Τίμημα θάνατος

[Μ.Δ.Κ.]

ΤΑΔΕ ΕΓΡΑΨΑΤΟ ΚΑΙ ΑΝΤΩΜΟΣΑΤΟ ΜΕΛΗΤΟΣ Ο ΜΕΛΗΤΟΥ, ΠΙΤΘΕΥΣ, ΣΩΚΡΑΤΕΙ ΣΩΦΡΟΝΙΣΚΟΥ ΑΛΩΠΕΚΗΘΕΝ ΑΔΙΚΕΙ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΟΥΣ ΜΕΝ Η ΠΟΛΙΣ ΝΟΜΙΖΕΙ ΘΕΟΥΣ ΟΥ ΝΟΜΙΖΩΝ, ΕΤΕΡΑ ΔΕ ΔΑΙΜΟΝΙΑ ΚΑΙΝΑ ΕΙΣΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΔΙΚΕΙ ΔΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΔΙΑΦΘΕΙΡΩΝ. ΤΙΜΗΜΑ ΘΑΝΑΤΟΣ.


Ο Σωκράτης γιος του Σωφρονίσκου, ήταν από την Αντιοχίδα φυλή του δήμου Αλωπεκής. Αντιμετώπισε τις κατηγορίες και το θάνατο σε ηλικία πλέον των εβδομήντα ετών. Ήταν έγγαμος, το όνομα της συζύγου του ήταν Ξανθίππη, είχε τρεις γιους, τον Λαμπροκλή που ήταν ¨μειράκιον¨ δηλαδή έφηβος, και τους μικρότερους τον Σωφρονίσκο και τον Μενέξενο. Η όλη περιουσία του αποτιμήθηκε σε πέντε Μνας, πεντακόσιες αρχαίες Αθηναϊκές δραχμές. Ήδη το Μαντείο των Δελφών είχε με χρησμό βεβαιώσει αυτολεξεί: «Σοφός Σοφοκλής, σοφώτερος Ευριπίδης, ανδρών δε πάντων Σωκράτης σοφώτατος».
Οι κατήγοροι του Σωκράτους ήταν, ο Άνυτος, ρήτωρ, από πλούσια οικογένεια, στρατηγός, διέθετε μεγάλη πολιτική δύναμη, εκπροσωπούσε τους πολιτικούς και τους χειροτέχνες. Ο Λύκων, δημόσιος κατήγορος, ρήτωρ, εκπροσωπούσε του ρήτορες. Ο Μέλητος γιος του Μελήτου υπήρξε ο κυρίως μηνυτής, και ήταν αυτός που ‘‘αντωμόσατο’’, δηλαδή ορκίστηκε με την μηνυτήρια αναφορά ότι το κατηγορητήριο ήταν αληθές, καταγόταν από τον δήμο Πιτθέων, αδόκιμος ποιητής, εκπροσωπούσε τους ποιητές. Ο ίδιος ο Σωκράτης διαβεβαιώνει στην περίφημη απολογία του, ότι πλήθος φοβερών κατηγόρων υπήρξαν και οι από πολλών ετών παιδαγωγούντες τους νεαρούς Αθηναίους, ότι « δήθεν υπάρχει κάποιος Σωκράτης, σοφός ανήρ, ο οποίος εξετάζει τα μετέωρα και τα όσα υπό την γήν υπάρχουν άπαντα αναζητεί, και δύναται τον άδικον λόγον να μετατρέψει εις δίκαιον ».
Η δίκη έγινε σε ένα από τα δικαστήρια της Ηλιαίας. Ονομαζόταν ¨Δικαστήριον¨ κάθε ένα από τα δέκα τμήματα της Ηλιαίας, και αποτελείτο από πεντακοσίους δικαστές. Συνολικά η Ηλιαία είχε πέντε χιλιάδες άνδρες συν χιλίους αναπληρωματικούς για την αντικατάσταση των απόντων. Όλοι εξελέγοντο δια κλήρου από τις δέκα φυλές της αρχαίας Αθήνας.
Στην αρχή της απολογίας του ο Σωκράτης βεβαιώνει τους Αθηναίους ότι θα ακούσουν από αυτόν όλη την αλήθεια, που θα ειπωθεί χωρίς ρητορική τέχνη, και αντίθετα με τους κατηγόρους του θα ακούσουν λόγους « εκ του προχείρου, εκ λέξεων ερχομένων κατ’ εκείνην την στιγμήν εις το στόμα ». Τους προτρέπει να μην παρατηρούν τόσο την τέχνη του λόγου αλλά εάν αυτά που λέγει είναι δίκαια η όχι, διότι των μεν δικαστών αυτή είναι η αρετή, των δε ρητόρων να λέγουν την αλήθεια.
Προσπαθεί ο Σωκράτης να ανασκευάσει την παλιά φήμη και κατηγορία ότι ζητά να ανακαλύψει τα μυστήρια που ευρίσκονται κάτω από τη γη, και τα επουράνια, ( η κωμωδία του Αριστοφάνη Νεφέλες αναφερόταν και σε αυτό, και πολλοί από τους παρευρισκόμενους την είχαν δει. Στις Νεφέλες ο Σωκράτης εμφανίζεται στη σκηνή να αιωρείται κρεμασμένος μέσα σε ένα καλάθι, για να ευρίσκεται πλησιέστερα στον ουρανό, και όταν τον ρωτούν τι κάνει, απαντά ότι αεροβατεί και περιφρονεί τον ήλιο.)
