν αὐτό τό πρόσωπο καί τό ἕνα εἶναι γυρισμένο μέ τήν πλάτη στό ἄλλο. ὅπως ἀκριβῶς εἶναι σήμερα τά αἰσθήματα τοῦ ἐνός γιά τόν ἄλλον. Δέν ἔχουν μόνο μιά δύσμορφη ἐπιφανειακή κατασκευή, ἀλλά ἀποπνέουν μιά νεκρική καί ψυχρή παρουσία μέσα στήν ὁποία καλεῖται νά ἀναπτυχθῆ καί διαμορφωθῆ ὁ ἄνθρωπος.
Θά ἄξιζε νά σπουδάση κανείς ἔστω καί μόνο τήν ἀρχιτεκτονική ἑνός Βυζαντινοῦ κτίσματος ἤ τήν τέχνη τῆς τοιχοποιῒας καί τῶν ἁρμῶν τῶν λίθων γιά νά ψηλαφίση τή φυσική σχέση τοῦ ἀνθρώπου μέ τήν ὕλη καί νά θαυμάση ἐκεῖ τό ἦθος ἐκείνου τοῦ πολιτισμοῦ. Δέν βιάζει τήν ὕλη ὁ Βυζαντινός, σεβόμενος καί σπουδάζοντας τό λόγο τοῦ ὑλικοῦ. Δέν θέλει νά τήν πειθαρχήση στή σκοπιμότητα τοῦ δικοῦ του μυαλοῦ. Ἀσκεῖται σέ παραίτηση καί ἀπάρνηση τῆς ἐγωκεντρικῆς ματαιοδοξίας καί ἀγωνίζεται νά ἀναδείξη τίς δυνατότητες τοῦ ὑλικοῦ καί νά τό θέση σέ διάλογο μέ τόν τεχνίτη, πού καμμιά σύγχρονη τεχνική δέν μπορεῖ νά τό ἐπαναλάβη. Τά ἔργα αὐτῆς τῆς τέχνης ἄν καί κατασκευάσθηκαν ἀπό τά ἀνθρώπινα χέρια καί μέ τά ὑλικά τῆς γῆς εἶναι ἔργα θεότευκτα καί θεόδμητα, ἐπειδή ἠ κατασκευή τους δέν εἶναι ἐπίνοια τῶν ἀνθρώπων ἀλλά ἔργο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Αἰώνιο παράδειγμα εἶναι ἡ Ἁγία Σοφία στήν Κωνσταντινούπολη.
Εἶναι 
936;ξιέπαινη ἡ προσπάθεια μερικῶν ἐρευνητῶν τῆς σύγχρονης ζωῆς γιά τήν διατήρηση τοῦ περιβάλλοντος στά φυσικά δεδομένα. Προσπαθοῦν νά ἀντιληφθοῦν καί στό μέτρο πού διαθέτουν τά μέσα νά ἐργασθοῦν γιά τόν ἀπεγκλωβισμό τῶν ἀνθρώπων ἀπό τά βασανιστικά κλουβιά τῆς σύγχρονης κουλτούρας. Καμμιά φορά οἱ δυσκολίες γίνονται δάσκαλοι γιά τήν ἀνεύρεση τοῦ φυσιολογικοῦ. Γίνονται πρωτοπόροι ἀγωνιζόμενοι αἰματηρά νά πείσουν τόν σύγχρονο ἄνθρωπο νά ἀποκτήση «ἐλεήμονα καρδία». Καί «ἐλεήμων καρδία», ὅπως λέγει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ, «εἶναι αὐτή πού καίγεται γιά ὁλόκληρη τήν κτίση, γιά τούς ἀνθρώπους, γιά τά ὄρνια, γιά τά ζῶα καί γιά ὅλα τά κτίσματα». Στήν ἀξιέπαινη προσπάθειά τους ὅμως ἐλάχιστα ἐπιτυγχάνουν. Γιατί τούς λείπει τό «ἕν» καί συγχρόνως τό πᾶν στή ζωή τους. Καί ὅποιος εἶναι τυφλός πρός τό «ἕν» κατά τόν ἅγιο Συμεών, «τυφλός πρός πάντα ἐστιν». Καί «ὁ βλέπων ἐν τῷ ἑνί, ἐν θεωρίᾳ τῶν πάντων ἐστί». Μ᾿ αὐτή τελικά τήν προϋπόθεση ὁ ἄνθρωπος παύει νά βλέπη μέ ἀδιαφορία τό περιβάλλον του. Καταργεῖ τίς διαθέσεις παραχρήσεώς του. Τό βλέπει μέ ἀπέραντο σεβασμό, ἀφοῦ πιστεύει ὅτι εἶναι ἔργο τοῦ Θεοῦ, αἰσθάνεται ἔντονη εὐθύνη καί ἀγάπη γιά αὐτό, ὥστε νά μή μπορῆ νά ἀνεχθῆ ὁποιαδήποτε καταστροφή, χωρίς νά πληγώνεται βαθειά. ἄν ἡ σύγχρονη τεχνολογία δέν ἀγνοήσει τήν πραγματικότητα αὐτή θά διευρυνθῆ οὐσιαστικά ὁ ὀρίζοντας τοῦ πολιτισμοῦ μας, ᾿ἐνῶ οἰ τεχνολογικές καί οἰκονομικές πραγματικότητες θά βροῦν ὑψηλότερους στόχους, χωρίς ἐνδογενῆ ἀδιέξοδα. Εἴθε νά ἀπολαύσουμε κάποτε αὐτόν τόν κόσμο τῶν ὀνείρων μας πού δέν περιορίζεται στά στενά ὅρια τῆς ζωῆς αὐτῆς ἀλλά ὁδηγεῖ στόν ὕψιστο σκοπό, μέσα στό ἄπειρο.
http://www.imado.gr/monastery/index.php ... Itemid=165