Ο θάνατος, αυτό το αναπόφευκτο
Πολλά πράγματα σ΄ αυτόν τον κόσμο κάνουν τους ανθρώπους να διαφέρουν: η ηλικία, η μόρφωσις, η κοινωνική θέσις, τα πλούτη και τόσα άλλα. Υπάρχει όμως και ένα γεγονός, που εξισώνει και εξομοιώνει τους πάντες. Και αυτό είναι ο θάνατος. Μπροστά στον θάνατο δεν υπάρχει νέος και γέρος, μορφωμένος ή αμόρφωτος, πλούσιος ή πτωχός. Όλοι γίνονται ένα.
Αυτή την μεγάλη πραγματικότητα μας τονίζει ζωηρά ο Κύριος στην θαυμάσια παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου (διάβασέ την, αγαπητέ αναγνώστα, στο: Λουκ. 16, 19-31). Η παραβολή μας παρουσιάζει ένα πλούσιο και ένα πτωχό. Η ζωή τους βέβαια, σ΄ αυτόν τον ακατάστατο κόσμο, είναι άνιση και διαφορετική. Ο ένας ζει διασκεδάζοντας καθημερινά μέσα στο αρχοντικό του σπίτι, ντύνεται βασιλικά ρούχα και σπαταλά τα άφθονα πλούτη του σε λουκούλλεια γεύματα και δεξιώσεις. Ο άλλος είναι πάμπτωχος, ρακένδυτος, πεινασμένος και πληγωμένος. Η ζωή του είναι ένα συνεχές μαρτύριο. Και όμως! Έρχεται στιγμή, που αυτοί οι δύο εξομοιώνονται και γίνονται το ίδιο. Έρχεται η στιγμή του θανάτου. «Εγένετο αποθανείν τον πτωχόν» μας λέγει η παραβολή. Και ότι: «απέθανε και ο πλούσιος και ετάφη». Δηλαδή απέθαναν και οι δύο. Που είναι τώρα οι διαφορές τους; Εξαφανίσθηκαν. Και οι δύο κατεβαίνουν σε έναν τάφο και καταλαμβάνουν τον ίδιο χώρο. Το ίδιο χώμα τους σκεπάζει και τα ίδια σκουλήκια τους τρώνε τις σάρκες. Αυτός είναι ο άνθρωπος!
Όποιος και να΄ σαι, αδελφέ μου, σ΄ αυτόν τον κόσμο, σκέψου ότι κάποια μέρα θα πεθάνεις. Ο θάνατος είναι η μόνη βεβαία πραγματικότης του φθαρτού τούτου κόσμου. Και είναι ένα γεγονός που δεν το γλιτώνει κανείς. Ούτε τα μέσα του ισχυρού ισχύουν, ούτε τα πλούτη του πλουσίου, για να το ματαιώσουν. Υπάρχει λοιπόν θάνατος! Αυτή την αλήθεια τα πάντα μας την φωνάζουν. Τα άστρα σβήνουν, τα άνθη μαραίνονται, τα ζώα πεθαίνουν και ο άνθρωπος φεύγει... Όπως λέγει και ο ποιητής: «Το άνθος μαραίνεται, το έαρ παρέρχεται, ο χρόνος κυλά. Και μόνον ο θάνατος επλάσθη αθάνατος, αυτός δεν γερνά»! Στο βίο του Αββά Σισώη του μεγάλου διαβάζουμε ότι, ευρεθείς κάποτε μπροστά στον τάφο του Μ. Αλεξάνδρου, ύψωσε τα χέρια του ψηλά και δακρυσμένος ανεβόησε: «Αι, θάνατε, τις δύναται εκφυγείν σε;». Ο λόγος του Θεού και οι άγιοι Πατέρες διδάσκουν ότι από τότε που ο άνθρωπος ξέφυγε από το θέλημα του Θεού, δια της παραβάσεως, ο θάνατος μπήκε στη ζωή μας και έγινε ο πιο ισχυρός και απαράβατος νόμος της. Καρπός λοιπόν της αμαρτίας μας ο θάνατος, κατέστη έκτοτε ο πανδαμάτωρ, που με το δρεπάνι του θερίζει τους πάντες. «Απόκειται τοις ανθρώποις άπαξ αποθανείν, μετά δε τούτο κρίσις» διακηρύσσει και η Αγία Γραφή (Εβρ. 9, 27). Καθημερινά ακούμε και βλέπουμε γύρω μας τους ανθρώπους να πεθαίνουν. Τον ένα, τον παίρνει ο θάνατος άρρωστο και εξαντλημένο. Τον άλλο επάνω στη δουλειά του. Αυτόν, την ώρα που ταξιδεύει. Εκείνον, την ώρα που γλεντά. Δεν σε προειδοποιεί βλέπεις ο θάνατος. Έρχεται ξαφνικά «εν η ώρα ου δοκούμεν» (Ματθ. 24, 44).
Αγαπητέ μου αναγνώστα, άκουσε κάτι: Εάν ο θάνατος επρόκειτο να θέσει οριστικά τέρμα στην όλη ύπαρξή μας, τότε, παρά την αποκρουστικότητά του, θα ήταν ένα γεγονός τελεσίδικο και καταληκτικό. Θα ξέραμε ότι εκεί πλέον τελειώνει το παν. Δυστυχώς όμως, ή μάλλον ευτυχώς, ο θάνατος δεν είναι απλώς ένα τέρμα, αλλά μια θύρα, από την οποία περνούμε σε μια άλλη ζωή, πηγαίνουμε στην κρίση. Και εδώ ακριβώς είναι αυτό που πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. Διότι αυτό ακριβώς συνέβη και με τους δύο ανθρώπους της παραβολής που αναφέραμε: Βρέθηκαν ξαφνικά και οι δύο σε μια άλλη κατάσταση, τελείως διαφορετική από εκείνη στην οποία ζούσαν. Ο ένας στον άδη και ο άλλος στους κόλπους του Αβραάμ! Αυτό το γεγονός είναι το σημαντικότερο απ΄ όλα: ποια θέση θα μας δώσει εκεί επάνω η κρίσις του Θεού; Είναι αλήθεια ότι εμείς οι άνθρωποι, ούτε τον θάνατο σκεπτόμεθα, ούτε την κρίση και την αιωνιότητα λαμβάνουμε υπ΄ όψιν μας. Σκεπτόμεθα και φροντίζουμε για τόσα άλλα αυτού του κόσμου, που είναι τόσο αβέβαια και φευγαλέα. Όμως, στο πιο βέβαιο, που είναι ο θάνατος και στο πιο τρομερό, που είναι η κρίσις του θεού, δεν δίνουμε σημασία.
