Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Καθαρά Δευτέρα
Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημάνει το τέλος των Απόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.
Την Καθαρά Δευτέρα συνηθίζεται να τρώγεται λαγάνα (άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο εκείνη τη μέρα), και άλλα νηστίσιμα φαγώσιμα, κυρίως λαχανικά, όπως και φασολάδα χωρίς λάδι. Επίσης συνηθίζεται το πέταγμα χαρταετού.
Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή του Πάσχα.
Η κυρά Σαρακοστή
Ένα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί είναι αυτό της Κυρά Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο με το οποίο μετρούσαν τις εβδομάδες της νηστείας (Σαρακοστής).
Η κυρά Σαρακοστή στις περισσότερες περιοχές ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά. Απεικόνιζε μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια, λόγω προσευχής, σαν καλόγρια, χωρίς στόμα, λόγω νηστείας, και με εφτά πόδια που αναπαριστούσαν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι και έτσι ήξεραν πόσες βδομάδες νηστείας απέμεναν μέχρι το Πάσχα. Το Μεγάλο Σάββατο, έκοβαν και το τελευταίο πόδι.
Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο. Τοποθετούσαν το σύκο αυτό μαζί με άλλα, και σε όποιον το έβρισκε θεωρούνταν ότι του έφερνε γούρι.
Σε άλλα μέρη της Ελλάδας η Κυρά Σαρακοστή δεν ήταν φτιαγμένη από χαρτί, αλλά από ζυμάρι. Το ζυμάρι φτιαχνόταν με αλεύρι, αλάτι και νερό. Η διαδικασία ήταν κι εδώ η ίδια όπως και με την χάρτινη. Μια παραλλαγή του εθίμου της Κυράς Σαρακοστής είναι φτιαγμένη από πανί και γεμισμένη με πούπουλα.
Για την Κυρά Σαρακοστή έχουν γραφτεί και οι εξής στίχοι:
Την Κυρά Σαρακοστή που ‘ναι έθιμο παλιό
οι γιαγιάδες μας την φτιάχναν με αλεύρι και νερό.
Για στολίδι της φορούσαν στο κεφάλι έναν σταυρό
μα το στόμα της ξεχνούσαν γιατί νήστευε καιρό.
Και τις μέρες της μετρούσαν με τα πόδια της τα επτά.
Έκοβαν ένα την βδομάδα μέχρι ‘νάρθει η Πασχαλιά.

[toula]

Ο άν­θρω­πος που σου ζη­τά­ει ει­λι­κιρ­νή ευγ­χώ­ρε­ση, όταν σφάλ­λει να τον συγ­χω­ρείς κάθε φορά που σφάλ­λει με κα­λο­σύ­νη και να τον αγα­πάς και από κον­τά.
Τον δε πο­νη­ρό που σου ζη­τά­ει δή­θεν συγ­χώ­ρε­ση, για να κά­νει τη δου­λειά του και συ­νέ­χεια σε μπλέ­κει στις υπο­θέ­σεις σου, που βλά­πτουν ψυ­χι­κά και άλ­λους αν­θρώ­πους, συγ­χώ­ρε­σέ τους εβδο­μήν­τα επτά φο­ρές μα­ζε­μέ­νες και στο εξής να τον αγα­πάς από μα­κριά και να εύ­χε­σαι γι' αυ­τόν.
Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης

[toula]

