Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Η πνευματική ζωή είναι..
Όπως το μάτι, που δεν δέχεται το παραμικρό σκουπίδι..
Χρειάζεται ευαισθησία σε όλα....
(+Άγιος Παΐσιος
ο Αγιορείτης+)

[toula]

Ἔχετε δεῖ πὼς ξυπνᾶμε πολλὲς φορὲς τὸ πρωὶ μὲ κακὴ διάθεση μὲ κακοὺς λογισμούς;
Καὶ τὸ κακὸ εἶναι ὅτι καθόμαστε κάτω στὸ κρεβάτι καὶ τοὺς ἐπωάζομε.
Νὰ πεταχτοῦμε πάνω.
Πετάξου ἐπάνω ἀδελφέ!
Ἄναψε τὸ καντηλάκι σου, ἂν ἔχει σβήσει.
Βάλε λίγο λιβάνι.
Φίλησε τὴν εἰκόνα.
Πὲς δυὸ «Πατερημά».
Πὲς δυὸ κουβέντες.
Καὶ ἄλλαξε τὸ κλίμα.
Ἄλλαξε τὴ διάθεση.
Ἔχει σημασία αὐτό.
Ὅ,τι καὶ νὰ γίνεται μὴν καθόμαστε κάτω.
Ἂς πεταγόμαστε πάνω ἀδελφοί!
+π. Ἀνανίας Κουστένης+

[toula]

Η θαυμαστή μορφή του Οσίου Πορφυρίου
Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου
Χαρακτηριστικό παράδειγμα “αγαπητικής κένωσης” και σπουδής στη διακονία της προσευχητικής προσφοράς, αποτελεί η σεβαστή μορφή του μακαριστού γέροντος Πορφυρίου Μπαϊρακτάρη, πνευματικού ανδρός που είχε το χάρισμα να υπερβαίνει τα όρια της πεπερασμένης ανθρώπινης αντιληπτικότητας, να μεθίσταται αγιοπνευματικά στην περιοχή του άχρονου, στη διάσταση της αιωνιότητας και να βιώνει με πνευματικό τρόπο καταστάσεις και γεγονότα άλλου “χωροχρόνου” και άλλης πραγματικότητας.
Διαβάζουμε στο βίο του: «Ήταν βράδυ, χειμώνας του 1978. Περιμέναμε στο σπίτι μας στο Θησείο τον πατέρα Πορφύριο. Όταν έφθασε και κτύπησε το κουδούνι, κατέβηκα να τον υποδεχθώ. Ο παππούλης ήταν πρόσχαρος όπως πάντα. Μου έδωσε την ευχή του και προχώρησε. Παρατήρησα όμως πως ο ταξιτζής που τον μετέφερε δεν έφυγε ∙ έμεινεν πίσω, καθυστερούσε, και κατάλαβα πως ήθελε να μου μιλήση. Όταν τον πλησίασα, μου λέει: “Δεν μου λες, κυρία μου, αυτός ο Γέροντας τί είναι; Ξέρεις τί έγινε σε μένα αυτή τη στιγμή; Άνοιξε ο ουρανός και μια φωτιά μπήκε στην ψυχή μου!
Εγώ δεν έχω καμία σχέση με την Εκκλησία και με τους παπάδες. Σταμάτησα να τον πάρω. Ο Γέροντας, κατά τη διαδρομή, άρχισε να μου λέει για το χωριό μου, για την οικογένειά μου, για τα προσωπικά μου προβλήματα… Κοντεύω να τρελαθώ! Όπως σου είπα, άνοιξε ξαφνικά ο ουρανός και μπήκε στην ψυχή μου μια φλόγα! Πες μου, πώς θα βρω πάλι αυτόν τον παπά; Θέλω να τον συναντήσω πάλι…”»[1]
Η ανθρώπινη αναγωγή προς το Αρχέτυπο χαριτώνει και αγιάζει μυσταγωγικά τον άνθρωπο, γιατί το κτιστό κατορθώνει μέσω της προσευχής να συνομιλεί με τον Θεό, να οδηγείται σταδιακά στη γνώση της θείας δόξας και τελικώς να Κοινωνεί με το Απόλυτο, κοινωνία που στηρίζεται στην αγιοπνευματική θαλπωρή της αγαπητικής αύρας της ελευθερίας. Μέσα σ’ αυτήν την “ελεύθερη κοινωνία”, η ανθρώπινη ύπαρξη ανακτά την οντολογική της υπόστασης και ταπεινώνεται στην “Σταυρική” διακονία, ακριβώς επειδή προσδιορίζει την έννοια της αγαπητικής ελευθερίας στο Πρόσωπο του Λυτρωτή Ιησού Χριστού και κατά συνέπεια “γεύεται” την μέθεξη της λαμπρότητας της Σταυρο-Αναστάσιμης θυσίας Του, αποδίδοντας ταυτόχρονα τα αληθινά χαρακτηριστικά της “κατ’ εικόνας” δημιουργίας της.
Παραπομπές:
[1] Κρουσταλάκη Γεωργίου, Γέρων Πορφύριος, ο Πνευματικός Πατέρας και Παιδαγωγός, εκδ. Ἐν πλῶ, Ἀθῆναι 2006, σελ. 80-81.
www.dogma.gr

[toula]

Οι γο­νείς που έχουν παι­δά­κια κά­πως κα­θυ­στε­ρη­μέ­να ή “μογ­γο­λά­κια” κλπ. δεν πρέ­πει να στε­νο­χω­ριούν­ται γι’ αυτά, για­τί αυτά εί­ναι σω­σμέ­να. Πρέ­πει μά­λι­στα να χαί­ρον­ται, για­τί χω­ρίς ιδιαί­τε­ρους αγώ­νες, έχουν κερ­δι­σμέ­νο τον Πα­ρά­δει­σο. Τί άλλο θέ­λουν, από το να έχουν ένα παι­δί, που έχει εξα­σφα­λι­σμέ­νο τον Πα­ρά­δει­σο; Αν το δέ­χον­ται το θέμα έτσι πνευ­μα­τι­κά, και αυ­τοί ωφε­λούν­ται και έχουν και πνευ­μα­τι­κό μι­σθό.