Η κατηγορία ευθέως υπονοούσε ότι δεν σέβεται τους θεούς, η ότι είναι άθεος. Δεδομένου ότι ο λαός των αρχαίων Ελλήνων ήταν αρκούντως θεοσεβής, η κατηγορία αυτή ήταν δυνατόν να είναι η αιχμή του δόρατος κατά του Σωκράτους από τους υποβολείς των κατηγοριών. Γίνεται δε αίτιος κακού, αφού και άλλους διδάσκει αυτά. Ο Σωκράτης τους δηλώνει ότι είναι λάθος να νομίζουν ότι οι απασχολούμενοι με τα ζητήματα της Φυσικής δεν πιστεύουν στους θεούς.
Αρνείται ότι το αντικείμενο του υπήρξε ποτέ η Φυσική και ότι πρόκειται για επιστήμη που σέβεται μεν αλλά δεν κατέχει, κατά συνέπεια ουδέποτε ερεύνησε τέτοια θέματα, προς τούτο επικαλείται τη μαρτυρία όλων των παρευρισκομένων.
Αρνείται κατηγορηματικά ότι είναι άθεος, και ότι οι νέοι είναι δυνατόν να ακούσουν τα περί τη φύσεως της Σελήνης και του Ηλίου ( για τα οποία πίστευαν οι Αρχαίοι ότι είναι θεοί ) πολύ εύκολα, αρκεί να δαπανήσουν μία δραχμή για την είσοδο τους στο Θέατρο, ( οπότε θα ακούσουν τον τραγικό ποιητή Ευριπίδη να τους μεταφέρει επί σκηνής τις απόψεις του φιλοσόφου Αναξαγόρα, ο οποίος έλεγε ότι ο ήλιος είναι μύδρος διάπυρος μεγαλύτερος της Πελοποννήσου, και η σελήνη γη με λόφους και φαράγγια και κατοικίες ). Τονίζει στους δικαστές ότι όλοι τους γνωρίζουν ότι τα βιβλία του Αναξαγόρα, και επομένως οι δοξασίες αυτές δεν είναι δικές του, και τους επαναλαμβάνει ότι ουδέποτε ασχολήθηκε με την φύση των πραγμάτων. Αλλά τότε γιατί τόσο μένος εναντίον του;
« Εγώ καλώς γνωρίζω βεβαίως ότι εις εμέ ουδεμία υπάρχει ένδειξις ούτε μεγάλη ούτε μικρά ότι είμαι σοφός. Τι λοιπόν άρα εννοεί ( ο Θεός Απόλλων ) ότι εγώ είμαι σοφώτατος εξ όλων των ανθρώπων….,και επί πολύν μεν χρόνον παραξενευόμην τι τέλος πάντων εννοεί. Κατόπιν, και μετά από μεγάλην προσπάθειαν του εαυτού μου, απεφάσισα να διερευνήσω την υπόθεσιν προκειμένου να διαλευκάνω την σημασίαν του χρησμού τούτου κατά τον εξής περίπου τρόπον. Ήλθον εις τινά εκ των συμπολιτών μας των νομιζομένων ότι είναι σοφοί, στοχαζόμενος, ότι εν τω προσώπω τούτου θα ηδυνάμην να ελέγξω περισσότερον το Μαντείον και να αποδείξω εις τον χρησμόν ότι αυτός ο άνθρωπος είναι σοφότερος εμού…. Μετά από λεπτομερή εξέτασιν την οποίαν επραγματοποίησα εις αυτόν---το όνομα του δεν αναγκαιοί ν’ αναφέρω, ήτο όμως εις εκ των πολιτικών, τον οποίον εγώ εξετάζων έπαθον κάτι το απροσδόκητον, ω άνδρες Αθηναίοι—και διαλεγόμενος μετ’ αυτού μού εφάνη ότι ο ανήρ αυτός εθεωρείτο μεν υπό των πολλών άλλων ανθρώπων ότι είναι σοφός και μάλιστα από τον ίδιον τον εαυτό του, δεν ήτο όμως σοφός. Και κατόπιν προσεπάθουν ν’αποδείξω εις αυτόν ότι επίστευε μεν ότι ήτο σοφός, αλλά δεν ήτο. Ένεκα τούτου λοιπόν έγινα μισητός είς αυτόν και είς τους περισσοτέρους εκ των παρόντων.»
«Μετά ταύτα λοιπόν μετέβαινον εις ετέρους συμπολίτας μας, αισθανόμενος βεβαίως φόβον και λύπην διότι εγινόμην μισητός, όμως ενόμιζον ότι ήτο ανάγκη να προτιμήσω την εξέτασιν του χρησμού…. Εθεώρησα λοιπόν σκόπιμον την μετάβασιν μου προς πάντας εκείνους, οι οποίοι είχον την φήμην ότι εγνώριζον τι …….