Η αληθινη νηστεiα
Εἶπεν ὁ Κύριος· «Ὅταν δὲ νηστεύητε…» (Ματθ. 6,16)
Κυριακὴ τῆς Τυροφάγου (Ματθ. 6,14-21)
Tοῦ Μητροπολίτου Φλωρίνης π. Αὐγουστίνου Καντιώτου
ΣΗΜΕΡΑ, ἀγαπητοί μου, εἶνε ἡ τελευταία ἡμέρα καταλύσεως. Αὔριο εἶνε ἡ ἀρχὴ μι­ᾶς νέας περιόδου τῆς Ἐκκλησίας μας, περι­ό­δου ἱερῶν ἀγώνων, πνευματικῆς περισυλλο­γῆς καὶ καλλιεργείας. Ἀρχίζει ἡ ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Ἂν εἶχα ἕνα πίνα­κα, θὰ ἔ­­γραφα· Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ ἴσον – τί; Πολ­λὰ ὡραῖα πράγματα καὶ πρῶτ’ ἀπ’ ὅλα νηστεία.
Νηστεία; Μόλις ἀκούσουν τὴ λέξι νηστεία, μερικοὶ ποὺ κάνουν τὸ μοντέρνο, κοροϊδεύ­ουν. Στὸν αἰῶνα αὐτόν, λένε, ἔρχεστε καὶ μι­λᾶτε γιὰ νηστεία;… Προσπαθοῦν νὰ πείσουν ὅλους, ὅτι ἡ νηστεία εἶνε διάταξις τῶν παπάδων· τὴν ἔκαναν, λένε, οἱ παπᾶδες, γιὰ νὰ τρομοκρατοῦν καὶ νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸ λαό. Τί ἔχουμε νὰ τοὺς ἀ­παντήσουμε;
* * *
Ἡ νηστεία δὲν εἶνε διαταγὴ τῶν παπάδων καὶ δεσποτάδων, δὲν εἶνε διαταγὴ ἀνθρώ­πων· εἶνε ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ. Εἶνε ἡ πρώτη ἐντολὴ ποὺ ἐδόθη στὸν ἄνθρωπο. Ἂν ἀνοίξετε τὴν ἁ­γία Γραφή, θὰ δῆτε στὴν ἀρχὴ τῆς Γενέσεως, ὅτι ὁ Θεὸς τοποθέτησε τὸν πρῶτο ἄν­θρω­πο σ᾿ ἕνα ἐκλεκτὸ περιβάλλον, μέσα στὸν παρά­δεισο, καὶ ἡ πρώτη ἐντολὴ ποὺ τοῦ ἔδωσε ποιά ἦταν· Εἶστε ἐλεύθεροι νὰ κόβετε καρποὺς ἀπ᾿ ὅλα τὰ δέντρα, τὰ μυριάδες δέντρα· σὲ ἕνα ὅμως δέντρο δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ πλησιάσετε· γιατὶ ἂν φᾶτε ἀπὸ τὸ δέντρο αὐτό, «θανάτῳ ἀποθανεῖσθε» (Γέν. 2,17). Αὐτὴ εἶνε ἡ ἐντολή. Ἦταν δύσκολη; Εὔκολη, πολὺ εὔκολη ἦταν· αὐτὸ μποροῦσε νὰ τὸ κάνῃ ὁ Ἀδάμ. Ἐν τούτοις δὲν ἄκουσε τὸ Θεό, παρέ­βη τὴν ἐντολή του, καὶ ὡς συνέπεια ἦρθε ἡ γνωστὴ συμφορὰ στὴν ἀνθρωπότητα.
Πρὸς διόρθωσιν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ ἄρχισαν ἔπειτα νὰ τηροῦν τὴν ἐντολὴ καὶ νὰ νηστεύουν ὅσοι ἦταν στὸ λαὸ τοῦ Θεοῦ. Νήστεψε ὁ θεόπτης Μωυσῆς ποὺ ἀξιώ­θη­κε νὰ λάβῃ τὶς δέ­κα ἐντολὲς στὸ Σινά, νή­στεψε ὁ Δαυῒδ ὁ προ­φήτης καὶ βασιλεύς, νήστεψε ὁ Δανιὴλ καὶ οἱ Τρεῖς Παῖδες ἐν κα­μίνῳ, νήστεψε ὁ Ἠ­λίας, νήστεψε ὁ ᾿Ιωάν­νης ὁ Πρόδρομος ποὺ ζοῦσε μὲ ἄγριο μέλι καὶ ἀκρίδες, νήστεψαν ὅλοι.
Ἡ νηστεία συναντᾶται καὶ ἐκτὸς τοῦ περιουσίου λαοῦ τοῦ Θεοῦ. Δὲ νήστευαν μό­νο οἱ ᾿Ιουδαῖοι. Νήστευαν κι ἄλλα ἔθνη· καὶ Ἀσ­σύ­ριοι, καὶ Βαβυλώνιοι κ.ἄ.. Μποροῦμε νὰ ποῦ­με ὅτι ἡ νηστεία εἶ­νε ἕνας παγκόσμιος θεσμός.
Περισσότερο ἀπ’ ὅλους ὅμως νήστεψε­ ­­– ποιός; Ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστός. Σα­ράντα μέρες στὴν ἔρημο οὔτε ἔφαγε οὔτε ἤ­πιε. Καὶ πρὸς τιμὴν τοῦ Κυρίου καὶ μίμησιν τῆς νηστείας του ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ὥρισε τὴ νηστεία αὐτὴ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.
Πέρα τώρα ἀπὸ τὴν ἁγία Γραφὴ ἡ νηστεία συνιστᾶται καὶ ἀπὸ τοὺς γιατρούς, ἀπὸ τὴν ἰ­ατρικὴ ἐπιστήμη. Ἐπιστήμονες διεθνοῦς κύ­ρους σὲ ἰατρικὰ συνέδρια διεκήρυξαν, ὅτι τὴν ὑ­γεία βλάπτει ἡ πολυφαγία καὶ μά­λιστα ἡ κρεοφαγία. Κρεοφάγοι ἔγιναν τώρα οἱ ἄν­θρω­­ποι. Τόν­νοι κρέατος καταναλίσκονται. Ὑ­πάρχει ὑ­ποψία, ὅτι καὶ ὁ καρκίνος ἔχει σχέσι μὲ τὴν κρεοφα­γία. Κι ἄλλες ἀσθένειες αἰ­τία ἔ­χουν τὴν πολυ­φαγία. Ὅπως εἶπαν, ὁ λαίμαργος καὶ κοιλιόδουλος «σκάβει τὸ λάκκο του μὲ τὸ πιρούνι καὶ τὸ κουτάλι του».
Τόσο σχετίζεται μὲ τὴν ἐπιβίωσι τοῦ ὀργανι­σμοῦ ἡ νηστεία, ὥστε κάποτε νηστεύουν καὶ ζῷα ἀ­κόμα. Ἂν ἐπισκεφθῆτε ἕνα ζωολογι­κὸ κῆπο τὸ χειμῶνα, μπορεῖ νὰ δῆτε λ.χ. τὴν ἀρ­κούδα νὰ μὴν τρώῃ· πέφτει σὲ χειμερία νάρκη γιὰ τρεῖς – τέσσερις μῆνες. Φαίνεται, ὅτι ἡ νηστεία εἶνε ὠφέλιμη, καθαρίζει τὸ πεπτικὸ σύστημα, ἀναπαύει κι ἀνανεώνει τὸν ὀργανισμὸ τοῦ ζῴου, γιὰ νὰ ξυπνήσῃ πάλι τὴν ἄνοιξι μὲ τὰ κελαηδήματα τῶν ἀηδόνων.
Ἡ νηστεία λοιπὸν συνιστᾶται ἀπὸ τὴν ἁγία Γραφή, ἀπὸ τὸν Κύριον ἡμῶν ᾿Ιησοῦν Χριστόν, ἀπὸ τὴ φύσι καὶ τὴν ἐπιστήμη. Ἡ νηστεία τέλος εἶνε καὶ ἕνα μέσο οἰκονομίας. Ζοῦμε σὲ δύσκολες ἐποχές· ὅλοι φωνάζουν οἰκονομία οἰκονομία. Στὰ παλιὰ τὰ εὐλογημένα χρόνια, στὸ χωριό μου ἀλλὰ καὶ στὴ Μακεδονία, κρέ­ας ἔτρωγαν τρεῖς φορὲς τὸ χρόνο· ἦταν νηστευταί. Τώρα γίναμε κρεοφάγοι· τόσο πολύ, ποὺ οὔτε Τετάρτη οὔτε Παρασκευὴ οὔ­τε Μεγά­λη Παρασκευὴ σταματοῦμε. Γέμισε ὁ τόπος ψησταριές. Ὅπως λέω, καὶ τὰ χορτάρια νὰ γί­νουν μοσχάρια, δὲ φτά­νουν νὰ μᾶς θρέψουν. Γι’ αὐτὸ εἰσάγουμε συνεχῶς κρέατα, τὸ συν­άλ­λαγμα φεύγει ἔξω καὶ πλουτίζουμε ἄλλους.
Καὶ τὸ κράτος μας λέει ψέματα. Φωνάζουν «λιτότης» καὶ «οἰκονομία» καὶ ἐπιβάλλουν φο­ρολογίες βαρειές. Ἀλλά, γιὰ νὰ εἴ­μεθα συνεπεῖς, πρέπει πρῶτα νὰ περικοποῦν ὅλα τὰ περιττὰ ἔ­ξοδα, τὰ ἑκατομμύρια τῶν ἑκατομμυρί­ων ποὺ πετοῦν οἱ διάφοροι δῆμοι (τῶν Πατρέ­ων, τῶν Ἀθηναίων κ.ἄ.) γιὰ τὸν καρνάβαλο…
Αὐτὰ εἶχα νὰ πῶ σὲ ὅσους ζητοῦν νὰ σβή­σουν μὲ τὴ γομμολάστιχα τοῦ διαβόλου ἀπὸ τὸ λεξικὸ τῆς ἀνθρωπότητος τὴ λέξι νηστεία.
* * *
Ἡ νηστεία εἶνε θεσμὸς ἱερός, ἔχει βαθειὲς ῥί­ζες, εἶνε ἀναγκαία ἀπὸ κάθε πλευρά. Ἀλλὰ ποιά νηστεία; Νὰ κάνουμε διάκρισι. Ὅταν ἡ Ἐκκλησία λέῃ νηστεία, δὲν ἐννοεῖ ν’ ἀπέχῃ μό­νο τὸ λαρύγγι, τὸ στομάχι καὶ ἡ κοιλιὰ ἀπὸ τὰ λεγόμενα τερψιλαρύγγια φαγητά. Δὲν ἀρκεῖ αὐτό. Τί ἄλλο χρειάζεται; Τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ νὰ νηστέψῃ ὅλος ὁ ἄνθρωπος.
⃝ Νὰ νηστέψῃ ἀπὸ ἁμαρτήματα σαρ­κικῶν ἀ­πολαύσεων. Τὰ παλιὰ τὰ χρόνια —μὴ παρεξη­γηθῶ ποὺ τὸ λέω—, ἔμπαινε νηστεία; τὰ ἀν­τρό­γυνα δὲν πλησίαζαν ὁ ἕνας τὸν ἄλλο. Ἅ­για ἀντρόγυνα. Τώρα σμί­γουν καὶ τὴ Μεγάλη Παρασκευή, τίποτα δὲ σέβονται. Ἀλκοολικοί, κοιμοῦνται μεθυσμέ­νοι μὲ τὶς γυναῖκες τους κ’ ἔπειτα γεννοῦν ἀνάπηρα παιδιά. Τότε νή­στευ­αν ὄχι μόνο ἀπὸ φαγη­τὸ ἀλλὰ καὶ ἀπὸ κά­θε σαρκικὴ ἐπαφή, καὶ ζοῦ­σαν καὶ γεννοῦ­σαν γερὰ παιδιά. Τὸ νὰ ἀπέχῃ ἡ γυναίκα ἀπὸ τὸν ἄντρα ἕνα διάστημα δημιουργεῖ πιὸ εὔ­ρω­στη νέα γενεά. Τώρα γίνονται πράγματα κτηνώδη. Περάσαμε καὶ τὰ ζῷα· αὐ­τὰ εἶνε πιὸ πειθαρχημένα, ἔχουν ὡρισμένη περίοδο ποὺ πλη­σι­άζει τὸ ἀρσενικὸ τὸ θηλυκὸ καὶ μετὰ ἠ­ρε­μοῦν. Νήστεψε λοιπόν, ἐσὺ ἀντρόγυνο, τὶς ἅγιες αὐτὲς ἡμέρες, περί­μενε τὸ Πάσχα, νὰ κοινω­νήσῃς τὰ ἄχραντα μυστήρια, καὶ μετὰ ἐπανέρχεσθε στὰ συζυγικά.
⃝ Νὰ νηστέψουν τὰ πόδια. Νὰ μὴν πηγαίνουν σὲ κέντρα ἁμαρτίας, πορνείας καὶ μοιχείας· νὰ πηγαίνουν στὸ ναὸ τοῦ Θεοῦ, στὸν οἶκο τοῦ Κυρίου, καὶ νὰ λέμε «Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκη­νώ­ματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων…» (Ψαλμ. 83,1).
⃝ Νὰ νηστέψουν τὰ χέρια ἀπὸ κλο­πές, ἁρ­παγές, ψευδορκίες καὶ κάθε εἴδους ἀτιμία.
⃝ Νὰ νηστέψουν τὰ μάτια ἀπ’ τὰ αἰσχρὰ θεάματα. Πόσο δύσκολη ἡ νηστεία αὐτή! Ἂν δὲν τρῶς κρέας, ἀλλὰ «τρῶς» γυμνὲς σάρκες, δὲ νηστεύεις. Σαράν­τα μέρες κλεῖσε τὴν τηλεό­ρασι. Ἂν πρόκειται νὰ εἶσαι ὧρες κάθε βράδυ στὴν ὀθόνη, προτι­μότερο νὰ μὴν εἶχες μάτια. Αὐτὸ εἶνε ὀφθαλ­μοπορνεία – ὀφθαλμομοιχεία.
⃝ Νὰ νηστέψουν τὰ αὐτιὰ ἀπὸ αἰ­σχρὰ λόγια καὶ τραγούδια. Δὲ μᾶς τά ᾿δωσε ὁ Θεὸς γι’ αὐ­τό· μᾶς τά ᾽δωσε γιὰ ν’ ἀκοῦμε τὰ λόγια του.
⃝ Νὰ νηστέψῃ ἀκόμη – ποιός; Ἡ γλῶσσα ἀπὸ τὸ ψέμα, τὴ διαβολή, τὴ συκοφαντία, καὶ πρὸ παντὸς ἀπὸ τὴ βλασφημία. Νά ἁγία νηστεία.
⃝ Καὶ τώρα ἡ πιὸ δύσκολη νηστεία – στὸ Ἅγιο Ὄρος τὴν κάνουν οἱ ἀσκηταί. Ποιά εἶνε; Νὰ νηστέψῃς ἀπὸ πονηροὺς λογισμούς· ἀπὸ λογισμοὺς πορνείας, μοιχείας, ἐκδικήσεως, μί­σους, ὑπερηφανείας, γαστριμαργίας, κ.λπ..
Αὐτὴ εἶνε ἀληθινὴ νηστεία· νὰ νηστεύῃ ὁ ὅ­λος ἄνθρωπος, σῶμα καὶ ψυχή. Ἡ νηστεία τῶν τροφῶν μόνο δὲν ἀρκεῖ. Ἀπ’ αὐ­τῆς τῆς πλευρᾶς ὁ διάβολος εἶνε ὁ μεγαλύ­τερος νηστευτής! ὡς πνεῦμα ποὺ εἶνε, δὲν τρώει τί­ποτε. Τί νὰ τὸ κάνῃς ὅμως; Ἔχει ὅλη τὴν κακία, καὶ γι’ αὐτὸ εἶνε στὴν κόλασι.
* * *
Τελειώνοντας, θὰ συστήσω κάτι πιὸ συγκεκριμένο. Στοὺς ἄντρες λέω· νηστέψτε ἀπὸ τσι­γάρο. Καλὰ ἔκαναν αὐτοὶ ποὺ δι­έ­ταξαν, πάνω στὰ πακέττα νὰ ζωγραφίζεται ἕνας καρκίνος. Κάπνισε, σοῦ λέει, ἀλλὰ νὰ τὸ ξέρῃς θὰ πά­θῃς καρκίνο. Καὶ στὶς γυναῖκες λέω· νηστέψτε ἀπὸ κα­τάκρισι. Ἅμα συναν­τη­θοῦν δυὸ γυναῖκες, ἀρχίζει τὸ κοτσομπολιό. Μπρὸς λοιπόν! γιὰ νὰ δῶ τί χριστιανοὶ εἶ­στε· καὶ θὰ χα­ρῶ πολύ, ἂν μάθω ὅτι ἀγωνίζεσθε.
Αὐτὸ εἶνε, ἀγαπητοί μου, ἀληθινὴ νηστεία. Ὡς πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς βεβαίως ἡ Ἐκκλησία μας εἶνε ἐπιεικής. Ὅταν κανεὶς εἶνε ἄρρωστος, τοῦ ἐπιτρέπει καὶ Μεγάλη Ἑβδομά­δα νὰ φάῃ. Εἶνε μά­να, ἔχει ἀγάπη καὶ στορ­γή. Γιὰ τὸν ἄρ­ρωστο, τὸ γάλα, τὸ βούτυρο, τὸ κρέας εἶνε φάρ­μακο. Χίλιες φορὲς νά ’νε γερὸς ὁ ἄνθρωπος καὶ νὰ νηστεύῃ· ὅ­ταν ὅμως ἀσθενῇ, ἂς καταλύσῃ· στοὺς ἀρρώ­στους ἐπιτρέπεται.
Ὅλοι οἱ ἄλλοι, μικροὶ – με­γάλοι, ἄντρες γυναῖκες παιδιά, ἂς τηρήσουμε τὴ νηστεία ὅ­πως τὴν περιέγραψα, «καὶ ὁ Θεὸς τῆς ἀγάπης καὶ εἰρήνης» θὰ εἶνε μεθ᾿ ἡμῶν (Β΄ Κορ. 13,11)· ἀμήν.
† ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος
Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία, ἡ ὁποία ἔγινε στὸν ἱ. ναὸ ῾Αγ. Κων/νου & Ἑλένης Ἀμυνταίου Φλωρίνης τὴν 16-3-1986 μὲ ἄλλο τίτλο.