Κάποτε ένας βασιλιάς είχε κάποιον γελωτοποιό για να τον διασκεδάζει. Μια μέρα ο γελωτοποιός έκανε τον βασιλιά να διασκεδάσει τόσο πολύ, που για να τον αμείψει του έδωσε ένα χρυσό ραβδί, λέγοντας του: Πάρε το αυτό και μόνο αν βρεις ποτέ κανένα πιο τρελό από σένα δος του το. Πέρασαν από τότε μερικά χρόνια και ο βασιλιάς αρρώστησε βαριά, έως θανάτου. Λέγει τότε στο γελωτοποιό: «Αγαπητέ μου φεύγω για το μεγάλο ταξίδι». Ο γελωτοποιός, κάνοντας ίσως πως δεν κατάλαβε, τον ρώτησε: «Και πότε βασιλιά μου θα γυρίσεις με το καλό;». Ο βασιλιάς αναστέναξε: «Το ταξίδι αυτό δεν έχει γυρισμό»! Ο γελωτοποιός φανερά ξαφνιασμένος: «Πω, πω, πολύ μεγάλο ταξίδι! Φαντάζομαι τι ετοιμασίες θα έχεις κάνει»! Ο βασιλιάς με βαθιά λύπη είπε: «Δυστυχώς, για όλα τα άλλα εφρόντισα στη ζωή μου, αλλά για το ταξίδι μου αυτό, δεν έκανα καμιά προετοιμασία». Τότε ο γελωτοποιός, δίνοντας πίσω το χρυσό ραβδί, του είπε: «Πάρτο πίσω βασιλιά μου, γιατί δεν βρήκα μέχρι τώρα πιο τρελό άνθρωπο από σένα!...».
Μακάρι κι εμείς, τώρα τουλάχιστον, να συνέλθουμε και να σκεφθούμε σοβαρά ότι μας περιμένει ο θάνατος και η άλλη ζωή. Και ότι άρα πρέπει να ετοιμαζόμαστε... «Ιδού νυν καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού νυν ημέρα σωτηρίας» (Β΄ Κορ. 6,2).
Αρχιμ. ΑΘΗΝ. ΚΑΡΑΜΑΝΤΖΑΝΗΣ
Μονόδρομος
Συντονιστής: Συντονιστές
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΚΑΡΕΑ,εκδόσεις ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
῾Ο θάνατος
εἶναι ἡ γέννα μας
στήν ἄλλη ζωή
Εἶναι ἡ «κοίμηση»,
δέν εἶναι τό τέλος
τῆς ὕπαρξής μας.
Εἶναι ἕνας χωρισμός,
πού στήν οὐσία
δέν εἶναι χωρισμός.
῾Ο θάνατος εἶναι
ἀγαθό, εἶναι δῶρο,
εἶναι εὐλογία
τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ,
«ἵνα μή τό κακόν
ἀθάνατον γένηται».
Νά συλλογᾶσαι
τόν ἐπικείμενο θάνατό σου
γιατί «χωρίς τό τραγούδι
τοῦ θανάτου,
τό τραγούδι τῆς ζωῆς
εἶναι ἄσκοπο καί ἀνόητο».
Καί νά προσδοκᾶς
τήν παλιγγενεσία
«τῆς ὀγδόης ῾Ημέρας»
ὅπου θά εἴμαστε ὅλοι
ζῶντες «ἐν Αὐτῷ»,
διότι «ἐν Αὐτῷ»
θάνατος δέν ὑπάρχει!
῾Ο θάνατος
εἶναι ἡ γέννα μας
στήν ἄλλη ζωή
Εἶναι ἡ «κοίμηση»,
δέν εἶναι τό τέλος
τῆς ὕπαρξής μας.
Εἶναι ἕνας χωρισμός,
πού στήν οὐσία
δέν εἶναι χωρισμός.
῾Ο θάνατος εἶναι
ἀγαθό, εἶναι δῶρο,
εἶναι εὐλογία
τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ,
«ἵνα μή τό κακόν
ἀθάνατον γένηται».
Νά συλλογᾶσαι
τόν ἐπικείμενο θάνατό σου
γιατί «χωρίς τό τραγούδι
τοῦ θανάτου,
τό τραγούδι τῆς ζωῆς
εἶναι ἄσκοπο καί ἀνόητο».
Καί νά προσδοκᾶς
τήν παλιγγενεσία
«τῆς ὀγδόης ῾Ημέρας»
ὅπου θά εἴμαστε ὅλοι
ζῶντες «ἐν Αὐτῷ»,
διότι «ἐν Αὐτῷ»
θάνατος δέν ὑπάρχει!
" Ένα μεθύσι βρίσκεται μέσα στη μάχη
στου βάραθρου του σκοτεινού την άκρη,
μέσα στης θύελλας την ορμή,
μέσα στα βουερά τα κύματα και μέσα στα ερέβη,
μες στους ορμητικούς ανέμους της ερήμου,
και μέσα στης πανούκλας την πνοή.
Ό,τι με θάνατο μας απειλεί,
για του ανθρώπου την καρδιά κρατεί
μια μυστηριώδη γοητεία.