Aγιος Παίσιος

[toula]

Με­ρι­κά αν­τρό­γυ­να, στε­να­χω­ριούν­ται για το τι θα πει ο κό­σμος για το παι­δί τους που ξε­νυ­χτά­ει και όχι για το που θα κα­τα­λή­ξει η ψυχή του. Γί­νον­ται έτσι αυ­τοί υπαί­τιοι, ώστε να μην βο­η­θά­ει ο Θεός να διορ­θω­θούν τα παι­διά τους, μέ­χρι να τα­πει­νω­θούν οι ίδιοι και να διορ­θώ­σουν το στρα­βό και υπε­ρή­φα­νο λο­γι­σμό τους. Άλ­λοι πάλι πα­τέ­ρες έρ­χον­ται και μου λένε: «Το δικό μου το παι­δί να εί­ναι σπα­στι­κό; Για­τί να το κά­νει έτσι ο Θεός; Δεν μπο­ρώ να το αν­τέ­ξω». Πόση αναί­δεια προς τον Θεό έχει αυτή η αν­τι­με­τώ­πι­ση, πόσο πεί­σμα, πόσο εγωι­σμό…

Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης

[toula]

Ο λειτουργικός χρόνος στον Άθωνα

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Ο χρόνος στον Άθωνα σταματά. Δεν είναι μόνο γιατί οι προσκυνητές θέλουν και έχουν την ανάγκη να αλλάξουν περιβάλλον, κάτι να πάρουν από την αγιορείτικη Πολιτεία. Το αγιορείτικο τυπικό, το καθημερινό πρόγραμμα των μονών, η ιλαρότητα των προσώπων τους, το αβίαστο και αναγχώδες των κινήσεών τους, εξαιρέτως δε, η χάρις που αποπνέει το Περιβόλι της Κυρίας Θεοτόκου, όλα συνηγορούν και μεταρσιώνουν τους πιστούς, προβληματίζουν τους επισκέπτες, επηρεάζουν και τους πλέον αδιάφορους.

Ο χρόνος στον Άθωνα σταματά. Εδώ, τίποτε δε βιάζεται. Η ησυχία του τόπου, το φυσικό κάλλος της ευρύτερης αγιορείτικης φύσης, πιότερο η έσω ανάπαυση και ησυχία του νοός των μοναχών είναι ικανά να “αλλοιώνουν” κάθε προσκυνητή και να κάνουν πολλούς να θέλουν να έρθουν και πάλι, και πάλι να σπεύσουν προσκυνητές στην Αγιώνυμη Πολιτεία.

Στις προτερόχρονες περιηγήσεις μας στα μονοπάτια του Άθωνα συναντήσαμε μοναχούς και ερημίτες βγαλμένους από το Γεροντικό. Με τον φτωχό ντορβά στην πλάτη, παλαιωμένα ράσα και σκονισμένα από την οδοιπορία τους, άλλα πάλι σχεδόν ξεφτισμένα, τρύπια υποδήματα που έβγαιναν τα δάκτυλα των ποδιών τους έξω και όμως ένα ατελείωτο γλυκό και ουράνιο μειδίαμα δεν απουσίαζε, δεν έλειπε σχεδόν ποτέ από αυτές τις ασκητικές μορφές, ακόμη και στους πλέον αυστηρούς που συναντούσαμε.

Άλλοι πάλι, μόλις καταλάβαιναν την παρουσία μας στο ίδιο μονοπάτι με αυτούς, αμέσως, άλλαζαν πορεία, χάνονταν μέσα στους θάμνους και, είναι αλήθεια, όσο και αν προσπαθήσαμε να τους ακολουθήσουμε, κάθε προσπάθεια απέβαινε άκαρπη και εκ των πραγμάτων αδύνατη.

Άλλοτε πάλι ακούγαμε λυγμούς και ικετευτικές φωνές να φωνάζουν σαν ερημοπούλια το Θεό, εκζητώντας και ικετεύοντας για το θείο Του έλεος: «Κύριε, Ιησού Χριστέ, ελέησόν με και τον κόσμο σου» και δάκρυα ασταμάτητα πότιζαν το βρώμικο από την πολυκαιρία ζωστικό τους και μαζί κατέβρεχαν αυτή την ευλογημένη αγιορείτικη γη, μεταμορφώνοντας το χώμα σε νωπό και ευλογημένο. Αυτούς ποτέ δεν τολμήσαμε να τους ενοχλήσουμε! «Να φεύγετε, να φεύγετε μακριά, μην ενοχλείτε ποτέ και κανέναν από τους μοναχούς και ερημίτες», μάς έλεγε ο μακαριστός Γέροντας μου, πρώην Δικαίος της Σκήτης του Αγίου Ανδρέα στο Σεράι, Αρχιμ. Εφραίμ. «Γι᾿ αυτούς εγγράφει ότι η πνευματική ομιλία είναι ασήμι, αλλά η εν Χριστώ σιωπή είναι χρυσός», συμπλήρωνε ο Γέροντας και, πράγματι, έκτοτε, ποτέ δεν ενοχλήσαμε ή μιλήσαμε σε κάποιον άγνωστο μοναχό που συναντήσαμε στο αγιορείτικο διάβα μας, παρά μόνον κάναμε υπόκλιση με σεβασμό και ταπείνωση και, συνήθως, λαμβάναμε και εμείς την ίδια απάντηση!

Ο χρόνος στον Άθωνα σταματά. Εδώ, τίποτε δε βιάζεται. Όσα χρόνια όμως και αν περάσουν, αυτές οι αποστεωμένες μορφές των ασκητών, αυτά τα μοναστικά αναστήματα που μάς αξίωσε ο Θεός να γνωρίσουμε, έστω και εξ όψεως, παραμένουν ανεξίτηλα στη μνήμη μας και μπορούν και σήμερα να μάς διδάσκουν και μόνο με την αμυδρά θύμηση της θέας της ιλαρότητας του προσώπου τους!