[toula]

Τι είναι ο Εσπερινός της Συγνώμης και οι Κατανυκτικοί Εσπερινοί της Μεγάλης Τεσσαρακοστής .
Oι κατανυκτικοί Εσπερινοί τελούνται κάθε Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Το απόγευμα της Κυριακής της Τυροφάγου τελείται ο Κατανυκτικός Εσπερινός της Συγνώμης. Κατανυκτικός λέγεται, διότι ψάλλονται κατανυκτικά τροπάρια από το Τριώδιο, που το περιεχόμενό τους διαποτίζεται από βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητας, πένθος, συντριβή, μετάνοια και θερμή ικεσία για άφεση αμαρτιών.
Εσπερινός Συγνώμης λέγεται, αυτός μόνον, από τους κατανυκτικούς, διότι στο τέλος της ακολουθίας ο λαός ασπάζεται το Ευαγγέλιο ζητώντας από τον Ιερέα συγγνώμη και στη συνέχεια και μεταξύ τους, ώστε συχωρεμένοι να αρχίσουν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Πρόκειται για μια ωραία συνήθεια, που διατηρείται σε πολλές Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος
Ένα άλλο χαρακτηριστικό των Εσπερινών αυτών είναι ότι μετά την Είσοδο και το «Εσπέρας Προκείμενον», αλλάζει ο διάκοσμος της Αγίας Τραπέζης και η στολή του Ιερέως. Από πασχαλινή, λόγω της Κυριακής, γίνεται πένθιμη, λόγω της Τεσσαρακοστής (αλλάζουν τα λευκά με πορφυρά - έφ' όσον τον Χριστό δεν Τον πενθούμε ως άνθρωπο, άλλ' ως Βασιλέα Θεό).
Στο τέλος του Εσπερινού ψάλλονται τα τροπάρια «Θεοτόκε Παρθένε...», «Βαπτιστά του Χριστού...» κ.λπ. και κατακλείονται με την ευχή του Οσίου Έφραίμ του Σύρου:
«Κύριε καί Δέσποτα της ζωής μου, πνεύμα αργίας, περιεργίας, φιλαρχίας και άργολογίας μη μοι δως. Πνεύμα δε σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, υπομονής και αγάπης χάρισαί μοι τω σω δούλω. Ναι, Κύριε, Βασιλεύ, δώρησαί μοι του όράν τα έμά πταίσματα και μη κατακρίνειν τον άδελφόν μου ότι εύλογητός ει εις τους αίώνας των αιώνων. Αμήν»
Λέγοντας την, κάνουμε και τρεις μεγάλες μετάνοιες. Ακολουθούν δώδεκα μικρές, ενώ λέμε μυστικώς το: «Ο Θεός ίλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» και στο τέλος επαναλαμβάνεται το: «Ναί Κύριε, Βασιλεύ...» κάνοντας και τετάρτη μεγάλη μετάνοια.

[toula]

«Τῷ ἰδίῳ Κυρίῳ στήκει ἢ πίπτει· σταθήσεται δέ· δυνατὸς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν» (Ρωμ. 14,4)
«Μόνο ὁ Κύριός του μπορεῖ νὰ κρίνει ἂν στέκεται ἢ ὄχι στὴν πίστη του, γιατὶ ὁ Θεὸς ἔχει τὴ δύναμη νὰ τὸν στηρίξει».
Κατά την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, πολλές φορές κατά τη διάρκεια των ακολουθιών της ημέρας, η Εκκλησία μάς επισημαίνει να αποφεύγουμε να κατακρίνουμε τον αδελφό μας, τον συνάνθρωπό μας. Μάλιστα, στην κατανυκτική ευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου ακούμε τη φράση «δώρησαί μοι τού οράν τα εμά πταίσματα και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου».
Είναι η αποφυγή της κατάκρισης δηλαδή δωρεά, δώρο του Θεού, το οποίο ζητούμε. Και είναι προφανώς ένα αλλιώτικο δώρο από τα συνηθισμένα που επιθυμούμε οι άνθρωποι. Είναι ένα δώρο αυθεντικής αγάπης το να μπορούμε να μην κατακρίνουμε τον αδελφό μας, τον κάθε αδελφό μας, γνωστό και άγνωστο. Κι αυτό διότι κατάκριση σημαίνει τη βεβαιότητα ότι η καρδιά του ανθρώπου είναι εν αμαρτίαις και δεν σώζεται, δεν αλλάζει. Κατάκριση δεν είναι το να βλέπουμε ότι κάτι δεν στέκει, είναι αντίθετο με τις εντολές του Θεού. Κατάκριση είναι το να συντρίβουμε αυτόν που κατά τη γνώμη μας σφάλλει και να λειτουργούμε ως δικαστές.
Στο αποστολικό ανάγνωσμα της Κυριακής της Τυρινής ο απόστολος Παύλος, απευθυνόμενος προς τους Ρωμαίους, επισημαίνει ότι υπάρχει και μία άλλη μορφή κατάκρισης, που δεν είναι εύκολο να την διαπιστώσουμε, καθότι είμαστε βέβαιοι για τη δική μας κατάσταση: είναι η κατάκριση για την πίστη του άλλου. Με αφορμή τη νηστεία, στην οποία κάποιοι αντέχουν και κάποιοι όχι, ο Παύλος επισημαίνει ότι δεν πρέπει ο δυνατός στην πίστη να κατακρίνει τον άλλον που είναι αδύναμος.
Η νηστεία είναι θέμα πίστης, λέει ο απόστολος των Εθνών. Το ίδιο και κάθε πνευματική προσπάθεια. Αυτός που πιστεύει πολύ και με δύναμη στον Θεό, προχωρά με περισσότερη διάθεση, αυταπάρνηση, ενέργεια στον πνευματικό αγώνα. Είναι σύνηθες όμως να βλέπει με υπεροψία ή διάθεση μείωσης την αδυναμία του άλλου και να τον κατακρίνει ότι δεν έχει τόση πίστη στον Θεό, ώστε να προχωρήσει πνευματικά.
Γι’ αυτό και ο απόστολος Παύλος επισημαίνει ότι μόνο ο Χριστός μπορεί να κρίνει αν στέκεται ή πέφτει πνευματικά ως προς την πίστη ο συνάνθρωπός μας. Μόνο Εκείνος έχει τη δύναμη να τον στηρίξει. Μόνο Εκείνος τελικά μπορεί να κρίνει. Η κρίση όμως του Χριστού δεν είναι δικανική, δεν είναι η καταδίκη του ασθενούντος, αλλά η στήριξή του, για να πάρει δύναμη και να πιστέψει πιο πολύ.
Κι αυτός που πιστεύει παλεύει και προχωρά. Αυτό οφείλουμε να κάνουμε κι εμείς. Με καλή διάθεση να δούμε αυτόν που δυσκολεύεται, που η πίστη του είναι ασθενική, που δεν αντέχει τον πνευματικό αγώνα και να τον συνδράμουμε με την προσευχή μας, γνωρίζοντας ότι στέκεται ή πέφτει ενώπιον του Θεού και όχι για μας. Εμείς χρειάζεται να στηρίζουμε, εφόσον η πίστη μας είναι δυνατή, και όχι να κατακρίνουμε.
Αυτή η θέαση δεν έχει να κάνει μόνο με τον πνευματικό αγώνα. Προχωρά γενικότερα στη ζωή μας. Δεν καυχόμαστε για την πίστη μας στον Παντοδύναμο Θεό, αλλά για την πίστη μας στον Σταυρωμένο Θεό. Σ’ Αυτόν που φάνηκε αδύναμος στα μάτια των ανθρώπων και ταπεινωμένος, αλλά αναστήθηκε εκ νεκρών. Γι’ αυτό και στις δοκιμασίες των άλλων ανθρώπων, δεν είναι αρμόζον να τους επικρίνουμε αν δεν αντέχουν, αν λυπούνται, αν τα βάζουν ακόμη και με τον Θεό, αλλά να τους στηρίζουμε.
Το ίδιο και στην έπαρση που δίνει η αίσθηση της ορθοδοξότητας. Αν είμαστε βέβαιοι για την Ορθοδοξία μας, ας στηρίξουμε με αγάπη, σαφήνεια, κατανόηση εκείνους που πλανιούνται στις ιδέες των καιρών, άλλων ανθρώπων, του ίδιου του νου τους, διακρίνοντας το αληθινό από το ψευδές και μη σχηματίζοντας αντιλήψεις ανάλογες με τις πεποιθήσεις μας. Βλέπουμε κακές συμπεριφορές ή διαστροφές του ευαγγελικού λόγου και ήθους.
Ας τις επισημάνουμε προφανώς, χωρίς όμως να λειτουργούμε ως αυθεντίες που απορρίπτουμε και χωριζόμαστε από τους άλλους. Ας παρακαλούμε τον Χριστό να ενισχύει αυτούς που πίπτουν. Και ας θυμόμαστε τον αποστολικό λόγο: « ο δοκών εστάναι, βλεπέτω μη πέση» (Α’ Κορ. 10,12).
Καλή Σαρακοστή!
π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

[toula]

