Μπορώ νʼ αλλάξω ζωή ;

[NIKOSZ]

Παράπονο

(Ποίηση Οδυσσέας Ελύτης, Μουσική Δημήτρης Παπαδημητρίου, Τραγούδι Ελευθερία Αρβανιτάκη, δίσκος Τραγούδια για τους Μήνες)


Εδώ στου δρόμου τα μισά
έφτασε η ώρα να το πω
Άλλα είνʼ εκείνα που αγαπώ
γιʼ αλλού γιʼ αλλού ξεκίνησα

Στʼ αληθινά στα ψεύτικα
το λέω και τʼ ομολογώ
Σαν να ʽμουν άλλος κι όχι εγώ
μες στη ζωή πορεύτηκα

Όσο κι να κανείς προσέχει
όσο κι αν τα κυνηγά
Πάντα πάντα θα ʽναι αργά
δεύτερη ζωή δεν έχει.


Ερμηνευτικά σχόλια

Εδώ στου δρόμου τα μισά: ο ποιητής γράφει στη μέση της ζωής του, όταν βλέπει προς τα πού τον οδηγούν οι επιλογές που έχει κάνει και ασκεί έλεγχο του εαυτού του, της πορείας του, της ζωής του. Αυτή η παρατήρηση της πορείας που παίρνουμε και η αυτοκριτική είναι απαραίτητες όταν έχουμε στόχους και όνειρα στη ζωή μας και προσπαθούμε να τα εκπληρώσουμε. Αν δεν κάνουμε στάσεις να δούμε προς τα πού πάμε, πού έχουμε κάνει σωστά και πού λάθη, δεν θα μπορούμε να ελέγξουμε πώς πάει το πρόγραμμά μας, η πορεία μας. Και θέλει πρόγραμμα για να πετύχεις. Όχι απαραίτητα ωρολόγιο, αλλά σίγουρα έναν καλό προγραμματισμό.

Άλλα είνʼ εκείνα που αγαπώ: ο ποιητής ομολογεί ξεκάθαρα ότι η πορεία του είναι λάθος. Άλλα είναι εκείνα που αγαπά και γιʼ αλλού ξεκίνησε, κι αλλού καταλήγει. Αλλού βρίσκεται σε σχέση με το πού θα ήθελε να βρίσκεται. Το ερώτημα είναι τι γίνεται από δω και πέρα. Είναι εύκολο να αλλάξει την πορεία του και να μεταστραφεί ή είναι δέσμιος του χαρακτήρα του, του περιβάλλοντός του, των συνθηκών της ζωής, των επιλογών του και είναι αναγκασμένος να ακολουθήσει την πορεία αυτή μέχρι το τέλος; Εδώ η Εκκλησία δίνει μία απάντηση και μοναδική: την πίστη στο Θεό. Ότι ο Θεός μπορεί να μας δώσει την δύναμη να ξεπεράσουμε τα λάθη και τις αστοχίες μας, την δύναμη να μετανοήσουμε και να αλλάξουμε ζωή ή να τραυματισθούμε όσο το δυνατόν λιγότερο.

Στʼ αληθινά στα ψεύτικα το λέω και τʼ ομολογώ: έρχονται στιγμές στη ζωή μας που δεν καταλαβαίνουμε τι μας γίνεται. Δεν καταλαβαίνουμε αν αυτό που ζούμε είναι αληθινό ή ψεύτικο. Δεν καταλαβαίνουμε αν η αυτοκριτική μας είναι αληθινή ή ψεύτικη. Δεν καταλαβαίνουμε αν τελικά οι όποιες επιλογές μας μάς οδηγούν στην αλήθεια ή το ψέμα.

Σαν να ʽμουν άλλος κι όχι εγώ μες στη ζωή πορεύτηκα: τα ξαστοχίσματα του ανθρώπου στην πορεία του δίνουν ένα άλλο πρόσωπο, μία άλλη ταυτότητα. Και είναι τόσο διαφορετική η ζωή που ζεις από αυτήν που θα ήθελες να ζεις, ώστε τελικά να αισθάνεσαι άλλος από αυτόν που είσαι. «Άλλα λέω, άλλα κάνω κι άλλα εννοώ», μας λέει με άλλα λόγια σήμερα ο Χατζηγιάννης. Η εσωτερική μας σύγχυση, η δειλία μας να ζήσουμε και να αγωνιστούμε γιʼ αυτό που θα θέλαμε, η παράδοσή μας στα πάθη, δίνουν βολέματα που μας κάνουν να μη ζούμε αυτό που αληθινά θα θέλαμε να ζούμε. Καταλαβαίνουμε πόσο δύσκολη είναι η συνέχεια για έναν άνθρωπο, ο οποίος διαπιστώνει ότι έχει χάσει τα βασικά του όνειρα.