[toula]

Στην Ιερά Μεγίστη Μονή του Βατοπεδίου

Του Δημητρίου Λυκούδη, θεολόγου

Ήταν από τις πρώτες μονές που επισκέφθηκα αρχές Μαρτίου 1997. Ενθουσιάστηκα! Πιότερο καστρομονάστηρο θύμιζε. Επιβλητικοί πύργοι, χαλύβδινοι εξώστες με βασιλική αξιοπρέπεια, βυζαντινές ¨Κόρδες¨ (οι πτέρυγες των Κελιών των μοναχών), που εδραιωμένες ¨ασφυκτικά¨ η μία σιμά στην άλλη ομονοιούν και αναπαύουν, έστω και πρόσκαιρα, από τούδε και εσαεί, λαμπροφόρους αγίους του Ουρανού! Ένας καστρόσχημος Πυλώνας, αμέτρητα παρεκκλήσια διανθίζουν ολούθε την αγιότητα. Και αν πεις και για την εσωτερική αυλή! Από τις μεγαλύτερες του Όρους! Ιερά και Μεγίστη η Μονή του Βατοπεδίου μια και τριανταπέντε χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα είναι οικοδομημένα! Κάπου εκεί, λίγο τα λόγια, λίγο οι εικόνες που αναμοχλεύω από τότε! Ιερά Μονή του Βατοπεδίου, καύχημα και σέμνωμα του Όρους και του Ορθόδοξου Ανατολικού Μοναχισμού.

Κτίτορες και ιδρυτές της Μονής θεωρούνται τρεις μοναχοί της Μονής Μεγίστης Λαύρας, που, γύρω στα 980 μ.Χ., έφθασαν στην περιοχή και ενώνοντας κάποια προϋπάρχοντα ερημικά κελιά ίδρυσαν τη Μονή. «Τ΄ όνομά της προέρχεται μάλλον από τους πολλούς βάτους της περιοχής και θεωρείται η δεύτερη σε αρχαιότητα Μονή του Αγίου Όρους μετά τη Μεγίστη Λαύρα και αναφέρεται στο Β΄ Τυπικό του Όρους, το 1046, σαν δεύτερη στην ιεραρχία των αθωνικών Μονών. Η Μονή θα γνωρίσει μέρες ακμής και θα ενισχυθεί από τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες Κομνηνούς. Αργότερα όμως, θα υποστεί καταστροφές από τις επιδρομές των Καταλανών πειρατών, καθώς και διωγμούς από τους Ενωτικούς του Βυζαντίου»[1]. Με τη συνδρομή και επιστασία της ιεράς Μονής θα λειτουργήσει από το 1749 η Αθωνιάδα Σχολή, η εκκλησιαστική σχολή του Αγίου Όρους[2]. Το καθολικό της Μονής, θαυμάσιο οικοδόμημα του ι΄ αιώνα είναι αφιερωμένο στην εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και φέρει τοιχογραφίες του ιδ΄ αιώνος, πολλές από τις οποίες είναι από τη σχολή του Πανσέληνου. Είκοσι παρεκκλήσια εντός της μονής και δέκα εκτός αυτής! Ενθυμούμαι ορθρινές ακολουθίες και λιτές θείες Λειτουργίες σε κάποια από αυτά. Όσα έζησα τότε και έπειτα, όλα καταγεγραμμένα εντός της διανοητικής μου αποδομημένης επί πάν αγαθόν φαρέτρας, δύνανται αυτά – ίσως δυνηθούν στο μέλλον – να μου καλλιεργούν αμέριστο σεβασμό και τιμή προς τον Άθωνα, ακατάβλητη πίστη, ανείπωτη και κρυφή επιθυμία φιλομόναχης βιωτής, ανέκφραστη ευγνωμοσύνη και αιώνια κατάθεση υγιούς και ορθοδόξου μετοχής και μέθεξης στον αγιορείτικο μοναχισμό, στον ορθόδοξο Ανατολικό Μοναχισμό, που αποτελεί αιώνες τώρα ¨θεματοφύλακα¨ και φρουρό της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας και Θεολογικής Πίστεως.


Το Βατοπέδι, η ¨Καθέδρα της Θεοτόκου¨ όπως συνηθίζεται να λέγεται στο Όρος, κοσμείται από επτά θαυματουργές εικόνες της Παναγίας[3] και λίαν εξαιρέτως, με την σεβασμία και τιμιωτάτη Θεομητορική Ζώνη[4]. Μεγάλος αριθμός ιερών λειψάνων μεταξύ των οποίων η αγία κάρα του Ιερού Χρυσοστόμου, πολύτιμοι θησαυροί, ευαγγέλια, ειλητάρια, περίπου είκοσι χιλιάδες έντυπα βιβλία και άλλοι ανεκτίμητοι θησαυροί φυλάσσονται νυχθημερόν στην ιερά Μονή. Το δε αρχονταρίκι της είναι το μεγαλύτερο του Όρους. Η φιλοξενία των Μοναχών αβραμιαία. Μού έκαμνε εντύπωση που στο Βατοπέδι συνάντησα πολλούς νέους επιστήμονες Μοναχούς, σχεδόν από ολόκληρο τον κόσμο. Αποκήρυξαν τον κόσμο, ασπάσθηκαν την ησυχία και εμόνασαν για να συναντήσουν τον Κύριο Ιησού Χριστό γιατί πολύ Τον αγάπησαν!

Στην Ιερά Μονή του Βατοπεδίου υπάγονται και ανήκουν εξαρτηματικά ακόμα δύο Σκήτες, η Σκήτη του Αγίου Δημητρίου και η Σκήτη του Αγίου Ανδρέα, γνωστή και ως ¨Σαράϊ¨. Η δε Μονή του Χιλανδαρίου προήλθε από εξάρτημα-κελί της Μονής Βατοπεδίου, η οποία δώρησε τον 12ο αιώνα το μικρό κελί του Χιλανδαρίου στον ηγεμόνα της Σερβίας Στέφανο Νεμάνια και τον υϊό του, τους μετέπειτα ιδρυτές και πρώτους οικήτορες του Χιλανδαρίου. Ιστορίες αλησμόνητες. Ιστορίες αγαστές! Στο Όρος κάθετι σε φέρνει πιο κοντά στην αγιότητα! Ο κόπος των Μοναχός, οι σχεδόν αδιάκοπες ιερές ακολουθίες, η φυσική ομορφιά του τόπου αποκύημα παραδείσιων αναφορών και εικόνων! Ιερά Μεγίστη Μονή του Βατοπεδίου! Καύχημα και προπύργιο ορθόδοξου αγιορείτικου ιδεώδους!