Κατήχησις εἰς τὴν Κυριακὴν τῆς Τυροφάγου
Περὶ νηστείας, καὶ ὅτι ἡ ἀληθὴς νηστεία τοῦ ἀληθινοῦ ὑποτακτικοῦ ἐστὶ τὸ κόψαι τὸ ἴδιον θέλημα.
Εὐλόγησον πάτερ.
Ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ὁ ἀγαθὸς Θεὸς ἡμῶν, ὁ χαρίζων τὴν ζωὴν ἡμῶν, καὶ ἄγων ἡμᾶς ἀπὸ χρόνον εἰς χρόνους διὰ φιλανθρωπίαν αὐτοῦ ἤγαγεν ἤδη ἡμᾶς καὶ ἐν χρόνῳ τούτῳ τῶν ἁγίων νηστειῶν, ἐν ᾧ ἕκαστος τῶν ἀγωνιστῶν ἀγωνίζεται καὶ κοπιάζει ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καθὰ προαιρεῖται καὶ δύναται καὶ ὁ σπουδάζων εἰς τὴν ἐγκράτειαν νηστεύει διπλᾶς καὶ τριπλᾶς ἡμέρας, ὁ δὲ εἰς τὴν ἀγρυπνίαν σπουδάζων ἀγρυπνεῖ, ἀναγινώσκει, προσεύχεται τόσας καὶ τόσας ὥρας· ἄλλος πάλιν εἰς τὰς γονυκλισίας ποιεῖ τόσας καὶ τόσας μετανοίας ἕως ἐδάφους ἢ καὶ ἄχρι τοῦ ὑποποδίου κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ ἄλλος ἐπὶ ἄλλῳ τινι τῶν κατορθωμάτων ἀγωνίζεται, καὶ εἰ ἐβούλετό τις ἰδεῖν πολλὴν σπουδὴν καὶ προθυμίαν ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ὁ μοναχὸς ὁ ὑπὸ τὴν ὑποταγὴν ὢν καὶ ἔχει διακόνημα καὶ ὑπάρχει ἀληθινὸς ὑπήκοος, οὐκ ἔχει τὸν ἀγῶνα ἐν τινι καιρῷ μόνον, ἀλλ᾿ ἐν πάσῃ τῇ ζωῇ αὐτοῦ ἀδιακόπως ἀγωνίζεται· ἀλλὰ τὶς ἐστὶν ὁ ἀγὼν τοῦ ὑπηκόου ὑποτακτικοῦ; καὶ ποῖον ἐστὶ τὸ μέγα κατόρθωμα αὐτοῦ καὶ ὁ στέφανος ὁ λαμπρός; τὸ μὴ θαρρεῖν τῷ ἰδίῳ λογισμῷ, μηδὲ ποιεῖν αὐτογνωμόνως τὸ ἑαυτοῦ θέλημα, ἀλλ᾿ ὅ,τι ποεῖ, ποιεῖ τοῦτο διὰ ἐρωτήσεως τοῦ ἡγουμένου ἢ καὶ τοῦ αὐτοῦ γέροντος ἢ τοῦ οἰκονόμου, ὅπερ ἐστὶ μᾶλλον βελτιώτερον πάντων τῶν καλῶν ἀγωνισμάτων καὶ ὡς ἐν συντόμῳ εἰπεῖν, μαρτυρίου στέφανον κέκτηται ἡ ὑποταγὴ μετὰ τῆς ἀδιακρίτου ὑπακοῆς· ἤτοι τὸ κόπτειν τὸ ἴδιον θέλημα καὶ ποιεῖν τοῦ προεστῶτος αὐτοῦ, ὅπερ ὡς μαρτύριον λογίζεται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐκχέει τὸ αἷμα αὐτοῦ διὰ τὸ Χριστόν· ὅμως γνῶμεν καλῶς ἀδελφοὶ ὅτι ἐν ταύταις ταῖς ἁγίαις ἡμέραις γενήσεται ἐναλλαγὴ τῶν φαγητῶν, αὔξησις τῶν γονυκλισιῶν καὶ μετανοιῶν καὶ τῆς ἀκολουθίας καὶ ψαλμῳδίας κατὰ τὴν παραδοθεῖσαν ἡμῖν παλαιὰν παράδοσιν τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν· διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς δεξώμεθα προθύμως καὶ περιχαρῶς τὸ δῶρον τῶν νηστειῶν· μὴ σκυθρωπάσωμεν διὰ τὴν κακοπάθειαν καὶ τὸν μαρασμὸν τοῦ σώματος, ἀλλ᾿ ὦμεν χαίροντες διὰ τὴν ὑγείαν καὶ σωτηρίαν τῆς ψυχῆς ἡμῶν.
Διέλθωμεν οὖν τὰς ἁγίας ταύτας ἡμέρας μετὰ ἱλαρότητος προσώπου καὶ καρδίας, ἄκακοι, ἀκατάκριτοι, ἀόργητοι, ἀπόνηροι, ἄφθονοι, μᾶλλον εἰρηνικοί, ἠγαπημένοι πρὸς ἀλλήλους, πρᾷοι, εὐυπήκοοι, πλήρεις ἐλεημοσύνης καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἡσυχίας, ἡσυχάζειν· χρείας καλούσης τοῦ λόγου, ἀποκρίνεσθε μετὰ ταπεινώσεως καὶ εὐλαβείας, φεύγοντες τὴν πολυφαγίαν, πολυλογίαν καὶ τὸν θόρυβον καὶ τὴν ταραχὴν τῶν πολλῶν, ὅπως ποιῶμεν τὰς ὑπηρεσίας ἡμῶν ἀθορύβως καὶ ἀταράχως μᾶλλον δὲ εἰρηνικῶς καὶ ἡσύχως ὡς διάκονοι Χριστοῦ· διότι ὁ θόρυβος καὶ ἡ ταραχὴ προξενεῖ μεγίστην ψυχικὴν βλάβην ἐν τῷ Κοινοβίῳ καὶ τῇ συνοδίᾳ τῶν ἀδελφῶν· πρὸς ἐπιτούτοις πᾶσι χρὴ ἔχειν προσοχήν, καὶ σκοπιάν, μὴ ἀνοίγειν θύραν τοῖς κακοῖς λογισμοῖς εἰσερχομένοις μολύνειν τὴν ψυχὴν ἡμῶν, μηδὲ διδόναι τόπον τῷ διαβόλῳ, καθάπερ διδάσκει ἡμᾶς καὶ ἡ θεία Γραφὴ λέγουσα «ἐὰν ἀναβῇ πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἐπὶ σὲ τόπον σου μὴ δός»· διότι ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν διάβολος ἐξουσίαν οὐκ ἔχει δυναστεῦσαι ἡμᾶς, ἀλλὰ μόνον ὑποβάλλει κακοὺς λογισμούς, ὠς ὁ ἁλιεὺς τὸ δόλωμα· καὶ ὅταν ἡμεῖς στέργομεν δεχόμενοι αὐτούς, τότε κυριεύει ἡμῶν· ὅταν ἡμεῖς οὐ δεχόμεθα ἀλλὰ πόρρω ἀποβάλλομεν αὐτοὺς διὰ τῆς εὐχῆς καὶ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ ἐνδόξου ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τότε ὁ ἐχθρὸς φεύγει ἀφ᾿ ἡμῶν κατῃσχυμένος· καταβάλλωμεν οὖν κόπον καὶ σπουδὴν ἵνα φυλάξωμεν τὴν ψυχὴν ἡμῶν καθαρὰν καὶ ἀμόλυντον ἀπὸ παντὸς ῥυπαροῦ λογισμοῦ καὶ ἄτρωτον ἐκ τῶν βελῶν τοῦ πονηροῦ ὡς νύμφην Χριστοῦ, καὶ οὕτως ἀξιωθείημεν γενέσθαι οἰκητήριον τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ ἀκοῦσαι· «Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται»· καὶ ὡς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅσα ἐστὶν ἀληθινά, ὅσα σεμνά, ὅσα τίμια, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνὰ καὶ καθαρά, ὅσα προσφιλῆ, ὅσα εὔφημα, εἴ τις ἀρετὴ καὶ εἴ τις ἔπαινος, ταῦτα ποιεῖτε, ταῦτα συνδιαλέγεσθε πρὸς ἀλλήλους, καὶ ὁ Θεὸς ἔσται μεθ᾿ ἡμῶν· διὰ τοῦτο φύγωμεν ἀδελφοὶ τὴν γαστριμαργίαν καὶ τὴν μέθην, ἅτινα γεννῶσι πᾶν εἶδος ἁμαρτίας φάγωμεν καὶ πίωμεν μετ᾿ εὐλαβείας καὶ φόβου Θεοῦ, δοξάζοντες τὸν Θεόν, ὅστις ἐλυτρώσατο ἡμᾶς τῆς πλάνης καὶ τῆς ταραχῆς τοῦ κόσμου·
Ἐὰν οὕτω ποιῶμεν ἤδη μέν ἀξιωθησόμεθα φθάσαι καὶ τῆν Κυρίαν ἡμέραν τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἐν τῇ ἐξαναστάσει τῶν νεκρῶν ἐπιτευξόμεθα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν.
Ἅγιος Θεοδώρος ὁ Στουδίτης

[toula]

Κυριακή τῆς Συγγνώμης
Εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος
Σήμερα δύο θέματα κυριαρχοῦν στὰ Ἱερά ἀναγνώσματα. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μιλάει γιὰ τὴν νηστεία καὶ ὁ Κύριος γιὰ τὴν συγχώρεση· καὶ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἐπιμένει στὸ γεγονὸς ὅτι ἡ νηστεία δὲν συνίσταται ἁπλὰ στὸ νὰ στερεῖ κάποιος τὸν ἑαυτό του ἀπὸ τὸ ἕνα ἤ τὸ ἄλλο φαγητό, οὔτε ἄν τηρεῖται αὐστηρά, μὲ ὑπακοή, μὲ λατρεία· ἄν μᾶς δίνει ἀφορμή νὰ ὑπερηφανευόμαστε, νὰ εἴμαστε ἱκανοποιημένοι καὶ ἀσφαλεῖς, ἐπειδὴ σκοπὸς τῆς νηστείας δὲν εἶναι νὰ στερήσει τὸ σῶμα μας ἀπὸ ἕνα εἶδος φαγητοῦ περισσότερο ἀπὸ ἔνα ἄλλο, ἀλλὰ σκοπὸς τῆς νηστείας εἶναι νὰ ἐπιτύχουμε τὴν κυριαρχία στὸ σῶμα μας καὶ νὰ τὸ κάνουμε τέλειο ὄργανο τοῦ πνεύματος. Τὸν περισσότερο καιρό, εἴμαστε ὑπηρέτες τοῦ σώματος, γοητευόμαστε ἀπὸ ὅλες τὶς αἰσθήσεις μας ἀπὸ τὴν μία ἤ τὴν ἄλλη ἀπόλαυση, ἀλλὰ ἀπὸ μιὰν ἀπόλαυση ποὺ πηγαίνει πολὺ πέρα ἀπὸ τὴν ἁγνότητα ποὺ προσδοκᾶ ἀπὸ ἐμᾶς ὁ Θεός.
Κι ἔτσι ἡ περίοδος τῆς νηστείας μᾶς προσφέρει τὸν χρόνο ποὺ δὲν μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι θὰ βασανίσουμε τὸ σῶμα μας, ὅτι θὰ περιορίσουμε τὸν ἑαυτό μας σὲ ὑλικὰ πράγματα, ἀλλὰ τὸν χρόνο ποὺ θὰ γίνουμε ξανὰ κύριοι τοῦ σώματος μας, κάνοντάς το ἕνα τέλειο ὄργανο. Μοῦ ἔρχεται στὸ νοῦ ὁ τρόπος ποὺ κουρδίζουμε ἕνα μουσικὸ ὄργανο· αὐτὸ εἶναι καὶ ἡ σημασία τῆς νηστείας, νὰ κατακτήσουμε τὴ δύναμη ὄχι μόνο νὰ προστάζουμε τὸ σῶμα μας, ἀλλὰ ἐπίσης νὰ τοῦ δώσουμε τὴ δυνατότητα ν’ ἀνταποκριθεῖ σὲ ὅλες τὶς ἀπαιτήσεις τοῦ πνεύματος.
Ἄς εἰσέλθουμε λοιπὸν στὴν περίοδο τῆς νηστείας ἔχοντας αὐτὸ κατὰ νοῦ, ὄχι μετρώντας τὴ νηστεία μὲ τὸ τὶ καὶ τὸ πόσο τρῶμε, ἀλλὰ μὲ μέτρο τὸ ἀποτέλεσμα ποὺ ἔχει στὴ ζωή μας, κατὰ πόσο ἡ νηστεία μᾶς ἐλευθερώνει, ἤ κατὰ πόσο γινόμαστε ὑπηρέτες της.
Ἄν νηστεύουμε ἄς μὴν εἴμαστε ὑπερήφανοι γι’ αὐτό, ἐπειδή μᾶς ἀποδεικνύει ἁπλὰ ὅτι ἴσως περισσότερο σὲ σχέση μὲ ἕνα ἄλλο πρόσωπο χρειαζόμαστε περισσότερα πράγματα γιὰ νὰ κατακτήσουμε κάτι στὴν φύση μας. Καὶ ἐάν γύρω μας οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι δὲν νηστεύουν ἄς μὴν τοὺς κατακρίνουμε, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἔχει δεχθεῖ ἐκείνους ὅσο καὶ τοὺς ἄλλους, ἐπειδὴ κοιτάζει τὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου.
Κι ἔπειτα ὑπάρχει τὸ ζήτημα τῆς συγχώρεσης γιὰ τὸ ὁποῖο θὰ πῶ σύντομα κάτι. Σκεφτόμαστε πάντα ὅτι ἡ συγχώρεση εἶναι ὁ τρόπος ποὺ θὰ μποροῦμε νὰ ποῦμε σ’ ἕνα πρόσωπο ποὺ μᾶς ἔχει προσβάλλει, ποὺ μᾶς ἔχει πληγώσει, ποὺ μᾶς ἔχει ταπεινώσει, ὅτι τὸ παρελθὸν εἶναι παρελθὸν καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρατᾶμε πιὰ κακία ἀπέναντι του. Ἀλλὰ ἡ βαθύτερη σημασία τῆς συγχώρεσης εἶναι ἄν μποροῦμε νὰ ποῦμε σ’ ἕνα πρόσωπο: ἄς μὴν μετατρέψουμε τὸ παρελθὸν σ’ ἕνα καταστροφικὸ παρόν, ἄφησέ με νὰ σ’ ἐμπιστευτῶ, νὰ κάνω κάτι ποὺ νὰ δείχνει τὴν πίστη μου σὲ σένα, ἐὰν σὲ συγχωρήσω, σημαίνει γιὰ μένα ὅτι στὰ δικά μου μάτια δὲν εἶσαι χαμένος, ὅτι στὰ δικά μου μάτια ὑπάρχει σὲ σένα ἕνα μέλλον ὀμορφιᾶς καὶ ἀλήθειας.
Ἀλλὰ αὐτὸ ἀφορᾶ ἐπίσης καὶ ἐμᾶς. Διεστραμμένα, σκεφτόμαστε πολὺ συχνὰ νὰ συγχωρήσουμε τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ δὲν σκεφτόμαστε ἀρκετὰ τὴν ἀνάγκη ποὺ ἔχουμε, ὁ κάθε ἕνας ἀπὸ ἐμᾶς προσωπικά, νὰ μᾶς συγχωροῦν οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι. Ἀπομένουν λίγες ὧρες πρὶν τὴν Λειτουργία καὶ τὴν ἀκολουθία τῆς Συγγνώμης ἀπόψε, ἄς προβληματιστοῦμε καὶ ἄς προσπαθήσουμε νὰ θυμηθοῦμε, ὄχι τὶς προσβολὲς ποὺ ἔχουμε ὑποφέρει, ἀλλὰ τὸν πόνο ποὺ ἔχουμε προκαλέσει. Καὶ ἄν μὲ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλο τρόπο ἔχουμε πληγώσει κάποιον γιὰ μικρὰ ἤ πιὸ σπουδαῖα πράγματα, ἄς βιαστοῦμε πρὶν νὰ εἰσέλθουμε στὴν περίοδο τῆς Σαρακοστῆς αὔριο τὸ πρωί, ἄς βιαστοῦμε νὰ ζητήσουμε συγχώρεση, ν’ ἀκούσουμε κάποιον νὰ μᾶς λέει: πέρα ἀπ’ ὅ,τι ἔχει συμβεῖ πιστεύω σὲ σένα, σ’ ἐμπιστεύομαι, ἐλπίζω σὲ σένα καὶ θὰ περιμένω τὰ πάντα ἀπὸ ἐσένα. Καὶ τότε μποροῦμε μαζὶ νὰ διανύσουμε τὴν Σαρακοστή, βοηθώντας ὁ ἕνας τὸν ἄλλο νὰ γίνουμε αὐτὸ ποὺ καλούμαστε νὰ εἴμαστε – νὰ γίνουμε μαθητὲς τοῦ Χριστοῦ, ἀκολουθώντας Τον βῆμα – βῆμα πρὸς τὸν Γολγοθᾶ, καὶ πέρα ἀπὸ τὸν Γολγοθᾶ πρὸς τὴν Ἀνάσταση. Ἀμήν.
Anthony Metropolitan of Sourozh - 19 Φεβρουαρίου, 1996