Άραγε να 'ναι αυτό μια απόδειξη για την αθανασία;"
---Το γλέντι στον καιρό της πανούκλας----
---Πούσκιν---
στου βάραθρου του σκοτεινού την άκρη,
μέσα στης θύελλας την ορμή,
μέσα στα βουερά τα κύματα και μέσα στα ερέβη,
μες στους ορμητικούς ανέμους της ερήμου,
και μέσα στης πανούκλας την πνοή.
Ό,τι με θάνατο μας απειλεί,
για του ανθρώπου την καρδιά κρατεί
μια μυστηριώδη γοητεία.
Άραγε να 'ναι αυτό μια απόδειξη για την αθανασία;"
---Το γλέντι στον καιρό της πανούκλας----
---Πούσκιν---
michail έγραψε:
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΚΑΡΕΑ,εκδόσεις ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
"ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΑ ΖΩΗ"
῾Ο θάνατος
εἶναι ἡ γέννα μας
στήν ἄλλη ζωή
Εἶναι ἡ «κοίμηση»,
δέν εἶναι τό τέλος
τῆς ὕπαρξής μας.
Εἶναι ἕνας χωρισμός,
πού στήν οὐσία
δέν εἶναι χωρισμός.
῾Ο θάνατος εἶναι
ἀγαθό, εἶναι δῶρο,
εἶναι εὐλογία
τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ,
«ἵνα μή τό κακόν
ἀθάνατον γένηται».
Νά συλλογᾶσαι
τόν ἐπικείμενο θάνατό σου
γιατί «χωρίς τό τραγούδι
τοῦ θανάτου,
τό τραγούδι τῆς ζωῆς
εἶναι ἄσκοπο καί ἀνόητο».
Καί νά προσδοκᾶς
τήν παλιγγενεσία
«τῆς ὀγδόης ῾Ημέρας»
ὅπου θά εἴμαστε ὅλοι
ζῶντες «ἐν Αὐτῷ»,
διότι «ἐν Αὐτῷ»
θάνατος δέν ὑπάρχει!
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΚΑΡΕΑ,εκδόσεις ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
"ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΙΩΝΙΑ ΖΩΗ"
῾Ο θάνατος
εἶναι ἡ γέννα μας
στήν ἄλλη ζωή
Εἶναι ἡ «κοίμηση»,
δέν εἶναι τό τέλος
τῆς ὕπαρξής μας.
Εἶναι ἕνας χωρισμός,
πού στήν οὐσία
δέν εἶναι χωρισμός.
῾Ο θάνατος εἶναι
ἀγαθό, εἶναι δῶρο,
εἶναι εὐλογία
τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ,
«ἵνα μή τό κακόν
ἀθάνατον γένηται».
Νά συλλογᾶσαι
τόν ἐπικείμενο θάνατό σου
γιατί «χωρίς τό τραγούδι
τοῦ θανάτου,
τό τραγούδι τῆς ζωῆς
εἶναι ἄσκοπο καί ἀνόητο».
Καί νά προσδοκᾶς
τήν παλιγγενεσία
«τῆς ὀγδόης ῾Ημέρας»
ὅπου θά εἴμαστε ὅλοι
ζῶντες «ἐν Αὐτῷ»,
διότι «ἐν Αὐτῷ»
θάνατος δέν ὑπάρχει!
Ο θάνατος αποτελεί ξεχωριστό γεγονός για την ζωή κάθε ανθρώπου. Για εκείνους που διάγουν ζωή εκτός χριστιανικής πίστεως παραμένει ένα κατ' εξοχήν γεγονός αφανισμού της ζωής, ένα μυστήριο τραγικό που γεμίζει αμηχανία κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Για όσους όμως πιστεύουν στον ζωοδότη Κύριο Ιησού Χριστό, ο θάνατος χάνει την τραγικότητα του και μεταλλάσσεται σ' ένα πασχάλιο και σωτήριο γεγονός. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο ιερός Χρυσόστομος ο θάνατος μεταμορφώνεται σε γέννηση, γίνεται απαρχή της νέας ζωής, πράξη αποκαταστάσεως της ζωής,παίρνει τον χαρακτήρα του ύπνου, με την έννοια της αναμονής της ζωής της αναστάσεως, γίνεται η οδός προς την ζωή της αναστάσεως.
αρχική σέλιδα[ Μόνο κείμενο ]
“ΖΩΗΝ ΠΡΟΜΝΗΣΤΕΥΕΤΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ”
Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου
Μέσα στην ζέστη του καλοκαιριού ανατέλλει η ελπίδα της άνοιξης. Την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου την ονόμασαν Πάσχα του Καλοκαιριού, γιατί προαναγγέλλει την υπέρβαση του θανάτου, την μοναδική ελπίδα του ανθρώπου.
Τα τροπάρια που ψάλλονται στην Εκκλησία αυτήν την μεγάλη ημέρα ομιλούν συνεχώς για την υπέρβαση του θανάτου, ο οποίος θάνατος αποτελεί την μεγαλύτερη περιπέτεια του ανθρώπου, αλλά και ολόκληρης της κτίσης. Έτσι, η ακολουθία της Κοιμήσεως είναι ένα πανηγύρι ζωής. Ο θάνατος της Παναγίας ονομάζεται Κοίμηση. “Τη ενδόξω κοιμήσει σου”. Πρόκειται για μια αθάνατη Κοίμηση. “Τη αθανάτω κοιμήσει σου”. Η Παναγία είναι “Μήτηρ της ζωής”. Στο πρόσωπό της νικήθηκαν οι νόμοι της φύσεως. “Νενίκηνται της φύσεως οι όροι εν σοί Παρθένε άχραντε”. Η Παναγία είναι “η μετά θάνατον ζώσα”. Και το εκπληκτικότερο είναι ότι στο πρόσωπο της Παναγίας ο θάνατος προμνηστεύεται την ζωή. “Ζωήν προμνηστεύεται θάνατος”.