Στην ακροθαλασσιά της Βατοπεδίου συζητήσαμε πολλές φορές για την προσευχή. Αγαπημένο θέμα των Μοναχών η προσευχή! Είναι ο τρόπος , το μέσον που τους διατηρεί ¨εν Χριστώ νόες¨, διάπυρους και διακήρυχτους μύστες του Ουρανίου πολιτεύματος, ¨κοινωνούς εσαεί κατά χάριν των επουρανίων και απορρήτων του Χριστού Μυστηρίων¨. Αφιερωμένοι στην προσευχή και δη στη μονολόγιστη ¨ευχή του Ιησού¨ οι Μοναχοί γεύονται θείες εμπειρίες, απόκοσμα διδάγματα, θείες αναβάσεις και αγιοπνευματικά γυμνάσματα. Έτσι είναι ο Άθωνας! Ένα πνευματικό εργαστήρι αγίων! Μία μουσική κυψέλη με μελίρρυτες φωνές και καλλικέλαδους Πατέρες που νυχθημερόν υμνούν και δοξολογούν την Παναγία Τριάδα. Και αν πεις για την ολονύχτια και κοπιώδη προσευχητική τους αγρύπνια! Ας αφήσουμε τον Δικαίο της Σκήτης του Προφήτου Ηλιού, γέροντα Ιωακείμ να μας διδάξει: « Η προσευχή της νυκτός για τον μοναχόν είναι μία θυσία. Θυσιάζει τον ύπνο για την προσευχή, για τον Χριστόν. Την ημέρα είν΄ εύκολα τα πράγματα. Ο μοναχός επιδιώκει τα δύσκολα. Να σας ρωτήσω κάτι; Τ΄ αηδόνια πότε καλαηδούν; Όχι την ημέρα βέβαια, αλλά τη νύκτα και κυρίως τα ξημερώματα. Εμείς που έχουμε αυτή την ευλογία, να έχουμε πολλά αηδόνια εδώ στα δάση που είναι γύρω από τα μοναστήρια, απολαμβάνουμε αυτή την μελωδία. Τ΄ ακούς που αρχίζουν τα ξημερώματα συναυλίες ολόκληρες.

Έτσι και οι μοναχοί, σαν τ΄ αηδόνια ξυπνάνε νωρίς και αρχίζουν να καλαηδάνε στον Θεόν, να λένε τα τραγούδια του Θεού. Έτσι αποκαλούσε ο Παπαδιαμάντης τους ύμνους της Εκκλησίας μας, τραγούδια του Θεού. Επίσης, η νύκτα με την ησυχία της προσφέρεται για προσευχή. Αλλά είναι και κάτι άλλο: Υπάρχει η παράδοση ότι τη νύκτα ¨ανοίγει¨ ο ουρανός. Ανοίγουν τ΄ αυτιά των αγγέλων, ακούνε καλύτερα και μεταφέρουν καλύτερα τις προσευχές στον ουρανό. Έτσι λοιπόν καθιερώθηκε στην παράδοση της Εκκλησίας την λειτουργική και την λατρευτική, να προσεύχονται οι μοναχοί κυρίως τη νύκτα»[5].

Στην Ιερά Μεγίστη Μονή του Βατοπεδίου μας αξίωσε ο Πανάγαθος Θεός να γνωρίσουμε δια ζώσης τον μακαριστό σήμερα γέροντα Ιωσήφ τον Βατοπεδινό. Εγκαταβίωνε λίγο έξω από το Μοναστήρι. Εκεί στο κονάκι του τον επισκεφθήκαμε πολλές φορές. Η μορφή του θα μου μείνει αξέχαστη, καθώς και όσα μου ¨αποκάλυψε¨ για το παρελθόν μου, ονομαστικά τα πρόσωπα της οικογενείας μου και μια συμβουλή-απάντηση σε ένα σημαντικό θέμα για την ζωή μου που με απασχολούσε τότε. Και όλα αυτά χωρίς να προλάβω να του πω ούτε το όνομά μου. Ήταν η πρώτη φορά που τον συναντούσα!

Αναφερόμενος στο Βατοπέδι οι θύμησες που αναμοχλεύονται είναι πολλές. Από την πρώτη μου επίσκεψη αγάπησα όλως ιδιαιτέρως την Κυρίαν Θεοτόκον την ¨Παραμυθίαν¨. Περνούσα πολλές ώρες στο παρεκκλήσι της. Τα θυμάμαι όλα, όσα της εμπιστεύτηκα, όσα μοιράστηκα στη Χάρη Της! Ποτέ δεν με πλήγωσε! Πάντα βακτηρία και Σκέπη στην άρρυθμη και εφάμαρτη πολιτεία μου, πάντα ¨Θείαν Τράπεζαν¨ και ¨Φρούδος τοις εχθροίς¨. Έψαλλα πολλάκις μπροστά στην ιερά εικόνα Της! «Εν νόσων σκανδάλων και πειρασμών, περικυκλωθέντες τη εικόνι σου ως εικός, προσπίπτομεν Δέσποινα βοώντες, Παραμυθία απάλλαξον τάχιστα»[6].

Τώρα που σημειώνω τις γραμμές τούτες είναι πρωί. Σχεδόν κοντεύει ξημερώματα. Λίγο τα αηδόνια που μού θύμισε παραπάνω ο γέρων Ιωακείμ, λίγο η ολονύκτια προσευχή των Μοναχών…! Κυρία Θεοτόκε Παραμυθία! Όπως τότε, αρχές του 1997 που σε πρωτοσυνάντησα! Αξίωσε την ουτιδανότητά μου, ολονύχτια, να μην παύσω ικέτης να ψάλλω έμπροσθεν τις ιεράς εικόνος Σου: «Τέτρωμαι τω πόθω σου Μαριάμ, φλέγει με ο έρως καθορών σου της ιεράς, εικόνος Παρθένε το κάλλος και την δόξαν και κόρον ου λαμβάνω του μεγαλύνειν σε»[7].

Παραπομπές:

1.Βασιλειάδη Νίκου – Καλλίτση Γιώργου, Άγιον Όρος, Οδοιπορικό δέκα αιώνων, finatec, σελ. 51. Γενικά για την ιερά Μονή του Βατοπεδίου βλ., Ιερά Μονή Βατοπεδίου, δύο τόμοι, έκδοση Ιονικής Τραπέζης, Αθήνα 1996, Λαζάρου μοναχού Βατοπεδινού, Προσκυνητάριον Ι. Μονής Βατοπεδίου, Άγιον Όρος, 1993.