[toula]

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ
ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΗΝΑ
«…καί ὁ πατήρ σου, ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ, ἀποδώσει σοι, ἐν τῷ φανερῷ». Σέ κάθε περίπτωση πού κάνουμε ὑπακοή στόν Ἰησοῦν, τόν Μεσσίαν καί τηροῦμε τήν ἐντολή Του, κοινωνοῦμε μέ τήν Ἁγία Τριάδα. Ἡ κοινωνία αὐτή ἐν Χριστῷ, εἶναι χαρά μεγάλη, ἑορτή εὐφρόσυνος, μυστική πανδαισία.
Ὁ κρυπτός τῆς καρδίας ἄνθρωπος, βεβαιώνεται ἐμπειρικά, μυστηριακά, ὅτι ὁ Πατήρ τῶν Φώτων, βλέπει τά κρυπτά καί δίδει τήν ἀμοιβήν στά φανερά. Τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος φανερώνονται μέσα ἀπό τίς ἀρετές τοῦ ταπεινοῦ ἀνθρώπου, ὅπως ἀκριβῶς συνέβαινε στόν ἑορταζόμενο σήμερα, Ἅγιο Νικόλαο, τόν Πλανᾶ. Ὅσον ἐκεῖνος ἐκρύπτετο, τόσον ὁ Θεός τόν φανέρωνε, ἐν μέσαις Ἀθήναις, ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων. Ἐκπληκτικά σημεῖα, οὐράνιες καταστάσεις, θαυμαστά γεγονότα ξετυλίγονταν ἐνώπιον ὅλων, ὅταν λειτουργοῦσε ἤ ὅπου περιπατοῦσε ὁ Ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἅγιος Νικόλαος Πλανᾶς.
Καί τοῦτο καθ’ ὅτι ὁ ἄνθρωπος τοῦ Χριστοῦ καί Θεοῦ, τηροῦσε στό ἀκέραιον ὅσα ἄκουσε ἀπό τό πανάγιον στόμα τοῦ Θεανθρώπου Ἰησοῦ· αὐτά πού καί ἐμεῖς διδαχθήκαμε σήμερα ἀπό τήν ἀνάγνωση τῆς Εὐαγγελικῆς περικοπῆς. Δηλαδή ἀποφυγή τῆς μνησικακίας, τῆς ὑποκρισίας, τῆς φιλαργυρίας. Αὐτές τίς κακίες, πού γίνονται ἡ αἰτία ὅλων τῶν ἄλλων κακῶν πού μαστίζουν διαχρονικά τόν κόσμον καί κορυφώνονται (οἱ κακίες) στίς ἔσχατες ἡμέρες μας, καθώς αὐτές εἶναι οἱ ἀθλιότερες καί ἐλεεινότερες ὅλων τῶν αἰώνων, ἀπό κτίσεως κόσμου ἄχρι τοῦ νῦν.
Ἐν τούτοις, «κακία οὐδέποτε κατισχύσῃ σοφίας»· τό στόμα Κυρίου, ἐλάλησε ταῦτα. Διά τοῦτο, ὁ ἐραστής Αὐτῆς, γνωρίζει καλά καί βιώνει ἐμπειρικά τήν συγγνώμη, τήν συγχωρητικότητα, τήν ταπεινοφροσύνη, τήν ἀκτημοσύνη, τήν ἀφιλαργυρία, τήν ἐλεημοσύνη· θησαυροί, ἄνωθεν κατερχόμενοι ἀπό τόν Πατέρα τῶν Φώτων· ἐφ’ ὅσον δέ ἡ καρδιά εὑρίσκεται ἐκεῖ, πληροῦται ἀκτίστου λαμπρότητος καί ποτέ καμμία δύναμις κοσμική ἤ διαβολική, δέν δύναται νά συλλήσει ἤ νά ἀφανίσει.
Λέγουν ἡ γνῶσις καί ἡ σοφία, θυγατέρες τῆς Φρόνησης: «Τά ἀγαθά καί δή τά οὐράνια, κόποις κτῶνται». Κι αὐτό φρονοῦμε, ἁγία γερόντισσα, ἐπειδή οἱ πνευματικοί ἀγῶνες καί κόποι, προκαλοῦν εὐφροσύνη στήν ψυχή, ἀφ’ ὅτου βέβαια προηγηθεῖ εἰρήνευση τῶν παθῶν.
Ἄν θέλεις χριστιανέ νά φτάσεις στά ἀκραῖα ὅρια τῆς ἀρετῆς καί νά βρεῖς τόν δρόμο πού φέρνει στόν Θεό, χωρίς νά πλανηθεῖς, μήν ἐπιτρέψεις στόν ἑαυτό σου νά ἀγγίξει ποτέ αὐτές τίς τρεῖς κακίες. Μνησικακία, ὑποκρισία, φιλαργυρία· γιά τίς ὁποῖες ὁμιλεῖ σήμερα ὁ Κύριος Ἰησοῦς καί ἀποστρέφεται ἀπ’ αὐτές ἡ ματιά Του.
Ἀγάπησε τίς ἀρετές πού διώχνουν τίς κακίες ἀπό τήν καρδιά: Συγγνώμη, εὐθυκρισία, ἀκτημοσύνη· καί μέ πολλούς κόπους καί δάκρυα παραχώρησε τόπο, ὥστε νά κοινωνήσουν μέ τήν ψυχή σου, ἄχρι εἰσέλθει στό κατ’ εἰκόνα μυστικά ἡ ἀπάθεια καί διά τῆς ἐνυποστάτου Σοφίας, ἀτενίσει μέ σύνεση τῶν ἀθεάτων τά κάλλη( ἅγιος π. Σαράντης Σαράντος).
Δές μέ καθαρότητα τούς ἐσχάτους σκοπούς τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων καί ἀφοῦ καταφρονήσεις τά κάτω, θά ἀντιληφθεῖς ἐν Χάριτι, ὅτι εἶναι μάταιοι οἱ διαλογισμοί τῶν ἀνθρώπων καί τά ἔργα των, ἄνευ τῶν ἐντολῶν τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ὅ ἄνθρωπος, ἀδελφοί, σύμφωνα μέ τήν ἴδια τή φύση του καλεῖται νά ζήσει ταυτοχρόνως σέ δύο κόσμους: Στόν ἐπίγειο, γιατί τό σῶμα του εἶναι γήϊνο καί στόν ἐπουράνιο, γιατί ἡ ψυχή εἶναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ.
Αὐτό ἰσχύει οὐσιαστικά ἀπό τότε πού ὁ Θεάνθρωπος ἔγινε Ἐκκλησία· καθ’ ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὁ θεανθρώπινος ὀργανισμός ὁ ὁποῖος συμπεριλαμβάνει καί τόν ἐπίγειο κόσμο καί τόν ἐπουράνιο. Δηλαδή, ἀμφοτέρους τούς κόσμους καί στή γῆ καί στόν οὐρανό ὅπου ἑνώνονται ἀδιατάρακτα ἐν Χριστῷ μέ τίς ἅγιες ἐντολές Του.
Ὁ ὀρθόδοξος χριστιανός ἀποζητᾶ πάσῃ θυσία ἐκεῖνα πού ὁ Ἐνανθρωπήσας Υἱός τοῦ Θεοῦ, ὁ Χριστός, ἔχει καί προσφέρει στούς δικούς Του. Ὁ Ἰησοῦς, ὁ Μεσσίας, ζητάει νά βρίσκονται ὅλοι ἐκεῖ ὅπου βρίσκεται ὁ Ἴδιος[1]. Αὐτό σημαίνει πώς ὁ Κύριος ζητᾶ νά κάνουμε τήν δική Του ἀγάπη, δική μας· τή δική Του δικαιοσύνη, δική μας· τή διδασκαλία Του, τή Μεταμόρφωσή Του, τό δικό Του θάνατο, τήν Ἀνάσταση, τήν Πεντηκοστή, μέ ἄλλα λόγια ὁλόκληρο τό Εὐαγγέλιο δικό μας. «Μετανοεῖτε καί πιστεύετε ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ».
Φρονοῦμε, ἁγία γερόντισσα, πώς γι’ αὐτό ἡ Ἐκκλησία μᾶς εἰσάγει ἀπό σήμερα τό ἀπόγευμα δυναμικά στήν Ἁγία Τεσσαρακοστή, τοποθετῶντας ἐνώπιόν μας, Κυριακή τῆς Τυρινῆς, αὐτήν τήν δυναμική καί ἁγιοπνευματική Εὐαγγελική Περικοπή. Καί τοῦτο διότι τό Εὐαγγέλιο σήμερα ἐξηγεῖ, τί σημαίνει νά σκέφτεσαι καί πού μπορεῖ νά ὁδηγήσουν οἱ ἅγιες ἀρετές-ἐντολές· σέ ποῖον, δηλαδή, πνευματικό ὕψος ἀνεβάζουν τόν νοῦ καί τήν διάνοια.
Αὐτή εἶναι καί ἡ ὑψηλότερη κορυφή, στήν ὁποία ἐν Πνεύματι, μπορεῖ νά φτάσει τό ἀνθρώπινο πνεῦμα. Νά σκαρφαλώσει ἀνυψούμενο μαζί μέ τόν ὄντως, Ὄντα Φιλάνθρωπον, ἀπό τά βάθη τῆς ἀβύσσου στήν κορυφή τοῦ οὐρανοῦ καί ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν· μάλιστα ἀνέξοδα μέ λίγο παξιμάδι καί λίγες ἐλιές βουτηγμένα στά δάκρυα τῆς ἀσκήσεως τῶν ἀρετῶν(Ἅγιος Πορφύριος, Ἅγιος Παΐσιος, Ἅγιος Ἐφραίμ κ.ἄ).
Χριστιανοί μου, σήμερα ἀνοίγεται ἐνώπιόν μας στάδιον λαμπρόν. Ἡ ἐν Χάριτι συμβίωση, ἡ συμπάθεια, ἡ συναντίληψη, ἡ συνανάσταση, μέ μία λέξη ἡ συσσάρκωση μέ τόν Ἰησοῦν Χριστό, συνιστοῦν τήν πορεία τῆς ζωῆς καί τῆς σκέψεως κάθε ὀρθόδοξου χριστιανοῦ, αὐτήν τήν εὐλογημένη περίοδο.
Σ’ αὐτήν δέν ὑφίστανται οὐσίες, ναρκωτικά, ἐρωτοπάρτυ καί κάθε ἄλλη ἀπαξία, πού αἰσχρόν ἐστιν καί λέγειν. Ἀντίθετα, ἡ σκέψη μας φωτίζεται ὁλόκληρη, μέσα στή θεία ἀγαθότητα καί ἡ ζωή μας ὁδηγεῖται βῆμα-βῆμα, ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, στήν ἀθανασία, στό ἀρχαῖον κάλλος· ἐκεῖ ὅπου ὁ ἀθάνατος Βασιλεύς καί Σωτῆρας Ἰησοῦς Χριστός μᾶς ἀναμένει, καθοδηγῶντας τά βήματά μας ἀπό ἐδῶ στή γῆ, πρός τόν οὐρανό.
Στόν Ἰησοῦν Χριστόν, ἡ βασιλεία, ἡ μεγαλοπρέπεια, ἡ ἀπειρότητα, εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
[1](Ἰωάν. 17, 24)