Πρέπει λοιπόν να διηγηθώ εις υμάς όλας μου τας περιπλανήσεις εις τας διαφόρους τάξεις…., ως παθήματα πάσχοντος…..,διότι μετά τους πολιτικούς μετέβην εις τους ποιητάς, ίνα ενταύθα καταλάβω τον εαυτόν μου επ’ αυτοφόρω αμαθέστερον εκείνων πράγματι. Αναλαμβάνων λοιπόν τα ποήματα αυτών, και εξετάζων ταύτα, όσα μου εφαίνοντο, ότι αυτοί επιμελέστατα επραγματεύθησαν κατ’ επανάληψιν τους ηρώτων τι εννοούν και ποίος ο σκοπός των έργων των, ίνα συγχρόνως μανθάνω και κάτι εξ αυτών. Αλλά εντρέπομαι να σας είπω, ω άνδρες την αλήθειαν. Όμως πρέπει να σας είπω ταύτην. Δηλαδή, διά να ομιλήσω δι’ ολίγων, πάντες σχεδόν οι παρευρεθέντες κατά την εξέτασιν, εάν ηρωτώντο, ηδύναντο να απαντήσουν καλύτερον αυτών των ιδίων των ποιητών περί των ποιημάτων, τα οποία οι ίδιοι είχον γράψει…..και συγχρόνως αντελήφθην ότι αυτοί, ένεκα της ποιήσεως των, ενόμιζον ότι και εις τα λοιπά πράγματα ήσαν σοφώτατοι, ενώ δεν ήσαν…
Τελευταίον λοιπόν μετέβην προς τους χειροτέχνας. Διότι είχον συναίσθησιν ότι εγώ δεν εγνώριζον σχεδόν τίποτε περί της τέχνης των, και είχον την γνώμην ότι αυτοί θα εγνώριζον πολλά και ωραία πράγματα. Και ως προς αυτό δεν ηπατήθην, αλλ’ εγνώριζον αυτοί, όσα εγώ δεν εγνώριζον και κατά τούτο ήσαν σοφώτεροι εμού. Αλλά, ω άνδρες Αθηναίοι, μου εφάνησαν και οι καλοί χειροτέχναι ότι υποφέρουν εκ του ιδίου ελαττώματος, εκ του οποίου έπασχον και οι ποιηταί. Επειδή εις την τέχνην του ήτο πολύ καλός, έκαστος τούτων, εθεώρει τον εαυτόν του άξιον να γνωρίζει και τα πλέον σπουδαιότερα πράγματα, ήτοι τα πολιτικά και την διοίκησιν της πόλεως. Και τούτο μόνον το ελλάτωμά των επεσκίαζεν την μεγάλην των σοφίαν…….Απεκρίθην λοιπόν εις τον εαυτόν μου και εις τον χρησμόν, ότι δι’εμέ είναι ωφέλιμον να παραμείνω οίος είμαι. Εκ ταύτης λοιπόν της εξετάσεως, πολλά κατ’ εμού μίση εδημιουργήθησαν και αντιπάθειαι ισχυρόταται και επικίνδυνοι, ώστε εξ αιτίας αυτών να δημιουργηθούν πολλαί διαβολαί, να αποκαλούμαι δε ακόμη και με το όνομα του σοφού….Αντιθέτως όμως, νομίζω ότι μόνον ο Θεός όντως είναι σοφός και διά του χρησμού του, τούτο ηθέλησε να πεί ο Απόλλων, ότι η ανθρωπίνη σοφία πολύ μικράν αξίαν έχει, ίνα μη είπω ουδεμίαν αξίαν.»
Αφού έκανε φανερές τις αιτίες της εναντίον του διαβολής, δηλαδή τον φθόνο και την εμπάθεια, τον εγωισμό και το μίσος, ο Σωκράτης, πιστεύει ότι ακριβώς αυτά έγιναν αιτία να καταδικασθούν και άλλοι πολλοί αγαθοί άνδρες, και ότι θα καταδικάζονται και εις το μέλλον και ότι δεν υπάρχει κίνδυνος μήπως το κακό αυτό σταματήσει σ’αυτόν. Επισημαίνει ότι γνωρίζει πολύ καλά ότι αυτός ο τρόπος απολογίας του σε σχέση με την απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, δεν είναι ο συνήθης, και μάλιστα αυτός που έχουν συνηθίσει να παρακολουθούν οι Αθηναίοι ευχαρίστως, προκειμένου οι κατηγορούμενοι να προκαλέσουν την επιείκεια των δικαστών.