2.Για την Αθωνιάδα σχολή βλ. σχ., Άλκη Αγγέλου, Το χρονικό της Αθωνιάδας (Δοκίμιο ιστορίας της σχολής με βάση ανέκδοτα κείμενα), στο περιοδικό ¨Νέα Εστία¨, Αφιέρωμα στο Άγιον Όρος, Χριστούγεννα, Αθήνα 1963, Χρυσοστόμου Λαυριώτου (Επισκόπου Ροδοστόλου), Όταν ελάλουν στον Άθωνα, Άγιον Όρος 2007, σελ. 243-292 και 328-331.

3.Πρβλ., Μελινού Μανώλη, Πείρα Αγιορειτών Πατέρων, ¨Συζητήσεις σε Μοναστήρια του Άθωνα¨ στη σειρά ¨Πείρα Πατέρων 2¨, Αθήνα 2001, κυρίως τις σελίδες 22-43.

4.Σχετικά με την Αγία Ζώνη της Κυρίας Θεοτόκου βλ., Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τόμος 9ος, σελ. 566, Μελινού Μ., Πείρα Αγιορειτών Πατέρων, Συζητήσεις σε Μοναστήρια του Άθωνα, σελ. 24-26, Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου, Θαύματα της Αγίας Ζώνης, Άγιον Όρος 2007.

5.Μελινού Μ., Γέροντες του Άθω, Διδάσκει ο Άθως με την γλώσσα των Πατέρων του, στη σειρά ¨Πείρα Πατέρων 9¨, Αθήνα 2005, σελ. 98-100.

6.Μεγαλυνάριο από τον παρακλητικό κανόνα της Κυρίας Θεοτόκου της Παραμυθίας.

7.Αυτόθι.

[toula]

Η ΝΗΣΤΕΙΑ
Ένας λόγος που εγκαταλείφθηκε η νηστεία στις ημέρες μας είναι, ασφαλώς, και η αιρετική στάση έναντι της ανθρώπινης φύσης: ο εσφαλμένος «πνευματισμός» που αρνείται ή αγνοεί το σώμα, καθώς βλέπει τον άνθρωπο μόνο υπό το πρίσμα της εγκεφαλικής του νοημοσύνης. Κατά συνέπεια, πολλοί σύγχρονοι χριστιανοί έχουν απωλέσει την αυθεντική θέαση του ανθρώπου ως αδιάσπαστης ενότητας του ορατού και του αόρατου και παραγνωρίζουν τη θετική επίδραση του σώματος στην πνευματική ζωή, ξεχνώντας τη διαβεβαίωση του αγίου Παύλου ότι «τὸ σῶμα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν Ἁγίου Πνεύματος ἐστίν… δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν» (Α΄ Κοριν. 6:19-20). Ένας άλλος λόγος, που ευθύνεται για το ότι η νηστεία φθίνει στην Ορθοδοξία, είναι ο ισχυρισμός, ευρύτατα διαδεδομένος στις ημέρες μας, ότι οι παραδοσιακοί κανόνες δεν είναι πια εφαρμόσιμοι. Αυτοί οι κανόνες προϋποθέτουν, καθώς λέγουν, μια στενά οργανωμένη και μη πλουραλιστική Ορθόδοξη κοινότητα, η οποία έναν αγροτικό τρόπο ζωής, που σήμερα όλο και περισσότερο τείνει να εκλείψει, πράγμα που εν μέρει είναι αληθινό. Ωστόσο, πρέπει επίσης να ειπωθεί ότι η νηστεία, όπως παραδοσιακά ετηρείτο στην Εκκλησία, ήταν πάντα δύσκολη και συνυφασμένη με την κοπιώδη άσκηση. Πολλοί σύγχρονοί μας είναι πρόθυμοι να νηστέψουν για λόγους υγείας ή ομορφιάς – προκειμένου να χάσουν βάρος. Δεν μπορούμε και εμείς, οι χριστιανοί, να κάνουμε το ίδιο για τη χάρη της ουράνιας Βασιλείας; Γιατί η αυταπάρνηση, που με τόση χαρά αποδέχονται οι προηγούμενες γενιές χριστιανών, να αποδεικνύεται ένα τόσο ανυπέρβλητο εμπόδιο για τις σημερινές; Όταν κάποτε ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ ρωτήθηκε γιατί τα θαύματα της χάριτος, που φανερώνονταν άφθονα στο παρελθόν, δεν ήταν πλέον ορατά στις ημέρες του, απάντησε: «Μονάχα ένα πράγμα μας λείπει, μια ακλόνητη αποφασιστικότητα».
Ο πρωταρχικός στόχος της νηστείας είναι να μας μεταδώσει τη συνείδηση της εξάρτησής μας από το Θεό. Αν η αποχή από το φαγητό κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή εφαρμοσθεί σοβαρά – ιδιαίτερα τις πρώτες ημέρες-, συνοδεύεται από πραγματική πείνα, καθώς επίσης και από ένα αίσθημα κόπωσης και φυσικής εξάντλησης. Αυτό στο οποίο αποβλέπει είναι να μας οδηγήσει σε μία εσωτερικής ρήξης και μεταμέλειας, για να μας φέρει, και αυτός είναι ο σκοπός της, στο σημείο να εκτιμήσουμε την απόλυτη ισχύ της δήλωσης του Χριστού ότι «Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν»(Ιω. 15:5). Εάν πάντα είμαστε χορτάτοι από τροφές και ποτά, τότε ότι εύκολα αναπτύσσουμε μία υπερβολική εμπιστοσύνη στις δυνάμεις μας, αποκτώντας μία λανθασμένη αντίληψη αυτονομίας και αυτάρκειας. Η τήρηση μιας εξωτερικής νηστείας υποσκάπτει την εμφάνιση αυτής της ανόητης αυταρέσκειας. Απογυμνώνοντάς μας από την πλανερή αυτοπεποίθηση του Φαρισαίου -που νήστευε, είναι η αλήθεια, αλλά όχι με το ανάλογο πνεύμα-, -η αποχή της Μεγάλης Σαρακοστής μας προσφέρει τη σωτήρια αμφισβήτηση προς τον ίδιο μας τον εαυτό την οποία βίωσε ο τελώνης. Αυτή είναι η λειτουργία της πείνας και της κόπωσης: να μας μεταβάλει σε «πτωχοὺς τῷ πνεύματι», γνώστες της αδυναμίας μας και της εξάρτησής μας από τη βοήθεια του Θεού.
Ωστόσο, θα ήταν παραπλανητικό αν αναφερόμασταν αποκλειστικά στις συνιστώσες της κούρασης και της πείνας Εκτός από αυτά τα δύο, η αποχή οδηγεί επίσης και σε μία αίσθηση αποφόρτισης, εγρήγορσης, ελευθερίας και χαράς. Αν και η νηστεία αποδεικνύεται„ στην αρχή τουλάχιστον, εξουθενωτική, στη συνέχεια διαπιστώνουμε ότι μας δίνει τη δυνατότητα να κοιμόμαστε λιγότερο, να σκεφτόμαστε διαυγέστερα και να εργαζόμαστε πιο αποτελεσματικά. Όπως πολλοί γιατροί αναγνωρίζουν, η περιοδική νηστεία συμβάλλει στη σωματική υγεία. Παράλληλα με την αληθινή αυταπάρνηση, η νηστεία δεν επιδιώκει να ασκήσει βία στο σώμα μας, αλλά να το επαναφέρει σε μία κατάσταση υγείας και ισορροπίας. Οι πιο πολλοί από εμάς, τους ανθρώπους του δυτικού κόσμου, τρώμε συνήθως περισσότερο από αυτό που χρειαζόμαστε. Η νηστεία ελευθερώνει το σώμα μας από τα δεσμά του υπερβολικού σωματικού βάρους, και το καθιστά πρόθυμο συνεργάτη στο χρέος της προσευχής, της ετοιμότητας και της ανταπόκρισης προς τα καλέσματα του Αγίου Πνεύματος.
+ επ. Κάλλιστος Γουέαρ