[toula]

π. Αθανάσιος Μυτιληναίος, Προετοιμασία για την Θεία Ευχαριστία (Κυριακή της Τυροφάγου)
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ[:Ματθ.6,16-21
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου με θέμα:
«ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ»
[εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 21-2-1999] [Β392]
Με τρία μεγάλα συνθήματα, αγαπητοί μου, η σημερινή ευαγγελική περικοπή μάς προετοιμάζει για το μεγάλο γεγονός του Πάσχα. Και είναι η αγάπη προς τους εχθρούς, η νηστεία και η αφιλαργυρία. Κατ’ ουσίαν, τα συνθήματα αυτά μας παρασκευάζουν για την συμμετοχή μας στο ποτήριον της Θείας Ευχαριστίας. Διότι, όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, «Οπότε κοινωνείς, Πάσχα επιτελείς». Αλλά και επιπλέον, την περίοδον αυτήν της Μεγάλης Τεσσαρακοστής οι άνθρωποι συχνότερα, πυκνότερα, μετέρχονται εις το Ποτήριον της ζωής. Μάλιστα επενοήθη η τετελεσμένη Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων- το είπα διπλά, τετελεσμένη και προηγιασμένη, το ίδιο είναι- ακριβώς για τις ανάγκες του λαού να κοινωνεί συχνά. Εξάλλου, θα λέγαμε, οι πιστοί, τώρα την Σαρακοστή έχουν νηστεία διαρκή, προσευχή τονισμένη, μελέτη πιο έντονη, άσκηση κάθε αρετής και όλα αυτά αποβλέπουν εις την ένωσίν μας με τον Ιησούν Χριστόν.
Και οφείλομε, τουλάχιστον την περίοδον μιας Τεσσαρακοστής, πολύ παραπάνω της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, να βγάλομε πολύ το κέρδος. Διότι εάν ο Νώε επί 120 χρόνια -120 χρόνια!- προετοίμαζε την Κιβωτόν, που θα δεχόταν μέσα την οικογένειά του και τα ζώα που του είπε ο Θεός να μαζέψει και να βάλει μέσα εις την Κιβωτόν -ήταν ένα θωρηκτό, αγαπητοί μου, ένα τεράστιο καράβι ήτανε, η Κιβωτός του Νώε, και σας είπα, 120 χρόνια ηργάζετο για να τελειώσει αυτήν την Κιβωτόν- πόσο περισσότερο θα πρέπει εμείς να προετοιμάζομε τον εαυτόν μας για να δεχθούμε ως άλλη κιβωτός, το άσπιλον Σώμα και Αίμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού;
Εάν ο θεόπτης Μωυσής, με τόσην επιμέλεια κατεσκεύασε την άλλην εκείνην κιβωτό, που έβαλε μέσα τις πλάκες του Νόμου, με την χρυσή επένδυση κ.λπ. και την στάμνα με το μάννα, την χρυσή στάμνα με το μάννα, εις ενθύμιον, εις ανάμνησιν ότι ο λαός ετράφη εις την έρημον, πόσον περισσότερον εμείς που θα βάλομε μέσα μας τον Νομοθέτη και τον Τροφοδότη, που θα λάβομε το αληθινό μάννα; Γιατί ο Χριστός είπε: «Η σάρκα μου είναι το αληθινό μάννα». Το είπε στους Καπερναΐτας που Τον αναζητούσαν μετά από τον χορτασμό των πεντακισχιλίων. «Όχι», λέει, «όπως το μάννα εκείνο που έπεσε από τον ουρανό, που το έφαγαν οι πατέρες σας και απέθαναν. Εγώ είμαι το μάννα το αληθινό». Πόση, λοιπόν, περισσότερη προετοιμασία πρέπει να επιβάλομε στον εαυτόν μας, προκειμένου να δεχθούμε, όπως σας είπα, τον Νομοθέτην και τον Τροφοδότην με το Αίμα Του και το Σώμα Του που θα μας προσφέρει; Και ακόμη, εάν ο σοφός Σολομών επί επτά έτη έκτιζε τον περίφημον ομώνυμον ναόν, πόσο θα πρέπει εμείς να ευπρεπίζομε τις ψυχές μας, που θα γίνουν ναοί Θεού ζώντος; «Ὑμεῖς ἐστέ», λέγει, «ναοὶ Θεοῦ ζῶντος», λέγει ο Απόστολος Παύλος στην Α΄ προς Κορινθίους επιστολή του.
Όταν έρχεται η ώρα της προσελεύσεως των πιστών εις το Άγιον Ποτήριον, να κοινωνήσουν, ο ιερεύς καλεί με τούτα τα λόγια: «Μετὰ φόβου Θεοῦ, πίστεως καὶ ἀγάπης προσέλθετε». Δηλαδή «να προσέλθετε με φόβο Θεού, με πίστιν Θεού και με αγάπην Θεού». Τι σημαίνει αυτή η εξαγγελία που λέγεται πριν κοινωνήσουν οι πιστοί;
Πρώτα πρώτα καλεί με το «προσέλθετε». Εάν οι πιστοί δεν προσέλθουν να κοινωνήσουν, τρόπον τινά σαν να αθετούν την τελεσθείσα Θεία Λειτουργία. Το φανταστήκατε αυτό; Πόσες φορές μένει μόνος ο ιερεύς, ο οποίος βεβαίως, κατά κανόνα και υποχρεωτικά, πρέπει να κοινωνήσει. Και να βγει έξω και να πει: «Προσέλθετε» και να μην προσέλθει κανείς! Κι όταν έχει να κοινωνήσει ένα νήπιο, ένα μωρουδάκι, θα λέγαμε: «Η Θεία Λειτουργία έγινε γι’ αυτό το μωρουδάκι;». Γιατί όχι; Για όλους όμως έγινε. Γι'αυτό είναι, όπως σας είπα, ένας τρόπος απωθήσεως της Θείας Λειτουργίας. Καλά. Ετελέσθη, ακούσαμε, είδαμε, αλλά δεν προσερχόμεθα... Μην ξεχνάτε ότι η Θεία Λειτουργία θέτει τραπέζι. Γι’ αυτό λέγεται και «Αγία Τράπεζα». Όπου τελεσιουργείται το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Αλλά δεν προσερχόμεθα. Είναι σαν να βλέπομε ένα τραπέζι πλούσιο από την τηλεόραση. Άπλωσε το χέρι σου να πάρεις να φας. Δεν μπορείς. Μόνο το βλέπεις. Ποίο το κέρδος;
Αλλά τι είναι η Θεία Λειτουργία; Την οποίαν, τρόπον τινά, σας είπα, απωθούμε. Τρόπον τινά. Ερωτάει ο άγιος Καβάσιλας, ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας Θεσσαλονίκης. «Τι είναι», λέγει, «η Θεία Λειτουργία»; Έγραψε ένα θαυμάσιο βιβλίο περί της Θείας Λειτουργίας. Το βιβλίο αυτό κυκλοφορεί και με μετάφραση ευτυχώς. Μπορείτε να το διαβάσετε. Θα αποκτήσετε βαθείαν γνώσιν, όσο τούτο είναι δυνατόν, του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, που τελεσιουργείται μες στο πλαίσιον της Θείας Λειτουργίας. Και απαντά ο άγιος Καβάσιλας - σε απόδοση το λέγω, όχι κείμενο, δεν πειράζει, μικρό είναι-: «Της τελετής των ιερών μυστηρίων πράξις μεν είναι η μεταβολή των δώρων στο Θείο και Αίμα, σκοπός δε να αγιασθούν οι πιστοί». Δηλαδή τι είναι η Θεία Λειτουργία; Είναι μία τελετή. «Όπου η πράξις», λέγει, «είναι η μεταβολή των δώρων, του προσφόρου που προσφέρεται και του οίνου, σε θείον σώμα και αίμα. Αλλά και ο σκοπός είναι να αγιασθούν οι πιστοί». Έτσι αρχίζει το κείμενό του στο βιβλίο του αυτό. Δύο πράγματα. Ένα έργον και ένας σκοπός. Εάν δεν ικανοποιηθεί ο σκοπός, ως προς τι το έργον;
Βέβαια δεν ακριβολογώ αυτή την στιγμή. Διότι η Θεία Λειτουργία καθεαυτήν, όταν τελεστεί το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας, έχει μέγα κέρδος και δια τους κεκοιμημένους. Μην το ξεχνάμε αυτό. Αλλά ως προς τους ζώντας, εάν δεν προσέλθουν να κοινωνήσουν, θα έλεγα, ως προς τι τότε η Θεία Λειτουργία; Έτσι, ουσιαστικά πρέπει όλοι, υπογραμμίζω, όλοι να προσέλθουν εις το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Δεν καινοτομώ. Αυτή ήτο η πράξις της αρχαίας Εκκλησίας. Δεν έμενε κανείς που να μην κοινωνήσει. Διαβάστε παλιά κείμενα, όπως του αγίου Ιουστίνου του Φιλοσόφου, που κάνει στην απολογία του την δεύτερη, κάνει ακριβή περιγραφή, ότι …πώς οι Χριστιανοί κοινωνούν κ.λπ. κ.λπ. Και μάλιστα η απολογία του αυτή ήταν και στον αυτοκράτορα της Ρώμης. Αλλά και εις την Βουλήν, να το πούμε έτσι, η οποία ήταν περί τον αυτοκράτορα. Δύο απολογίες. Κι εκεί περιγράφει τι είναι η Θεία Λειτουργία και πώς κοινωνούσαν οι πιστοί. Ήτανε τόσο βασικής σημασίας να κοινωνούν οι πιστοί όλοι, ώστε υπάρχει κανών Συνόδου Οικουμενικής που λέγει: «Εκείνος ο οποίος δεν θα κοινωνήσει, πρέπει να εξηγήσει γιατί δεν κοινωνεί. Γιατί αλλιώτικα», λέγει, «επιβάλλεται εις αυτόν κύρωσις». «Γιατί δεν κοινώνησες;. Αυτό, γιατί δεν κοινώνησες; Τι συμβαίνει; Για ποιον λόγο;».
Αυτά τα λέγω, για να δείτε, να συγκρίνομε, αγαπητοί μου, ποία ήταν η πράξη προσεγγίσεως του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας εις την αρχαίαν Εκκλησίαν και ποια είναι σήμερα. Αλλά φυσικά πρέπει να ξέρομε τι κοινωνούμε. Να έχομε την σφραγίδα του αληθινού Χριστιανού. Γιατί αλλιώτικα προχωρούμε να βεβηλώσομε το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας.
Πρέπει, λοιπόν, να είμαστε πάντοτε παρασκευασμένοι. Πάντοτε. Για να είμεθα έτοιμοι να μετέχομε των μυστηρίων Σώματος και Αίματος του Χριστού. Πάλι ο άγιος Καβάσιλας μας σημειώνει ότι ο Θεός μάς δίδει, λέει, τα μυστήριά Του, αλλά απαιτεί από εμάς, σε μετάφραση σας το λέγω, οπωσδήποτε να γίνομε άξιοι να δεχθούμε και να τα φυλάξομε. Μάλιστα, να σας πω και πώς το λέγει: «Τὸ γὲ ἐπιτηδείους γενέσθαι -«ἐπιτήδειος» θα πει «κατάλληλος». «Πρέπει να γίνουμε», λέει, «κατάλληλοι»- πρὸς τὸ δέξασθαι(: για να δεχθούμε) αὐτὰ(τα μυστήρια) καὶ φυλάξαι ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν». Και ζητάει από μας ο Θεός να φυλάξομε εκείνα τα οποία πήραμε.
Αναφέρει μία περίπτωση η οποία είναι πάρα πολύ σπουδαία. «Πρόσεξες», λέει ο άγιος Καβάσιλας, ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, «επρόσεξες ότι στην παραβολή του σπορέως, ‘’ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον αὐτοῦ’’, βγήκε αυτός που σπέρνει να σπείρει». Δεν λέγει «ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ ἀρῶσαι τὰ χωράφια του». Δηλαδή να σκάψει, να βάλει άροτρο. Αυτό είναι δικό σου θέμα. Το προσέξατε; Έρχεται ο Θεός να σπείρει. Αλλά πρέπει να βρει το χωράφι της ψυχής κατάλληλον για να σπείρει τον σπόρο του. Κι επειδή δεν το βρίσκει κατάλληλο το χωράφι της ψυχής, γι'αυτό ο Κύριος είπε την παραβολή αυτή, για να δείξει ότι ένα μέρος του σπόρου έπεσε, λέει, στον δρόμο, στο χέρσο έδαφος, ένα άλλο μέρος, λέει, έπεσε μέσα στις αγκαθιές κ.λπ. κ.λπ. Ένα τέταρτο μέρος έπεσε εις την γην την αγαθήν· που δείχνει ότι η πλειονότης των πιστών μας δεν φροντίζουν να παρασκευάσουν το χωράφι της ψυχής. «Γιατί υπάρχουν», λέει, «και πέτρες. Έπεσε», λέει, «ο σπόρος επάνω σε μία πέτρα»· και «διὰ τὸ μὴν ἔχειν ἰκμάδα» -μία πέτρα δεν διατηρεί υγρασία - «ἐξηράνθη ὁ σπόρος», που είναι ο λόγος του Θεού.