( Τα μέλη της οικογένειας των κατηγορουμένων, γυναίκα και τέκνα, παρίσταντο, έκλαιγαν και οδύρονταν καθ’ όλη την διάρκεια της δίκης ) Προτρέπει επίσης τους συμπολίτες του να έχουν και όχι μόνο να φαίνεται εξωτερικά πως έχουν αρετή, διότι αυτός που είναι μέτοχος της αρετής, στέκεται ατάραχος ενώπιον του δικαστηρίου, και ενώ τέτοιες δραματικές σκηνές κάνουν μεν καταγέλαστη την πόλη, οι δε κατηγορούμενοι συμπολίτες ουδέν διαφέρουν των γυναικών. Έχουν υποχρέωση να είναι ανδρείοι. Εάν ο ίδιος, δια του οίκτου προσπαθούσε να αποδοθεί δικαιοσύνη χαριστικώς, είναι σαφές ότι έτσι τότε θα τους εδίδασκε να μην πιστεύουν εις τους θεούς, ( τους υποδεικνύει ότι στην πραγματικότητα ότι αυτοί είναι που πιστεύουν ψεύτικα και υποκριτικά ), και ενώ θα προσπαθούσε να απολογηθεί, στην πραγματικότητα θα κατηγορούσε τον ίδιο τον εαυτό του ως άθεο. Τους υπενθύμισε ότι ουδέποτε εγκατέλειψε την θέση μάχης που η πατρίδα τον έταξε ένεκα δειλίας, αλλά αντίθετα υπερβαλλόντως ανταποκρίθηκε στα καθήκοντά του.
( Εκστρατεία κατά της Ποτίδαιας, κατά της Αμφίπολης, και κατά των Θηβαίων εις το Δήλιον όπου και απέσπασε τον θαυμασμό ) . Αλλά και απέναντι στους κατά καιρούς ισχυρούς της πόλης, προέτασσε πάντα το δίκαιο, όταν οι υπόλοιποι είχαν παρασυρθεί από το άδικο.( Εναντίωση τoυ μόνου αυτού, στην υπόθεση των δέκα στρατηγών της ναυμαχίας των Αργινουσών, και τον καιρό της Ολιγαρχίας των Τριάκοντα μόνος αυτός με κίνδυνο της ζωής του, δεν ακολούθησε τους υπόλοιπους και γύρισε στο σπίτι του όταν διατάχθηκε να μεταβεί στη Σαλαμίνα, προς σύλληψη του Λέοντος, πράξη την οποία θεωρούσε ανόσια και άδικη. ) Αυτός άλλωστε ήταν και ο λόγος που ουδέποτε ασχολήθηκε ενεργά με τα πολιτικά πράγματα της πατρίδας του, διότι πίστευε ότι εκείνος ο οποίος πράγματι θέλει να μάχεται υπέρ του δικαίου, και εάν πρόκειται ολίγον χρόνον να ζήσει χωρίς να υποστεί ουδέν κακόν, πρέπει εξ ανάγκης να ιδιωτεύει και ουδέποτε να αναμιγνύεται εις τα πολιτικά.
Πολλά άλλα εις το αυτό πνεύμα ομίλησε στην Απολογία του ο Σωκράτης και διεσώθησαν από τον μαθητή του Πλάτωνα, που ήταν παρόν στη δίκη.
« Ω άνδρες Αθηναίοι, είμαι μακράν από του να απολογούμαι υπέρ του εαυτού μου, ως τις θα ενόμιζε, αλλ’ απολογούμαι εξ’ ΑΓΑΠΗΣ προς ημάς….., έχω αμελήσει τας ιδικάς μου υποθέσεις και ανέχομαι την παραμέλησιν των οικίων μου επί τόσα ήδη έτη, ενδοιαφέρομαι δε διά το ιδικός σας συμφέρον, ΑΦΟΥ ΠΛΗΣΙΑΖΩ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΣ ΕΝΑ ΕΚΑΣΤΟΝ ΥΜΩΝ, ΩΣ ΠΑΤΗΡ Η ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ ΑΔΕΛΦΟΣ, ΠΡΟΣΠΑΘΩΝ ΝΑ ΠΕΙΣΩ ΥΜΑΣ ΝΑ ΕΠΙΜΕΛΗΣΘΕ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗΝ.» Μετά την ανακοίνωση της καταδίκης και του είδους αυτής, ο πατήρ των αληθών φιλοσόφων ζητά την εξής χάρη: « Τους υιούς μου, όταν γίνουν έφηβοι τιμωρήσατε, προξενούντες ακριβώς την ίδια λύπην, την οποίαν εγώ επροξένουν προς σας, όταν φαίνονται εις σας να φροντίζουν περισσότερον δια τα χρήματα και δια τα άλλα πράγματα παρά δια την αρετήν, και αν νομίζουν ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτε, να τους επιπλήτεται καθώς εγώ επέπλητα εσάς, διότι δεν επιμελούνται δι’ όσα πράγματα πρέπει να επιμελούνται και νομίζουν ότι είναι σπουδαίοι, ενώ εις την πραγματικότητα δεν είναι».