[toula]

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀνάμνησιν ποιούμεθα τῆς ἀπὸ τοῦ Παραδείσου τῆς τρυφῆς ἐξορίας τοῦ πρωτοπλάστου Ἀδάμ.
Οι άγιοι Πατέρες μας τοποθέτησαν την ανάμνηση της εξορία του Αδάμ πριν ακριβώς από την αγία Τεσσαρακοστή. Αυτό το έκαναν για να μας δείξουν έμπρακτα πόσο ωφέλιμο είναι το φάρμακο της νηστείας στην ανθρώπινη φύση και πόσο μεγάλο κακό είναι η πολυφαγία και η παρακοή στο λόγο του Θεού. Αμέτρητα είναι όλα όσα έγιναν για τον Αδάμ! Όλα αυτά όμως τα αφήνουν στην άκρη οι θεοφόροι Πατέρες μας και μας παρουσιάζουν τον ίδιο τον Πρωτόπλαστο: Πόσο μεγάλο κακό έπαθε, επειδή δε νήστεψε για λίγο και εξ αιτίας αυτού πόσο κακό προξένησε στην ανθρωπότητα. Με όλα αυτά μας δείχνουν ότι πρώτη εντολή του Θεού στο ανθρώπινο γένος ήταν το αγαθό της νηστείας. Όμως εκείνος δε φύλαξε αυτή την εντολή. Ακολούθησε την κοιλιά και της ορέξεις της. Ή, για να το πούμε καλύτερα, ακολούθησε τα παραπλανητικά λόγια του φιδιού (του διαβόλου) με την παρακίνηση της Εύας. Έτσι, όχι μόνο δεν έγινε Θεός, όπως του υποσχέθηκε ο διάβολος, αλλά κέρδισε, δυστυχώς, το θάνατο. Κι αυτή την αρρώστια τη μετέδωσε σε όλο το γένος των ανθρώπων.
Γι’ αυτή την απόλαυση του Αδάμ ο Κύριος νήστεψε σαράντα μέρες κι έγινε (σαν νέος Αδάμ) υπάκουος στην εντολή του Θεού. Για να μιμηθούμε, λοιπόν, κι εμείς τον Κύριο μας Ιησού Χριστό επινοήθηκε από τους αγίους Αποστόλους η νηστεία αυτή της αγίας Τεσσαρακοστής. Έτσι, αυτό που έπαθε τότε ο Αδάμ (έχασε την αφθαρσία) με το να μη φυλάξει την εντολή, θα το κερδίσουμε τώρα εμείς τηρώντας αυτή τη νηστεία.
Άλλωστε, όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενο Συναξάριο, αυτός ήταν και ο σκοπός των αγίων Πατέρων: να μας παρουσιάσουν στο Τριώδιο μια περίληψη των όσων έκανε ο Θεός για τον άνθρωπο από την αρχή μέχρι το τέλος. Επειδή, λοιπόν, η αίτια όλων των συμφορών μας ήταν αυτή η παράβαση, εξαιτίας της οποίας διώχθηκε από τον Παράδεισο της τρυφής ο Αδάμ, γι’ αυτό το λόγο την έβαλαν τώρα στην αρχή: Για να τη θυμόμαστε και να αποφύγουμε κι εμείς το ίδιο σφάλμα, την παρακοή. Κι ακόμη, για να μη ζηλέψουμε με κανέναν τρόπο τη γαστριμαργία και την έλλειψη εγκράτειας του Αδάμ.
Ο Αδάμ πλάσθηκε την έκτη ήμερα από το χέρι του Θεού. Ο Θεός τον τίμησε: του έδωσε την εικόνα Του με το εμφύσημα Του. Τότε του έδωσε και την εντολή. Κι ο Αδάμ έζησε μέσα στον Παράδεισο έξι ώρες. Έπειτα όμως παρέβη την εντολή κι εξορίστηκε από εκεί. Ο Εβραίος Φίλων λέει ότι ο Αδάμ έζησε στον Παράδεισο εκατό χρόνια. Άλλοι λένε ότι έζησε επτά ημέρες ή επτά χρόνια (αυτό προέρχεται μάλλον από τη μεγάλη τιμή που αποδίδουν οι Εβραίοι στον αριθμό επτά). Το ότι πάντως κατά την έκτη ώρα άπλωσε ο Αδάμ το χέρι του και γεύθηκε τον καρπό γίνεται φανερό από το ότι ο Χριστός, ο νέος Αδάμ, την έκτη ώρα και ημέρα άπλωσε τα χέρια Του στο σταυρό, διορθώνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο τη συμφορά που προκάλεσε εκείνος.
Ο Αδάμ δε δημιουργήθηκε ούτε φθαρτός ούτε άφθαρτος. Ήταν κάτι ανάμεσα στα δύο, ώστε, οπουδήποτε κι αν στρεφόταν με τη θέλησή του, αυτό και να αποκτούσε. Φυσικά, ο Θεός μπορούσε να τον κάνει αναμάρτητο. Για να είναι όμως το επίτευγμα αυτό καρπός και της δικής του εργασίας, γι’ αυτό του έδωσε ο Θεός την εντολή να μπορεί να φάγει από τους καρπούς όλων των δέντρων του Παραδείσου εκτός από έναν. Ίσως αυτό να φανέρωνε ότι μπορούσε ο Αδάμ να γνωρίσει και να εννοήσει την ουσία όλων των κτισμάτων του Θεού, όχι όμως και την ουσία του ίδιου του Θεού. Κάτι σχετικό λέει και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Φιλοσοφώντας ο άγιος εξηγεί ότι τα δέντρα του Παραδείσου ήταν θείες έννοιες, ενώ το απαγορευμένο φυτό ήταν η ίδια η θεωρία (θέα) του Θεού. Επέτρεψε δηλαδή ο Θεός στον Αδάμ να φροντίζει και να ερευνά όλα τα στοιχεία της φύσεως, να τα εξετάζει με το νου του και εξαιτίας αυτού να δοξάζει το Θεό. Ίσως ακόμη και να εξετάζει και την ίδια τη δική του φύση (του ανθρώπου). Αυτό ήταν η πραγματική τρυφή του Παραδείσου. Όσον όμως αφορά τον ίδιο το Θεό, ποιος είναι ως προς την φύση και από πού ή πώς δημιούργησε το σύμπαν από το μηδέν, να μην προσπαθεί καθόλου να το ερευνήσει.
Ο Αδάμ όμως αφήνοντας όλα τ’ άλλα, άρχισε να ερευνά όσα είχαν σχέση με το Θεό και να περιεργάζονται αυτήν ακριβώς τη φύση του Θεού. Ήταν όμως ακόμη ατελής και απλοϊκός και νήπιο σ’ αυτά. Τότε ο διάβολος χρησιμοποιώντας την Εύα του έβαλε στη φαντασία την ιδέα της θεώσεως κι έτσι εξέπεσε.
Ο μέγας και θείος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει ότι το δένδρο αυτό είχε διπλή δύναμη και ότι ο Παράδεισος βρισκόταν στη γη. Μάλιστα πιστεύει ότι ήταν ταυτόχρονα και αισθητός και νοητός, όπως ακριβώς ήταν και ο Αδάμ· και ότι και τα δύο (Παράδεισος και Αδάμ) ήταν στο μεταίχμιο ανάμεσα στη φθορά και στην αφθαρσία. Έτσι ο άγιος ούτε ξεφεύγει από το νόημα της Αγίας Γραφής ούτε και επιμένει σε μια κατά γράμμα ερμηνεία της.
Μερικοί λένε ότι το δένδρο εκείνο της παρακοής ήταν συκιά, επειδή, μόλις κατάλαβαν οι Πρωτόπλαστοι ότι ήταν γυμνοί, χρησιμοποίησαν τα φύλλα της και σκέπασαν τη γύμνια τους. Γι’ αυτό, συνεχίζουν, την καταράστηκε και ο Χριστός, επειδή έγινε αιτία της αμαρτίας. Κι είναι αλήθεια ότι η συκιά έχει μερικά στοιχεία που είναι σχετικά με την αμαρτία. Πρώτα απ’ όλα ο καρπός της έχει γλυκύτητα, όπως και η αμαρτία. Έπειτα, τα φύλλα της είναι τραχιά. Τέτοια τραχύτητα δημιουργεί και η αμαρτία με τις τύψεις της συνειδήσεως. Επίσης ένα άλλο γνώρισμα της συκιάς είναι το κολλώδες, γιατί το γάλα που βγαίνει απ’ αυτή, είναι ουσία κολλητική. Έτσι κάπως είναι και η αμαρτία: αφού τη διαπράξει κανείς, στη συνέχεια μένει προσκολλημένος σ’ αυτήν. Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι που υποστήριξαν -χωρίς όμως να έχουν δίκιο- ότι το δένδρο της παραβάσεως ήταν η σαρκική μίξη του Αδάμ και της Εύας.
Όταν ο Αδάμ παρέβη την εντολή, φόρεσε τη θνητή ανθρώπινη σάρκα, πήρε την κατάρα να ζει με βάσανα στη γη κι εξορίστηκε από τον Παράδεισο. Τότε ο Θεός έδωσε εντολή να φυλάει την πύλη του Παραδείσου μια πύρινη ρομφαία (Γεν. γ, 23-24), για να μη μπορούν να μπουν οι Πρωτόπλαστοι. Κι ο Αδάμ κάθισε κλαίγοντας απέναντι από τον Παράδεισο (πρβλ. το τροπάριο «… Ἐκάθισεν Ἀδάμ ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου χερσὶ τύπτων τὰς ὄψεις…»), συλλογιζόμενος πόσα αγαθά έχασε, επειδή δεν τήρησε μια μικρή νηστεία. Και ακόμη θρηνούσε για το ότι κληροδότησε στο ανθρώπινο γένος όλες τις δικές του συμφορές. Όλα αυτά, βέβαια, μέχρι τότε που Αυτός ο Οποίος μας έπλασε, ελέησε τη φύση μας, που τη λεηλατούσε και την κατέστρεφε ο σατανάς, και γεννήθηκε από την αγία Παρθένο. Κι αφού έζησε βίο άριστο και τέλειο και μας έδειξε δρόμο τέτοιο που ήταν αντίθετος με τις επιθυμίες του διαβόλου, το δρόμο της νηστείας και της ταπεινώσεως, κι αφού νίκησε με πάνσοφο τρόπο αυτόν που μας ξεγέλασε, μας επανέφερε στην αρχαία μας δόξα κοντά στο Θεό.