Μετά, λοιπόν, την εξαγγελία που κάνει η Εκκλησία και μας λέει «Μετὰ φόβου Θεοῦ, πίστεως καὶ ἀγάπης προσέλθετε», αγαπητοί μου, ας αναλύσομε λίγο λεπτομερώς, αυτήν την εξαγγελίαν της Εκκλησίας. Λέγει: «Μετὰ φόβου Θεοῦ προσέλθετε». Πρέπει να προσέλθομε. Αλλά πώς; Πρώτος όρος. «Μετὰ φόβου Θεοῦ». Τι σημαίνει αυτό; Αφού διαθέτομε επίγνωση του τι κοινωνούμε, θα πρέπει φυσικά να έχομε τον φόβο του Θεού. Άνθρωπε, λέει και σε μία ευχή στην ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως, άνθρωπε, ξέρεις τι κοινωνείς; Ξέρεις τι κοινωνείς; Λέμε στην ευχή της ακολουθίας της Θείας Μεταλήψεως: «Θεουργόν Αἷμα φρίξον, ἄνθρωπε, βλέπων· ἄνθραξ γάρ ἐστί τούς ἀναξίους φλέγων». «Είναι Αίμα που θα σε κάνει Θεόν. Θα σε θεώσει». Βλέποντας αυτά, βλέποντας αυτό, να αισθανθείς ρίγος, φρίκη: «Εμένα να θεώσει; Ο Θεός; Παίρνω το Αίμα του Ενανθρωπήσαντος Θεού Λόγου!».
Μία παρενθεσούλα. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος ότι το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας είναι πανομοιοτύπως πανομοιότυπον με εκείνο που τελεσιούργησε ο Κύριος κατά τον Μυστικόν Δείπνον εις το Υπερώον της Ιερουσαλήμ. Το ίδιο! Δεν αλλάζει σε τίποτα. «Λάβετε, φάγετε, αυτό είναι το Σώμα μου. Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες · αυτό είναι το Αίμα μου». Έχομε, λοιπόν, πραγματικά εδώ να γευθούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Αδερφέ, έχεις επίγνωσιν; Εάν έχεις επίγνωση, τότε θα αισθανθείς μίαν φρίκην. Με την έννοια: «Ποιος είμαι εγώ; Ποιος είμαι εγώ;». Αλλά πρόσεχε. Εάν οπωσδήποτε ανάξια, απροετοίμαστα προσέλθεις, είναι κάρβουνο που θα σε κάψει. «Ἄνθραξ γὰρ ἐστὶν τοὺς ἀναξίους φλέγων».
Ώστε λοιπόν; Έχει δύο όψεις. Εάν αξίως προσέλθομε, τότε έχομε μεγίστην ωφέλειαν. Αιώνιον ζωήν. Εάν, όμως, αναξίως, έχομε καταδίκη. Γι'αυτό λέμε: «Μὴ εἰς κρῖμα ἢ εἰς κατάκριμα». «Μην φθάσω να κοινωνήσω ώστε να καταδικαστώ». Ακόμη λέμε: «Ναί, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ μηδένα ἡμῶν ἔνοχον ποιήσῃς τῶν φρικτῶν Σοῦ τούτων καὶ ἐπουρανίων μυστηρίων, μηδὲ ἀσθενῆ ψυχῇ καὶ σώματι (:ούτε να φθάσομε να αρρωστήσομε - Θα το δούμε λίγο πιο κάτω) ἐκ τοῦ ἀναξίως αὐτῶν μεταλαμβάνειν (:με το να μεταλαμβάνομε ανάξια) ἀλλὰ δὸς ἡμῖν, μέχρις τῆς ἐσχάτης ἡμῶν πνοῆς, ἀξίως ὑποδέχεσθαι τὴν μερίδα τῶν ἁγιασμάτων Σου» κ.λπ. «Άξια να υποδεχόμεθα το Σώμα Σου και το Αίμα Σου, Εσένα τον Ίδιον».
Ο φόβος πρέπει να υπάρχει, αν γνωρίζομε ότι είμεθα ένοχοι. Εάν κοινωνήσομε ανάξια. Επειδή δεν προετοιμαστήκαμε καταλλήλως. Μπαίνομε στον χώρο του Θεού. Αυτήν την αίσθησιν πρέπει να έχομε. Και αυτό πρέπει να μας γεμίζει με φόβον. Αν άγγελοι, λέει στην προς Εβραίους ο Απόστολος Παύλος, επιθυμούν παρακύψαι, πού; Εις το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Κάθε ναός που λειτουργεί προς τιμήν του Σώματος του Χριστού και του Αίματος, άγγελοι παρίστανται. Και μερικοί άξιοι ιεράρχαι, ιερείς, έβλεπαν τους αγγέλους αυτούς. Δεν λέγει το τροπάριον του αγίου Σπυρίδωνος, ότι «συλλειτουργούσες», λέει, «με αγγέλους». Ο Ιερός Χρυσόστομος λέγει: «Γνωρίζω κάποιον ο οποίος συλλειτουργούσε με τους αγίους αγγέλους». Αυτόν που γνώρισε δεν ήταν παρά ο εαυτός του, αλλά για λόγους μετριοφροσύνης δεν το αποκαλύπτει…· κ.λπ. κλπ. Ο πατήρ Νικόλαος, νυν άγιος, Νικόλαος Πλανάς -του αιώνος μας είναι, με τον Παπαδιαμάντη κάνανε τις λειτουργίες- το ίδιο, κ.ο.κ. Και ο Θεός ξέρει σε πόσους και σε ποιους αποκαλύπτεται. Γιατί είναι οι άγγελοι; «Οι οποίοι επιθυμούν», λέει, «να παρακύψουν προς τιμήν του ανακειμένου», μας λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, «προς τιμήν του Ιησού Χριστού, που είναι επάνω στην Αγία Τράπεζα».
Κι εμείς δεν έχομε καμίαν συναίσθησιν όλων αυτών... Γι'αυτό πρέπει να προσερχόμεθα όπως πρέπει. Χωρίς σπρωξίματα, χωρίς φωνές, χωρίς διαμαρτυρίες. Ναι, αγαπητοί. Μάλιστα τις μεγάλες γιορτές Χριστούγεννα, Πάσχα κ.λπ. σπρώχνονται οι άνθρωποι να κοινωνήσουν, αγανακτούν… Πωπωπω! Να είμεθα σεμνά ντυμένοι ακόμα. Ναι, σεμνά ντυμένοι. Αλλά πρέπει να είμαστε και την Δευτέρα σεμνά ντυμένοι. Περισσότερο αποτείνομαι προς τις κυρίες. Διότι δεν είσαστε οι Χριστιανοί μόνον της Κυριακής. Αλλά και οι Χριστιανοί και της Δευτέρας. Γιατί αλλιώτικα, αν την Κυριακή πάω στην Εκκλησία με μία σεμνή ενδυμασία, αλλά την Δευτέρα με άσεμνη ενδυμασία κυκλοφορώ, δεν νομίζετε πως αυτό είναι μία υποκρισία; Ο ένας πίσω από τον άλλον. Όχι σπρωξίματα. Με κίνδυνο μάλιστα να προκαλέσουν και ζημίαν. Πρώτα οι άνδρες, μετά οι γυναίκες. Δεν είναι ιδιοτροπία του ιερέως να το λέγει αυτό. Ούτε δείχνει κανέναν μισογυνισμόν. Δεν είναι ο ιερεύς μισογύνης. Ο Θεός να φυλάξει. Αλλά έτσι λέγεται το πράγμα. Από ποιον; Από τον Απόστολο Παύλο. «Πρώτα», λέει, «ο άντρας, μετά η γυναίκα». Αυτή είναι η τάξις. «Διότι πρώτα», λέει, ο απόστολος Παύλος, «εδημιουργήθη ο Αδάμ, μετά η Εύα».
Θα ανοίγομε καλά το στόμα μας. Προσέξτε αυτό. Δεν θα περιμένομε μέχρι να ξεκινήσει η λαβίδα. Θα το έχομε ανοιχτό το στόμα μας. Για να κανονίσει ο ιερεύς, μην πάθει καμία ζημία. Πώς ανοίγεις το στόμα σου; Πώς αισθάνεσαι; Γιατί θα έχει αμαρτία ο ιερεύς, αν, υποτεθεί, γίνει κάποια ζημία. Θα κρατάμε με τα δυο μας χέρια το μάκτρον. Αυτό το κόκκινο ύφασμα. «Μάκτρον», από το «μάσσω». Δηλαδή θα σκουπιστούμε κ.λπ. κ.λπ. τα χείλη μας κ.τ.λ. Και αφού λάβομε με ασφάλεια, άκραν ασφάλειαν τον θείον Μαργαρίτην, τότε θα σφογγίσομε τα χείλη μας με το μάκτρον αυτό και ήρεμα, πολύ ήρεμα, γιατί μερικοί διαθέτουν μιαν νευρικότητα. Και πολλές φορές αυτή η νευρικότητα, που είναι μία κακώς νοουμένη ευλάβεια, η οποία προκαλεί ζημία. Τότε, με ήρεμον τρόπον και σιωπηλά θα επιστρέψομε εις την θέσιν μας. Αν μας έδωσε μεγάλη μερίδα ο ιερεύς -εμείς δίνομε μεγάλη μερίδα εδώ, να με συγχωρέσετε που το λέω αυτό- υπάρχει κίνδυνος, όταν, με κάποια έστω ψυχολογική ταραχή, πάμε αν φύγομε, πάμε εκείνη την ώρα να καταπιούμε, να κοντυλιαστούμε, να μην καταπιούμε σωστά. Κρατάμε ό,τι πήραμε μες στο στόμα μας. Μεταξύ γλώσσης και ουρανίσκου. Κάνομε μεταβολή, πηγαίνομε στη θέση μας και τότε καταπίνομε. Αν θέλετε ακόμη, γιατί λέμε «Μη φτύσεις»; Δεν είναι το σάλιο μας ιερόν για να μη φτύσομε. Προσέξατέ το. Αλλά απλούστατα, για να μην κάθισε κάτι στα δόντια μας, να μην φτύσουμε. Άρα λοιπόν δεν μασάμε. Αλλά μεταξύ γλώσσης και ουρανίσκου κρατούμε τον Αμνόν και Τον καταπίνομε. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Γιατί αν πάθομε ζημιά, σας είπα, είναι μεγάλη η αμαρτία.
Έρχεται ο δεύτερος όρος της εξαγγελίας. «Μετά πίστεως». Τι σημαίνει αυτό; Δεν πρόκειται για μία γενικοτέρα πίστη, αλλά για την πίστη ότι αυτό που προσλαμβάνεις, αδελφέ μου, είναι Σώμα και Αίμα Χριστού. Ἐν μυστηρίῳ. Δεν υποπίπτει εις τας αισθήσεις μας. Είναι μυστήριον. Γι'αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Εκείνος ο οποίος κοινωνεί το Αίμα του Χριστού και το Σώμα και δεν πιστεύει ότι είναι Σώμα και Αίμα Χριστού, αυτός», λέγει, «κρίμα, καταδίκη εσθίει και πίνει, μη διακρίνων το Σώμα του Κυρίου». Δεν ξεχωρίζει. Νομίζει πως είναι απλό ψωμί, απλό κρασί. Ας το προσέξομε αυτό. Βέβαια αυτό το «ἀναξίως» έχει ευρύ φάσμα που λέγει εις την Α΄προς Κορινθίους ο Απόστολος Παύλος στο 11ο κεφάλαιο. Αλλά πέρασε η ώρα και δυστυχώς βιάζομαι. Κι αυτό εκφράζεται με το «μὴ διακρίνων τὸ Σῶμα τοῦ Κυρίου». Επιμένω και υπογραμμίζω. Γι΄αυτό, λίγο πριν κοινωνήσομε λέμε την ευχή, την πρώτη ευχή. Ακούστε: «Ἔτι πιστεύω ὅτι τοῦτο αὐτὸ ἐστὶ τὸ ἄχραντον Σῶμα Σου Αυτό τούτο είναι το Άχραντο Σώμα Σου) καὶ τοῦτο αὐτὸ ἐστὶν τὸ τίμιον Αἷμα Σου». Είδατε; Ανανεώνομε την πίστη μας.
Και πάμε εις τον τρίτον όρον. «Προσέλθετε», λέει, «μετὰ ἀγάπης». Αυτή η αγάπη δεν αναφέρεται, αγαπητοί μου, εις τον πλησίον. Αναφέρεται εις τον Χριστόν. Το να πιστεύεις, πιστεύω ότι αυτή η γυναίκα είναι η μάνα μου. Καλώς. Αλλά την κακοποιώ όμως. Δεν την αγαπώ. Είναι αρκετό; Πρέπει, λοιπόν, όχι να πιστεύω μόνο, αλλά και να αγαπώ τον Θεόν. Μου έδωσε τόσα! Με αγαπάει τόσο! Εγώ να μην Τον αγαπώ; Σε δεύτερη μοίρα, αγαπητοί, έρχεται η αγάπη προς τον πλησίον.
Αγαπητοί, προκειμένου, λοιπόν, να προσέλθομε στο μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας, πρέπει να προετοιμαζόμαστε καταλλήλως. Και τότε τα Τίμια Δώρα θα γίνονται για μας πηγή χαράς, σοφίας, αγιότητος, υγείας και ζωής αιωνίου. Αμήν.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
ψηφιοποίηση και επιμέλεια της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.
https://www.arnion.gr/.../omilia.../omi ... vn_790.mp3