Δεύτερη δημοσίευση, για την ιστοσελίδα Άγιο Όρος Μ.Δ.Κ.

[vasilisalt]

Ωραίο θέμα Κυριάκο.
Έχει γράψει ένα καταπληκτικό βιβλιαράκι ο Βάρναλης, την αληθινή (υποτίθεται) απολογία του Σωκράτη,
που με δικά του λόγια μιλώντας ως Σωκράτης, αναλύει τα λόγια του. Στη ουσία τα ΄΄χώνει΄΄ στους πάντες.

Προσωπικά πιστεύω πως έχει ενδιαφέρον να δούμε πως ο Σωκράτης καταδικάστηκε όχι από κάποιους λίγους δικαστές,
αλλά από δικαστικό σώμα της εποχής αντιπροσωπευτικότατο της κοινωνίας.
Δηλαδή σε θάνατο το καταδίκασε ο λαός (τι μου θυμίζει αυτο πάλι;).
Δεν άντεξε ο λαός την αλήθεια. Δεν άντεξε τον καθρέπτη του (αυτό πάλι, τί μου θυμίζει;).

Και φυσικά το κορυφαίο είναι, πως ο Σωκράτης επιλέγει τον θάνατο.

Συμπερασματικά.
Η κορυφαία έννοια είναι αυτή της θυσίας.
Αυτό έχασε η κοινωνία μας και έχουμε όλα αυτά τα δεινά σήμερα.
Η έννοια της θυσίας αντικαταστάθηκε με το να λες κυνικές αλήθειες στην ηλικία του Σωκράτη και βάλε,
έχοντας λύσει για 3 ζωές τα οικονομικά σου (Μητσοτάκης, Πάγκαλος, Μάνος κλπ κλπ κλπ κλπ κλπ κλπ κλπ).

Λέω πάντα το παράδειγμα του Σημίτη.
Για φανταστείτε να έλεγε μια απλή ΠΡΟΣΟΧΗ για το χρηματιστήριο.
Να εξηγούσε τον παραλογισμό της εποχής.
Είναι σίγουρο πως θα τον ξέσκιζαν τα ΜΜΕ, οι αγορές κλπ.
Θα του έλεγαν πως γίνεται εμπόδιο στην ανάπτυξη κλπ κλπ.
Όπότε θα επέλεγε πιθανώς το πολιτικό κόνιο.
Όμως θα είχε κάνει το καθήκον του! Θα είχε θυσιαστεί.
Επέλεξε τον σύγχρονο δρόμο και πλέον είναι μια πολιτική καρικατούρα
που περιμένει να πεθάνει για να τον τιμήσουν ως ευπατρίδη...