Έχει κανείς την αίσθηση, διαβάζοντας και ψάλλοντας αυτήν την ακολουθία ότι ο άνθρωπος, πέρα από την ύμνηση της ιστορικότητος του γεγονότος, προσπαθεί δι’ αυτού του τρόπου να ξεπεράση την βασανιστικότητα του θανάτου, από τον οποίο προέρχονται όλα τα ανθρωπολογικά, κοινωνικά, κοσμολογικά και οικολογικά προβλήματα. Ο θάνατος δεν είναι μια πράξη που την αντιμετωπίζει κανείς στο τέλος της βιολογικής του ζωής, αλλά ένα υπαρξιακό γεγονός μεγάλων διαστάσεων, που το βλέπει κανείς μέσα του, αλλά και σε ολόκληρη την κτίση.
Ο θάνατος, όπως το έχουν σημειώσει, εκτός από τους θεολόγους, και οι ψυχαναλυτές, ψυχοθεραπευτές και ψυχολόγοι, αλλά και η σύγχρονη επιστήμη της θανατολογίας, συνδέεται με την βαθειά κρίση την οποία περνά ο άνθρωπος. Γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος στην ζωή του περνά μέσα από διαδοχικές κρίσεις θανάτου.
* * *
Κατ’ αρχάς η γέννηση ενός ανθρώπου είναι υπόθεση χαράς, αλλά ταυτόχρονα και στέρησης της ελευθερίας. Ο κάθε άνθρωπος είναι αποτέλεσμα της αγάπης δύο ανθρώπων, αλλά επειδή αυτή η αγάπη συνδέεται με την αναγκαιότητα του ενστίκτου, είναι μία στέρηση της οντολογικής ελευθερίας (Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ.Ιωάννης). Επί πλέον, δεν υπάρχει δυνατότητα να ερωτηθή ο άνθρωπος αν ήθελε να γεννηθή. Αυτό το γεγονός τον κάνει τραγικό όν. Ομοιάζει με κάποιον που τον έκλεισαν στην φυλακή και στην συνέχεια του δίδουν την δυνατότητα να την στολίζη καλά και να συνδικαλίζεται. Το πρόβλημα όμως είναι να απαλλαγή από τα στενά όρια της φυλακής. Γι’ αυτό, όπως έχει επισημανθή, το δεδομένο της ύπαρξης είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελευθερίας. Ο άνθρωπος έχει σχετική και όχι απόλυτη ελευθερία.
Επίσης, στην ηλικία των 7-11 ετών, όπως έχει αποδείξει ο Ελβετός Ψυχολόγος άααάάε, το παιδί αποκτά για πρώτη φορά την βεβαιότητα ότι ο θάνατος είναι ένα γεγονός μη αναστρέψιμο, δηλαδή ένα τελικό γεγονός στην ζωή του ανθρώπου, και αυτό του δημιουργεί τρομερή υπαρξιακή κρίση για το τί είναι θάνατος και τί είναι ζωή. Τα υπαρξιακά ερωτήματα που αναφύονται έντονα στην νεανική ηλικία δεν είναι ανεξάρτητα από αυτά τα προβλήματα της εσωτερικής κρίσης.
Το πρόβλημα του θανάτου συνεχίζεται με άλλη μορφή στην εφηβική ηλικία. Πολλοί ψυχαναλυτές κάνουν λόγο για άγχος ανυπαρξίας που διαποτίζει τους εφήβους. Αλλά και οι κρίσεις όλων των ηλικιών συνδέονται στενά με το υπαρξιακό πρόβλημα του θανάτου. Η κοινωνική αποκατάσταση που συνδέεται με την ανασφάλεια, η μεγάλη κρίση της μέσης ηλικίας, όταν ο άνθρωπος βλέπει τον χρόνο να περνά και την πορεία της ζωής του να οδεύη προς το τέλος, η τραγική κρίση της σύνταξης, όλα αυτά συνδέονται με τον θάνατο.
Ο άνθρωπος, άλλωστε, γεννιέται για να πεθάνη. Αυτό συνιστά και το μεγαλείο, ότι γεννιέται, αλλά και την τραγικότητα της ύπαρξης ότι πεθαίνει. Όλοι οι υπαρξιστές φιλόσοφοι, αλλά και ο σύγχρονός μας HEIDEGGER, ο οποίος, όπως ο ίδιος λέγει, δεν είναι υπαρξιστής, αλλά φιλόσοφος του νοήματος του όντος, ασχολούνται με το θέμα του θανάτου.
* * *
Αν εξετάσει κανείς επισταμένως τα πράγματα θα διαπιστώση ότι όλα τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα έχουν ως αφετηρία το πρόβλημα του θανάτου. Τα ναρκωτικά είναι μια ψεύτικη προσπάθεια υπερβάσεως των τραγικών συνθηκών ζωής, που διαποτίζονται από το φάσμα του θανάτου. Πρόκειται δηλαδή για προσπάθεια κατασκευής ενός ψεύτικου Παραδείσου. Το AIDS, όταν συνδέεται με την απόλαυση της ηδονής, μπορεί να ερμηνευθή μέσα από αυτήν την διαδικασία. Σύγχρονες μελέτες στην Αμερική έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι και αυτές ακόμη οι σεξουαλικές σχέσεις δεν έχουν να κάνουν τόσο με την απόλαυση της ηδονής, όσο με το άγχος του τραγικού υπαρξιακού προβλήματος, δηλαδή με την επιβίωση της ύπαρξης. Επίσης, η οικολογική καταστροφή του πλανήτου μας έχει μέσα της το στοιχείο της φθοράς, η οποία γίνεται τόσο από την φυσική φθορά, όσο και από την φθορά που δημιουργεί στην φύση ο ανασφαλής άνθρωπος, που κυριαρχείται από τον φόβο του θανάτου.