[toula]

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΑΘΗΜΑ (Κυριακὴ της Τυρινής).
π. Δημητρίου Μπόκου
Ἡ παρακοὴ τῶν Πρωτοπλάστων ποὺ δρομολόγησε κοσμογονικὲς ἀνακατατάξεις, ἡ παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα τους ἀπώλεια τοῦ Παραδείσου καὶ ἡ ἀνεπιθύμητη ἐξορία τους στὸν τόπο τῶν τριβόλων καὶ τῶν ἀκανθῶν, εἶναι τὰ ἀρχέγονα συγκλονιστικὰ γεγονότα ποὺ ἔρχονται πρὸ ὀφθαλμῶν μας ἐν ὄψει τῆς ἀρχόμενης Μεγάλης Σαρακοστῆς (Κυριακὴ τῆς Τυρινῆς).
Στὸν Παράδεισο ὁ ἄνθρωπος εἶχε ἐπιφορτισθεῖ μὲ μικρὴ ἄσκηση νηστείας. Ἀπορρίπτοντας ὅμως τὸ μικρὸ αὐτὸ φορτίο, ἐνεπλάκη ἀντιστρόφως στὴ γῆ σὲ σκληρὸ ἀδιέξοδο ἀγώνα. Ὁ μικρὸς περιορισμὸς στὸν Παράδεισο ἀπέβλεπε στὴν ἐξάσκηση τοῦ αὐτεξουσίου, ἦταν ἕνας μικρὸς ἀγώνας γιὰ νὰ δοκιμάσει τὴν ἐλεύθερη θέλησή του.
Ὄντως ὁ ἄνθρωπος ἔφερε σὲ ὁριακὸ σημεῖο τὸ αὐτεξούσιό του, ἐπιλέγοντας ἀμφισβήτηση τῆς θεϊκῆς αὐθεντίας, ἀπόρριψη τοῦ θείου θελήματος. Ἡ διάρρηξη τῆς σχέσης του μὲ τὸν Θεὸ τὸν κατέστησε ἀνάξιο τοῦ Παραδείσου. Χοϊκὸς ὤν, κατήντησε «εἰς γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθη». Στὸ ἑξῆς ὁ ἀγώνας, τόσο γιὰ ἐπιβίωση, ὅσο καὶ γιὰ ἐπάνοδο «εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος», θὰ εἶναι τραχὺς καὶ μόνιμος, ἂν καὶ ἀτελέσφορος.
Ἐξ ἀρχῆς λοιπὸν ἡ νηστεία ὑπῆρξε καὶ παραμένει ἐσαεὶ τὸ πρῶτο μάθημα ἄσκησης. Ἀποσκοπεῖ στὸν περιορισμὸ τοῦ ἐγωκεντρικοῦ θελήματος, γι’ αὐτὸ καὶ ἐκτείνεται στὴ σύνολη ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου. Ὁριοθετεῖ ὅλες τὶς περιοχὲς τῶν κινήσεων τῆς ψυχῆς, περιορίζοντας μὲ τὸ ἄριστο μέτρο τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνέργεια τῶν ψυχοφθόρων παθῶν. Αὐτονόμηση τῆς νηστείας ἀπὸ τὴ λοιπὴ συνολικὴ προσπάθεια κατὰ τῶν παθῶν δὲν εἶναι νοητή. Ἂν συμβεῖ κάτι τέτοιο, ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀνεβαίνει, ἀλλὰ συνεχίζει νὰ κατρακυλᾶ, διαιωνίζοντας τὴν ἀρχικὴ συντριπτική του πτώση.
Ἄδικα λοιπὸν καμαρώνει γιὰ τὴ νηστεία του ὅποιος νηστεύει μόνο ἀπὸ φαγητά, χωρὶς νὰ καθαρίζεται ἀπὸ τὰ πάθη. Νηστεία, ποὺ δὲν προξενεῖ διόρθωση τοῦ ἀνθρώπου, «ὡς ψευδὴς μισεῖται παρὰ Θεοῦ». Ὁ ἄνθρωπος τότε «τοῖς κακίστοις δαίμοσιν ὁμοιοῦται», ποὺ δὲν τρῶνε ποτέ. Τραγικὸ ἡ νηστεία σου νὰ σὲ ἐξομοιώνει μὲ τοὺς δαίμονες! Καὶ ἀχρηστεύεται ἡ νηστεία, ὅταν δὲν ἐπιτελεῖ τὸν σκοπό της, ὅταν δὲν περιορίζει τὶς ἐγωκεντρικὲς ἐπιθυμίες, ὅταν δὲν ὁδηγεῖ στὶς ἀρετὲς καὶ ἰδιαίτερα στὴν ταπείνωση, τὸ μόνο ποὺ φοβοῦνται οἱ δαίμονες.
Ὄντως ὁ διάβολος δὲν φοβᾶται μεμονωμένα τὴ νηστεία μας. Ὁμολογεῖ στὸν ἀββᾶ Μακάριο: «Ὅ,τι κάνεις, τὸ κάνω κι ἐγὼ καὶ μάλιστα καλύτερα ἀπὸ σένα. Νηστεύεις ἐσύ; Ἐγὼ δὲν τρώγω καθόλου. Ἀγρυπνεῖς ἐσύ; Ἐγὼ δὲν κοιμᾶμαι καθόλου. Ἕνα μόνο ὑπάρχει ποὺ μὲ νικᾶς». «Ποιὸ εἶναι αὐτό;» ρωτάει ὁ ἀββᾶς Μακάριος. «Ἡ ταπείνωσή σου. Γι’ αὐτὸ δὲν μπορῶ νὰ σὲ νικήσω» (ἀπὸ τὸ Γεροντικό). Ἀξίζει πράγματι ἡ νηστεία μόνο ὅταν πολεμάει τὰ ἐγωκεντρικά μας πάθη.
Ἡ δική σου νηστεία ποῦ σὲ ὁδηγεῖ; Στὴ σωτήρια ταπείνωση ἢ στὴ δαιμονικὴ ἔπαρση;