Όλα αυτά θέλοντας να μας τα εκθέσουν οι θεοφόροι Πατέρες μας στο Τριώδιο, πρώτα-πρώτα μας παρουσιάζουν όσα αναφέρει η Παλαιά Διαθήκη, δηλαδή τη Δημιουργία, την εξορία του Αδάμ από τον Παράδεισο, στην οποία αναφερθήκαμε πριν από λίγο, κι όλα τα άλλα που αναφέρουν ο Μωυσής, οι προφήτες και ο Δαβίδ στα κείμενά τους. Έπειτα μας εκθέτουν κι όσα γράφει η Καινή Διαθήκη και πρώτα απ’ όλα τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, ο οποίος είναι πάντα μέσα στη Μ. Τεσσαρακοστή. Κατόπιν περιγράφουν τα σχετικά με το Λάζαρο, την Κυριακή των Βαΐων και τη Μεγάλη Εβδομάδα. Και όρισαν να διαβάζονται στην Εκκλησία από τα ιερά Ευαγγέλια όλα εκείνα τα οποία ιστορούν λεπτομερώς τα άγια και σωτήρια Πάθη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Έπειτα προχωρούν πάλι και μας παρουσιάζουν την αγία Ανάσταση και τις άλλες εορτές μέχρι την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. Τέλος αναφέρουν τις ιερές πράξεις των αγίων Αποστόλων, οι οποίες μας εκθέτουν πώς έγινε το κήρυγμα των Αποστόλων και πώς έφεραν στη μάνδρα της Εκκλησίας όλους τους αγίους από όλη την οικουμένη. Οι Πράξεις των Αποστόλων επιβεβαιώνουν την Ανάσταση με τα θαύματα που έκαναν οι Απόστολοι στο όνομα του σταυρωθέντος και αναστηθέντος Χριστού.
Επειδή, λοιπόν, με το να μη νηστέψει μία φορά ο Αδάμ πάθαμε τόσα πολλά, προβάλλεται τώρα στην αρχή της Τεσσαρακοστής η σχετική ιστορία. Στόχος της είναι, ενθυμούμενοι εμείς πόσο κακό έφερε η έλλειψη της νηστείας, να την υποδεχθούμε με χαρά και να την τηρήσουμε, κι αυτό που δεν κατάφερε ο Αδάμ, τη θέωση, εμείς να το πετύχουμε. Ναι! Να το πετύχουμε κλαίγοντας και νηστεύοντας και ταπεινούμενοι, μέχρις ότου μας επισκεφτεί ο Θεός! Γιατί χωρίς αυτά δεν είναι εύκολο να λάβουμε αυτό που χάσαμε.
Πρέπει επίσης να ξέρουμε ότι η αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι ένας αποδεκατισμός (=το ένα δέκατο περίπου) όλου του χρόνου. Οι Εβραίοι πρόσφεραν στο Θεό το ένα δέκατο απ’ ότι είχαν. Έτσι ας κάνουμε, λοιπόν, κι εμείς για κάθε ετήσια περίοδο της ζωής μας. Γνωρίζοντας οι Πατέρες μας ότι εξ αιτίας της ραθυμίας μας δεν αποφασίζουμε να νηστέψουμε όλο το χρόνο και να απέχουμε από τις κακές μας συνήθειες, επινόησαν αυτή τη νηστεία της Τεσσαρακοστής σαν μια εποχή θέρους και πνευματικής καρποφορίας για τις ψυχές μας. Ας την προσφέρουμε, λοιπόν, στο Θεό, όπως οι Εβραίοι προσέφεραν στο Θεό το ένα δέκατο της σοδιάς τους, όταν συγκέντρωναν τα γεννήματά τους στην εποχή της συγκομιδής. Ας προσπαθήσουμε να την τηρήσουμε με ακρίβεια. Και όσα άτοπα πράξαμε όλη τη χρονιά, ας τα εξαλείψουμε τώρα με συντριβή καρδιάς και ταπεινούμενοι με τη νηστεία. Βέβαια, και τις άλλες τρεις νηστείες πρέπει να τηρούμε, δηλαδή των αγίων Αποστόλων, της Θεοτόκου και των Χριστουγέννων, αφού οι Πατέρες μας καθόρισαν τις τέσσερις αυτές νηστείες, μία για κάθε εποχή του έτους. Αυτήν εδώ όμως την τίμησαν περισσότερο εξ αιτίας των αγίων Παθών, και εξ αιτίας του ότι ο Μωυσής πρώτα ενήστευσε σαράντα ημέρες και ύστερα πήρε το Θείο Νόμο. Το ίδιος και ο Ηλίας κι ο Δανιήλ και όσοι ευαρέστησαν στο θεό. Το ότι, λοιπόν, είναι καλό πράγμα η νηστεία φαίνεται από το αντίθετο παράδειγμα του Αδάμ. Γι’ αυτό και οι Πατέρες μας συνδύασαν τώρα την εξορία του Αδάμ με την αρχή αυτής της νηστείας.
Τῇ ἀφάτῳ σου εὐσπλαγχνίᾳ, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, τῆς τρυφῆς τοῦ Παραδείσου ἡμᾶς καταξίωσον καὶ ἐλέησον ἡμᾶς ὡς μόνος φιλάνθρωπος. Ἀμήν.
Ιερομ. Ιερώνυμος Δελημάρης, Τί γιορτάζουμε από το Τριώδιο έως την Πεντηκοστή; Τα συναξάρια του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου σε απλή γλώσσα.

[toula]

Πολλές φορές έρχεται ο Χριστός και σου κτυπά· τον βάζεις να καθίση στο σαλόνι της ψυχής σου και συ, απορροφημένος με τις ασχολίες σου, ξεχνάς τον μεγάλο Επισκέπτη. Εκείνος περιμένει να εμφανισθείς, περιμένει και όταν πλέον αργήσεις πολύ, σηκώνεται και φεύγει. Άλλη φορά πάλι είσαι τόσον απησχολημένος που του απαντάς από το παράθυρον. Δεν έχεις καιρό ούτε να του ανοίξεις.
(+Γέροντας Αμφιλόχιος Μακρής+)