Λέγεται συνήθως ότι πρέπει να ενδιαφερόμαστε για την λύση των κοινωνικών προβλημάτων. Αυτό είναι αναγκαίο. Αλλά όμως πρέπει να υπογραμμίζεται ότι το μεγαλύτερο κοινωνικό πρόβλημα είναι ο θάνατος. Αυτός είναι η γενεσιουργός αιτία των διαδοχικών κρίσεων στην ζωή μας, αυτός χωρίζει δύο αγαπημένους ανθρώπους, και δημιουργεί πόνο, θλίψη και αγωνία, αυτός φοβίζει την ανθρώπινη ύπαρξη και της προξενεί υπαρξιακό άγχος. Πράγματι, ένας άνθρωπος που βασανίζεται από τον θάνατο είτε τον σωματικό, είτε τον ψυχολογικό και πνευματικό είναι ένα αντικοινωνικό στοιχείο.
* * *
Η εορτή της ενδόξου Κοιμήσεως της Παναγίας είναι μια ελπίδα ζωής. Γιορτάζουμε την άνοιξη μέσα στον καύσωνα του καλοκαιριού. Μέσα από το πρίσμα αυτό βλέπω το γεγονός ότι γεμίζουν όλες οι Εκκλησίες, αλλά και τα Εξωκκλήσια, αυτήν την περίοδο του Δεκαπενταυγούστου, και κατά την εορτή της Παναγίας. Προσπαθούν οι άνθρωποι να υμνήσουν και να βιώσουν την ζωή που προμνηστεύεται τον θάνατο, και να υπερβούν τις υπαρξιακές κρίσεις.
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1997
αρχική σέλιδα
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1997 Εκκλησιαστική ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ:
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1997
“ΖΩΗΝ ΠΡΟΜΝΗΣΤΕΥΕΤΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ”
Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου
Μέσα στην ζέστη του καλοκαιριού ανατέλλει η ελπίδα της άνοιξης. Την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου την ονόμασαν Πάσχα του Καλοκαιριού, γιατί προαναγγέλλει την υπέρβαση του θανάτου, την μοναδική ελπίδα του ανθρώπου.
Τα τροπάρια που ψάλλονται στην Εκκλησία αυτήν την μεγάλη ημέρα ομιλούν συνεχώς για την υπέρβαση του θανάτου, ο οποίος θάνατος αποτελεί την μεγαλύτερη περιπέτεια του ανθρώπου, αλλά και ολόκληρης της κτίσης. Έτσι, η ακολουθία της Κοιμήσεως είναι ένα πανηγύρι ζωής. Ο θάνατος της Παναγίας ονομάζεται Κοίμηση. “Τη ενδόξω κοιμήσει σου”. Πρόκειται για μια αθάνατη Κοίμηση. “Τη αθανάτω κοιμήσει σου”. Η Παναγία είναι “Μήτηρ της ζωής”. Στο πρόσωπό της νικήθηκαν οι νόμοι της φύσεως. “Νενίκηνται της φύσεως οι όροι εν σοί Παρθένε άχραντε”. Η Παναγία είναι “η μετά θάνατον ζώσα”. Και το εκπληκτικότερο είναι ότι στο πρόσωπο της Παναγίας ο θάνατος προμνηστεύεται την ζωή. “Ζωήν προμνηστεύεται θάνατος”.
Έχει κανείς την αίσθηση, διαβάζοντας και ψάλλοντας αυτήν την ακολουθία ότι ο άνθρωπος, πέρα από την ύμνηση της ιστορικότητος του γεγονότος, προσπαθεί δι’ αυτού του τρόπου να ξεπεράση την βασανιστικότητα του θανάτου, από τον οποίο προέρχονται όλα τα ανθρωπολογικά, κοινωνικά, κοσμολογικά και οικολογικά προβλήματα. Ο θάνατος δεν είναι μια πράξη που την αντιμετωπίζει κανείς στο τέλος της βιολογικής του ζωής, αλλά ένα υπαρξιακό γεγονός μεγάλων διαστάσεων, που το βλέπει κανείς μέσα του, αλλά και σε ολόκληρη την κτίση.
Ο θάνατος, όπως το έχουν σημειώσει, εκτός από τους θεολόγους, και οι ψυχαναλυτές, ψυχοθεραπευτές και ψυχολόγοι, αλλά και η σύγχρονη επιστήμη της θανατολογίας, συνδέεται με την βαθειά κρίση την οποία περνά ο άνθρωπος. Γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος στην ζωή του περνά μέσα από διαδοχικές κρίσεις θανάτου.
* * *
Κατ’ αρχάς η γέννηση ενός ανθρώπου είναι υπόθεση χαράς, αλλά ταυτόχρονα και στέρησης της ελευθερίας. Ο κάθε άνθρωπος είναι αποτέλεσμα της αγάπης δύο ανθρώπων, αλλά επειδή αυτή η αγάπη συνδέεται με την αναγκαιότητα του ενστίκτου, είναι μία στέρηση της οντολογικής ελευθερίας (Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ.Ιωάννης). Επί πλέον, δεν υπάρχει δυνατότητα να ερωτηθή ο άνθρωπος αν ήθελε να γεννηθή. Αυτό το γεγονός τον κάνει τραγικό όν. Ομοιάζει με κάποιον που τον έκλεισαν στην φυλακή και στην συνέχεια του δίδουν την δυνατότητα να την στολίζη καλά και να συνδικαλίζεται. Το πρόβλημα όμως είναι να απαλλαγή από τα στενά όρια της φυλακής. Γι’ αυτό, όπως έχει επισημανθή, το δεδομένο της ύπαρξης είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελευθερίας. Ο άνθρωπος έχει σχετική και όχι απόλυτη ελευθερία.
Επίσης, στην ηλικία των 7-11 ετών, όπως έχει αποδείξει ο Ελβετός Ψυχολόγος άααάάε, το παιδί αποκτά για πρώτη φορά την βεβαιότητα ότι ο θάνατος είναι ένα γεγονός μη αναστρέψιμο, δηλαδή ένα τελικό γεγονός στην ζωή του ανθρώπου, και αυτό του δημιουργεί τρομερή υπαρξιακή κρίση για το τί είναι θάνατος και τί είναι ζωή. Τα υπαρξιακά ερωτήματα που αναφύονται έντονα στην νεανική ηλικία δεν είναι ανεξάρτητα από αυτά τα προβλήματα της εσωτερικής κρίσης.
Το πρόβλημα του θανάτου συνεχίζεται με άλλη μορφή στην εφηβική ηλικία. Πολλοί ψυχαναλυτές κάνουν λόγο για άγχος ανυπαρξίας που διαποτίζει τους εφήβους. Αλλά και οι κρίσεις όλων των ηλικιών συνδέονται στενά με το υπαρξιακό πρόβλημα του θανάτου. Η κοινωνική αποκατάσταση που συνδέεται με την ανασφάλεια, η μεγάλη κρίση της μέσης ηλικίας, όταν ο άνθρωπος βλέπει τον χρόνο να περνά και την πορεία της ζωής του να οδεύη προς το τέλος, η τραγική κρίση της σύνταξης, όλα αυτά συνδέονται με τον θάνατο.
Ο άνθρωπος, άλλωστε, γεννιέται για να πεθάνη. Αυτό συνιστά και το μεγαλείο, ότι γεννιέται, αλλά και την τραγικότητα της ύπαρξης ότι πεθαίνει. Όλοι οι υπαρξιστές φιλόσοφοι, αλλά και ο σύγχρονός μας HEIDEGGER, ο οποίος, όπως ο ίδιος λέγει, δεν είναι υπαρξιστής, αλλά φιλόσοφος του νοήματος του όντος, ασχολούνται με το θέμα του θανάτου.
* * *
Αν εξετάσει κανείς επισταμένως τα πράγματα θα διαπιστώση ότι όλα τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα έχουν ως αφετηρία το πρόβλημα του θανάτου. Τα ναρκωτικά είναι μια ψεύτικη προσπάθεια υπερβάσεως των τραγικών συνθηκών ζωής, που διαποτίζονται από το φάσμα του θανάτου. Πρόκειται δηλαδή για προσπάθεια κατασκευής ενός ψεύτικου Παραδείσου. Το AIDS, όταν συνδέεται με την απόλαυση της ηδονής, μπορεί να ερμηνευθή μέσα από αυτήν την διαδικασία. Σύγχρονες μελέτες στην Αμερική έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι και αυτές ακόμη οι σεξουαλικές σχέσεις δεν έχουν να κάνουν τόσο με την απόλαυση της ηδονής, όσο με το άγχος του τραγικού υπαρξιακού προβλήματος, δηλαδή με την επιβίωση της ύπαρξης. Επίσης, η οικολογική καταστροφή του πλανήτου μας έχει μέσα της το στοιχείο της φθοράς, η οποία γίνεται τόσο από την φυσική φθορά, όσο και από την φθορά που δημιουργεί στην φύση ο ανασφαλής άνθρωπος, που κυριαρχείται από τον φόβο του θανάτου.
Λέγεται συνήθως ότι πρέπει να ενδιαφερόμαστε για την λύση των κοινωνικών προβλημάτων. Αυτό είναι αναγκαίο. Αλλά όμως πρέπει να υπογραμμίζεται ότι το μεγαλύτερο κοινωνικό πρόβλημα είναι ο θάνατος. Αυτός είναι η γενεσιουργός αιτία των διαδοχικών κρίσεων στην ζωή μας, αυτός χωρίζει δύο αγαπημένους ανθρώπους, και δημιουργεί πόνο, θλίψη και αγωνία, αυτός φοβίζει την ανθρώπινη ύπαρξη και της προξενεί υπαρξιακό άγχος. Πράγματι, ένας άνθρωπος που βασανίζεται από τον θάνατο είτε τον σωματικό, είτε τον ψυχολογικό και πνευματικό είναι ένα αντικοινωνικό στοιχείο.
* * *
Η εορτή της ενδόξου Κοιμήσεως της Παναγίας είναι μια ελπίδα ζωής. Γιορτάζουμε την άνοιξη μέσα στον καύσωνα του καλοκαιριού. Μέσα από το πρίσμα αυτό βλέπω το γεγονός ότι γεμίζουν όλες οι Εκκλησίες, αλλά και τα Εξωκκλήσια, αυτήν την περίοδο του Δεκαπενταυγούστου, και κατά την εορτή της Παναγίας. Προσπαθούν οι άνθρωποι να υμνήσουν και να βιώσουν την ζωή που προμνηστεύεται τον θάνατο, και να υπερβούν τις υπαρξιακές κρίσεις.
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1997
αρχική σέλιδα
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1997 Εκκλησιαστική ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ:
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1997
EKKΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ - ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ Κ ΑΓΙΟΥ ΒΛΑΣΙΟΥ
Ο φόβος του θανάτου και η επιθυμία της αθανασίας
Αρχές Σεπτεμβρίου πέθανε ο Απόστολος Σουγκλάκος, που ασχολήθηκε με τον αθλητισμό (ποδόσφαιρο, πάλη), τον κινηματογράφο και το τραγούδι. Ύστερα από βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο, παρέμεινε δύο εβδομάδες σε κώμα και τελικά πέθανε νέος σε ηλικία 56 ετών.
Λίγους μήνες πριν τον θάνατό του, σε μια συνέντευξή του έλεγε: «Το μόνο που φοβάμαι…. Εντάξει, δε γουστάρω, ρε παιδί μου, να πεθάνω –κούφια η ώρα– θέλω να ζήσω 850 χρόνια. Γιατί η ζωή είναι ωραία» (Ελεύθερος Τύπος, 6-9-2006).
Μέσα του υπήρχε η επιθυμία της αθάνατης ζωής, όπως άλλωστε υπάρχει και σε καθέναν από μας, αλλά τελικά ο θάνατος παραμονεύει παντού. Ο άνθρωπος συλλαμβάνεται και γεννιέται με την θνητότητα και την φθαρτότητα και οπωσδήποτε θα έλθη κάποια στιγμή που θα πεθάνη. Βεβαίως, ανέβηκε το όριο της βιολογικής ζωής, αλλά δεν μπορεί να ξεπερασθή το καθορισμένο όριο. Η επιθυμία και η αναζήτηση της αθανασίας είναι δείγμα ότι ο άνθρωπος δεν είναι δημιουργημένος για το ενταύθα, το ενθάδε.
Η βίωση του θανάτου είναι βασικό στοιχείο της υπαρξιακής ζωής του ανθρώπου. Ο Γερμανός φιλόσοφος Χάϊντεγκερ έχει υποστηρίξει ότι τρία είναι τα δομικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης, ήτοι η «εγκατάλειψη», η «έκσταση» και η «παροντικότητα». Ζώντας ο άνθρωπος αυτά τα τρία δομικά στοιχεία της ύπαρξής τους, διακατέχεται από την αγωνία, ότι τα όντα θα μπορούσαν και να μην υπάρχουν και αν υπάρχουν δεν θα υπάρχουν για πάντα. Τότε η ύπαρξή του αντιλαμβάνεται ότι «το υπάρχειν» σημαίνει ότι το ον «υπάρχει προς θάνατον». Και στην συνέχεια η συνειδητοποίηση αυτής της πραγματικότητος, αλλά και η λύτρωση από τον φόβο του θανάτου, είναι λύτρωση και από την υπαρξιακή αγωνία.
Ο άνθρωπος μπορεί να μη θέλη να πεθάνη, μπορεί να «κτυπά ξύλο», όταν ακούη θάνατο, αλλά η αλήθεια είναι ότι ο θάνατος είναι το μόνον βέβαιο γεγονός, ενώ αβέβαιη είναι η ώρα του θανάτου.
Στην ζωή της Εκκλησίας, όπως εκδηλώνεται στα πρόσωπα των αγίων, φαίνεται η υπέρβαση του θανάτου και η απελευθέρωση του ανθρώπου από την αγωνία του. Όταν κανείς πιστεύη στον Θεό και ότι Αυτός είναι στοργικός πατέρας που αγαπά τα παιδιά Του, τότε υπερβαίνει την αγωνία του θανάτου, και μερικές φορές περιμένει τον θάνατο γιατί δι’ αυτού αποκτά την τελειότερη ζωή.
Η σκέψη του θανάτου, η αίσθηση της «ενδεκάτης ώρας» ότι, δηλαδή, βρισκόμαστε προς το τέλος της βιολογικής ζωής και την αρχή της άλλης ζωής και θα δώσουμε λόγο των πράξεών μας στον Θεό, όταν γίνεται από την Χάρη του Θεού, δεν δημιουργεί απελπισία, αλλά πνευματική έμπνευση και κάνει τον άνθρωπο πιο ολοκληρωμένο, ήρεμο και κοινωνικό. Όταν σκέπτεται ότι θα έλθη η ώρα της εξόδου από την ζωή αυτή, τότε θα είναι πιο σπλαχνικός στους αδελφούς του. Οι θανατοκεντρικές κοινωνίες, των οποίων οι άνθρωποι κλαίνε τους νεκρούς τους, που επισκέπτονται τα μνήματα, είναι πιο γνήσιες και ανθρωπινότερες. Επίσης, η αίσθηση του θανάτου, όταν γίνεται με την Χάρη του Θεού, κάνει τον άνθρωπο πιο δημιουργικό και τον ενδυναμώνει για να ολοκληρώση το έργο που επιτελεί, πριν πεθάνη.
Ο άνθρωπος είναι δημιουργημένος για την αιώνια ζωή. Η προπτωτική αμαρτία τον οδήγησε στον θάνατο. Με την εν Χριστώ ζωή μπορούμε να αποκτήσουμε την υπέρβαση του θανάτου και έτσι να ελευθερωθούμε από την αγωνία του θανάτου.
Ν.Ι.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2006
αρχική σέλιδα
Ο φόβος του θανάτου και η επιθυμία της αθανασίας
Αρχές Σεπτεμβρίου πέθανε ο Απόστολος Σουγκλάκος, που ασχολήθηκε με τον αθλητισμό (ποδόσφαιρο, πάλη), τον κινηματογράφο και το τραγούδι. Ύστερα από βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο, παρέμεινε δύο εβδομάδες σε κώμα και τελικά πέθανε νέος σε ηλικία 56 ετών.
Λίγους μήνες πριν τον θάνατό του, σε μια συνέντευξή του έλεγε: «Το μόνο που φοβάμαι…. Εντάξει, δε γουστάρω, ρε παιδί μου, να πεθάνω –κούφια η ώρα– θέλω να ζήσω 850 χρόνια. Γιατί η ζωή είναι ωραία» (Ελεύθερος Τύπος, 6-9-2006).
Μέσα του υπήρχε η επιθυμία της αθάνατης ζωής, όπως άλλωστε υπάρχει και σε καθέναν από μας, αλλά τελικά ο θάνατος παραμονεύει παντού. Ο άνθρωπος συλλαμβάνεται και γεννιέται με την θνητότητα και την φθαρτότητα και οπωσδήποτε θα έλθη κάποια στιγμή που θα πεθάνη. Βεβαίως, ανέβηκε το όριο της βιολογικής ζωής, αλλά δεν μπορεί να ξεπερασθή το καθορισμένο όριο. Η επιθυμία και η αναζήτηση της αθανασίας είναι δείγμα ότι ο άνθρωπος δεν είναι δημιουργημένος για το ενταύθα, το ενθάδε.
Η βίωση του θανάτου είναι βασικό στοιχείο της υπαρξιακής ζωής του ανθρώπου. Ο Γερμανός φιλόσοφος Χάϊντεγκερ έχει υποστηρίξει ότι τρία είναι τα δομικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης, ήτοι η «εγκατάλειψη», η «έκσταση» και η «παροντικότητα». Ζώντας ο άνθρωπος αυτά τα τρία δομικά στοιχεία της ύπαρξής τους, διακατέχεται από την αγωνία, ότι τα όντα θα μπορούσαν και να μην υπάρχουν και αν υπάρχουν δεν θα υπάρχουν για πάντα. Τότε η ύπαρξή του αντιλαμβάνεται ότι «το υπάρχειν» σημαίνει ότι το ον «υπάρχει προς θάνατον». Και στην συνέχεια η συνειδητοποίηση αυτής της πραγματικότητος, αλλά και η λύτρωση από τον φόβο του θανάτου, είναι λύτρωση και από την υπαρξιακή αγωνία.
Ο άνθρωπος μπορεί να μη θέλη να πεθάνη, μπορεί να «κτυπά ξύλο», όταν ακούη θάνατο, αλλά η αλήθεια είναι ότι ο θάνατος είναι το μόνον βέβαιο γεγονός, ενώ αβέβαιη είναι η ώρα του θανάτου.
Στην ζωή της Εκκλησίας, όπως εκδηλώνεται στα πρόσωπα των αγίων, φαίνεται η υπέρβαση του θανάτου και η απελευθέρωση του ανθρώπου από την αγωνία του. Όταν κανείς πιστεύη στον Θεό και ότι Αυτός είναι στοργικός πατέρας που αγαπά τα παιδιά Του, τότε υπερβαίνει την αγωνία του θανάτου, και μερικές φορές περιμένει τον θάνατο γιατί δι’ αυτού αποκτά την τελειότερη ζωή.
Η σκέψη του θανάτου, η αίσθηση της «ενδεκάτης ώρας» ότι, δηλαδή, βρισκόμαστε προς το τέλος της βιολογικής ζωής και την αρχή της άλλης ζωής και θα δώσουμε λόγο των πράξεών μας στον Θεό, όταν γίνεται από την Χάρη του Θεού, δεν δημιουργεί απελπισία, αλλά πνευματική έμπνευση και κάνει τον άνθρωπο πιο ολοκληρωμένο, ήρεμο και κοινωνικό. Όταν σκέπτεται ότι θα έλθη η ώρα της εξόδου από την ζωή αυτή, τότε θα είναι πιο σπλαχνικός στους αδελφούς του. Οι θανατοκεντρικές κοινωνίες, των οποίων οι άνθρωποι κλαίνε τους νεκρούς τους, που επισκέπτονται τα μνήματα, είναι πιο γνήσιες και ανθρωπινότερες. Επίσης, η αίσθηση του θανάτου, όταν γίνεται με την Χάρη του Θεού, κάνει τον άνθρωπο πιο δημιουργικό και τον ενδυναμώνει για να ολοκληρώση το έργο που επιτελεί, πριν πεθάνη.
Ο άνθρωπος είναι δημιουργημένος για την αιώνια ζωή. Η προπτωτική αμαρτία τον οδήγησε στον θάνατο. Με την εν Χριστώ ζωή μπορούμε να αποκτήσουμε την υπέρβαση του θανάτου και έτσι να ελευθερωθούμε από την αγωνία του θανάτου.
Ν.Ι.
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2006
αρχική σέλιδα
"Μακάριοι οι νεκροί οι εν Κυρίω αποθνήσκοντες απ’ άρτι" (Αποκ. ιδ’, 13).
Μακάριοι, όσοι έζησαν με την βίωση της μνήμης του θανάτου. Μακάριοι, όσοι αισθάνθηκαν τον εγκάρδιο πόθο και έρωτα προς τον Νυμφίο Χριστό. Μακάριοι, όσοι πληροφορήθηκαν και γνώρισαν καλά ότι είναι άνθρωποι "άλλου αιώνος", άλλης πατρίδας, άλλου πολιτεύματος. Μακάριοι, όσοι ελκύσθηκαν από τον ερώμενον και τον εραστήν. Μακάριοι, όσοι υπερέβησαν τον θάνατο από την ζωή αυτή. Μακάριοι, όσοι κοιμήθηκαν με την ελπίδα της αναστάσεως. Μακάριοι, όσοι έφυγαν από τον κόσμο αυτόν, ομολογούντες "προσδοκώ ανάστασιν νεκρών". Μακάριοι, όσοι μπορούν να επαναλάβουν το ψαλμικό: "εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω". Μακάριοι, όσοι έζησαν ως νεκροί για την αμαρτία, και όσοι πέθαναν αναστημένοι από την αμαρτία. Μακάριοι, όσοι εξέρχονται από τον κόσμο αυτόν με την βεβαιότητα ότι πορεύονται στους πατέρας, στον λαό του Θεού.
Μακάριοι, όσοι έζησαν με την βίωση της μνήμης του θανάτου. Μακάριοι, όσοι αισθάνθηκαν τον εγκάρδιο πόθο και έρωτα προς τον Νυμφίο Χριστό. Μακάριοι, όσοι πληροφορήθηκαν και γνώρισαν καλά ότι είναι άνθρωποι "άλλου αιώνος", άλλης πατρίδας, άλλου πολιτεύματος. Μακάριοι, όσοι ελκύσθηκαν από τον ερώμενον και τον εραστήν. Μακάριοι, όσοι υπερέβησαν τον θάνατο από την ζωή αυτή. Μακάριοι, όσοι κοιμήθηκαν με την ελπίδα της αναστάσεως. Μακάριοι, όσοι έφυγαν από τον κόσμο αυτόν, ομολογούντες "προσδοκώ ανάστασιν νεκρών". Μακάριοι, όσοι μπορούν να επαναλάβουν το ψαλμικό: "εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω". Μακάριοι, όσοι έζησαν ως νεκροί για την αμαρτία, και όσοι πέθαναν αναστημένοι από την αμαρτία. Μακάριοι, όσοι εξέρχονται από τον κόσμο αυτόν με την βεβαιότητα ότι πορεύονται στους πατέρας, στον λαό του Θεού.