Όσο κι αν κανείς προσέχει: εδώ ο ποιητής γίνεται μελαγχολικός. Θεωρεί πως είναι μάταιη η προσπάθεια στο εξής, διότι η ζωή δεν επανέρχεται στους αρχικούς της ρυθμούς, ο άνθρωπος είναι πλέον τόσο παγιδευμένος ώστε να μην μπορεί να αλλάξει ζωή, δηλαδή να μετανοήσει για τα χρόνια που έχει χάσει και να ξαναβρεί Θεό, συνάνθρωπο, νόημα στα έργα του και αληθινή χαρά. Η Εκκλησία, πάντως, πιστεύει στην αυτοκριτική που γίνεται μετάνοια, απόφαση για αλλαγή ζωής.

Δεύτερη ζωή δεν έχει: μεγάλη αλήθεια. Μία είναι η ζωή μας και δεν έχουμε δεύτερη. Επομένως, χρειάζεται να κάνουμε συχνά αυτοκριτική και να βλέπουμε προς τα πού πηγαίνουμε. Κι αυτό ισχύει για όλους και για τους μικρούς και τους μεγάλους. Οι μικροί στο σχολείο τους, στο καθημερινό τους πρόγραμμα, στις επιλογές στην παρέα τους, στις σχέσεις τους, αλλά και οι μεγάλοι στην εργασία τους και σε κάθε άλλη υποχρέωση οφείλουμε να βλέπουμε ότι μία φορά ζούμε. Όχι για να παραδώσουμε τη ζωή μας στις απολαύσεις και τα γλέντια, στην ασωτία και την αμαρτία. Ούτε και για να θρηνούμε και να κοιτάζουμε να σώσουμε την ψυχή μας. Να χαιρόμαστε τις στιγμές μας όσο μπορούμε και να προσπαθούμε να είναι επιλογές μας, ακόμη κι αν μας κοστίζουν σε χρόνο, σε κόπο, σε αγάπη, σε ζωή. Να μην είμαστε άβουλα όντα, να παρασυρόμαστε από τους πολλούς, αλλά να διαλέγουμε να ζήσουμε τα όνειρά μας, εφόσον αυτά έχουν να κάνουν με το αληθινό μας πρόσωπο. Όχι με υπερβολές και εκτός πραγματικότητας επιλογές.

Μπορώ νʼ αλλάξω ζωή;

1. Η Εκκλησία θεωρεί ότι μπορούμε να αλλάζουμε ζωή, πρωτίστως σε ό,τι αφορά στη σχέση μας με το Θεό, δηλαδή στα πλαίσια της μετάνοιας. Μετάνοια σημαίνει αλλαγή νου, μεταστροφή, απόφαση για νέα ζωή. Σημαίνει αποδοχή της αγάπης του Θεού και εναπόθεση της ελπίδας μας σʼ Εκείνον, όχι μοιρολατρικά, αλλά με απάρνηση του άγχους.

2. Αλλάζω ζωή σημαίνει ότι διορθώνω τα λάθη μου, δεν εμμένω εγωιστικά σʼ αυτά ή, αν δεν είναι εύκολο να διορθώσεις τον κύριο τρόπο ζωής, τον μπολιάζεις με αγάπη για το Θεό, πίστη κι ελπίδα. Και ξέρεις ότι ακόμη κι αν τα πράγματα δεν είναι όπως θέλεις, υπάρχει η ελπίδα που είναι η βοήθεια του Θεού.

3. Το Γεροντικό λέει ότι κάθε στιγμή του χρόνου μας δίνεται από το Θεό για να βάζουμε καινούρια αρχή στη ζωή μας, δηλαδή να παραδεχόμαστε τα λάθη μας και να επιθυμούμε την επιστροφή στο Θεό.

4. Σε περιόδους δοκιμασίας, όπως είναι οι κάθε λογής εξετάσεις που δίνουν οι νέοι, στις οποίες κρύβεται η πιθανότητα της αποτυχίας, ας είμαστε πρόθυμοι να ελέγξουμε τον εαυτό μας. Ας μην μας φταίνε οι άλλοι, αλλά ας βλέπουμε τον εαυτό μας και να αναλαμβάνουμε την ευθύνη μας αν δεν έχουμε προσπαθήσει όσο θα μπορούσαμε. Κι ας κάνουμε συνεχώς καινούρια αρχή, για να αξιοποιούμε ουσιαστικά τον καιρό μας.

5. Είναι κακό να συμβιβαζόμαστε και να μην τηρούμε τα όνειρά μας. Είναι κακό να μην έχουμε όνειρα και, δυστυχώς, η εποχή μας κάνει ό,τι μπορεί για να έχουμε το όνειρο της επιτυχίας, αλλά όχι το όνειρο της αγάπης. Μας θέλει μόνο να ερωτευόμαστε, όχι να αγαπούμε και να προσφέρουμε σε ό,τι κάνουμε. Κι έτσι διαπιστώνουμε τελικά ότι είναι εύκολο το παράπονο για την αποτυχία μας. Το δύσκολο είναι να πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας και να βοηθήσουμε κι άλλους να κάνουν το ίδιο. Μοίρασμα θέλει και αλλαγή.



π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός