(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Συντριβή και κατάνυξη”
Αυτός που ποθεί μ΄όλη του την καρδιά να επιστρέψει από την αμαρτία στον Κύριο, όπως ο άσωτος γιός στο πατρικό σπίτι, ας ξέρει πώς η πρώτη θύρα πού θα περάσει, είναι η συντριβή. Αυτή είναι η πιο ευπρόσδεκτη θυσία που μπορούμε να προσφέρουμε στο Θεό. “Ευάρεστη θυσία στο Θεό είναι η ψυχή που έχει συντριβεί από τη μετάνοια, ο Θεός δεν θ΄απορρίψει ποτέ μια καρδιά που έχει συντριβεί και ταπεινωθεί” (Ψαλμ. 50:19).
Η συντριβή έχει δύο όψεις, από το ένα μέρος τη μετάνοια για τα περασμένα αμαρτήματα, κι από το άλλο τη στέρεη απόφαση για τη μη επανάληψή τους. Αν, λοιποόν, μετανόησες αληθινά, πρώτα-πρώτα θα μισήσεις ολόψυχα τον προηγούμενο τρόπο της ζωής σου, όχι τόσο γιατί σε κρατούσε έξω από τη βασιλεία του Θεού ή γιατί φοβάσαι την κόλαση, αλλά γιατί πίκρανες τον πανάγαθο και αναμάρτητο Κύριο, που ενανθρώπησε και σταυρώθηκε για να σε λυτρώσει ακριβώς από την αμαρτία και τις ολέθριες συνέπειές της.
Η συντριβή, βέβαια, πού από το θάνατο ξαναφέρνει στη ζωή τον μετανοημένο αμαρτωλό, είναι θείο δώρο. Είναι χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, που προσφέρεται μόνο στις καλοπροαίρετες και ταπεινές ψυχές. Για να το καταλάβεις, πρέπει να κάνεις κι εσύ κάτι, να φανερώσεις δηλαδή τη γνησιότητα και την ειλικρίνεια της μετάνοιάς σου. Μάζεψε το νου σου και συλλογίσου όλα όσα μπορούν να σου εμπνεύσουν μίσος για την αμαρτία και να φέρουν στην καρδιά σου κατάνυξη. Ποια είν΄αυτά; Εκείνα που αναφέρονται συνοπτικά στη συνέχεια.
α΄. Ο αναλογισμός των σφαλμάτων σου
Κάθε ώρα και στιγμή ν΄αναλογίζεσαι τις αμαρτίες και τα σφάλματά σου απέναντι στον πανάγαθο Θεό, που τόσο πλούσια σ΄έχει ευεργετήσει, χαρίζοντάς σου πρωταρχικά το ύψιστο αγαθό της ζωής.
Γιατί όμως σου χάρισε τη ζωή; Όχι, βέβαια, για να εργάζεσαι, να τρως, να χτίζεις σπίτια, να κάνεις δοσοληψίες, να μαζεύεις πλούτη, κι έπειτα να τ΄αφήνεις όλα με το θάνατο και να θάβεσαι για πάντα στο χώμα. Τι νόημα θα είχε κάτι τέτοιο; Ο Θεός σ΄έπλασε για να πας κοντά Του, να συμμετέχεις στη μακαριότητά Του, να γίνεις πολίτης της βασιλείας των ουρανών. Σ΄αυτό αποσκοπούν οι σωτήριες εντολές Του, σ΄αυτό σε βοηθούν τα θεία μυστήρια της Εκκλησίας Του, αλλά σ΄αυτό πρέπει να αποβλέπεις κι εσύ, επιστρατεύοντας όχι μόνο τις ψυχικές σου δυνάμεις, μά και τις αισθήσεις σου και τα μέλη του σώματός σου: Όλα σου τα έδωσε ο Κύριος για να τα χρησιμοποιήσεις, ώστε να Τον γνωρίσεις, να Τον ποθήσεις, να Τον πλησιάσεις και να ενωθείς μαζί Του. Σ΄έπλασε για να έχεις σ΄Αυτόν μόνο δοσμένα το νου και την καρδιά σου, τον πόθο και τη θέλησή σου, την πίστη και την ελπίδα σου.
Κι εσύ τι έκανες; Δόθηκες ολοκληρωτικά στην ευτέλεια και τη ματαιότητα των κτισμάτων, ξεχνώντας το Δημιουργό τους. Συλλογίσου, πώς σπατάλησες ως τώρα τη ζωή σου, πόσες φορές πρόσβαλες το πανάγιο όνομα του Θεού, πόσες αισχρολογίες ξεστόμισες, πόσο καταφρόνησες τους γονείς σου, πόσο αδίκησες τον πλησίον σου, πόσες βρισιές είπες στο γείτονά σου, σε πόσα ψέματα και συκοφαντίες και κατακρίσεις έπεσε η γλώσσα σου, με πόσες σαρκικές αμαρτίες λέρωσες την ψυχή και το σώμα σου… Τι να πει κανείς, όμως, και για τους ρυπαρούς λογισμούς σου, για την υπερηφάνεια και την κενοδοξία σου, για το μίσος και τη μνησικακία σου, για τη δολιότητα και την πονηρία σου, για τη φιλαργυρία και τη λαιμαργία σου, για την οργή και την ασπλαχνία σου… Αριθμό δεν έχουν οι κακίες σου, τέλος δεν έχουν οι πτώσεις σου. Έτσι, λοιπόν, χρησιμοποίησες τα δώρα του Κυρίου;
Αν έχεις μάτια να δεις, αν έχεις φιλότιμο να ομολογήσεις κι αν έχεις καρδιά να συναισθανθείς το πλήθος και το βάρος των ανομιών, με τις οποίες “πλήρωσες” το Θεό για τις ευεργεσίες Του, πώς, αλήθεια, δεν θα κλάψεις πικρά, πώς δεν θα χύσεις ποτάμι τα δάκρυα από οδύνη και πόνο και συντριβή;
β΄. Η γνώση των κακών που προξενεί η αμαρτία
Στη συντριβή της καρδιάς σου συμβάλλει και η γνώση των κακών που προξενεί η αμαρτία, όπως τα αναφέραμε στο πρώτο μέρος του βιβλίου και τα επαναλαμβάνουμε εδώ επιγραμματικά:
Με κάθε πτώση στην αμαρτία, στερείσαι τη χάρη, τις δωρεές και τις δυνάμεις του Αγίου Πνεύματος, τη φιλία και την οικειότητα του Θεού, την πατρική φροντίδα Του, τη μετοχή σου στο μυστικό Σώμα Του, τις παρακλήσεις του Πνεύματος, την ειρήνη της συνειδήσεως, την κληρονομία της βασιλείας των ουρανών.
Δεν πρέπει, λοιπόν, να συντρίβεσαι, να κλαις και να οδύρεσαι, που ζημιώθηκες τόσο, που έχασες τέτοιο θησαυρό μακαριότητος, πού ξέπεσες από τέτοιο ύψος χαρίτων σε τόσο ζοφερό πέλαγος δυστυχίας, σε τόσο σκοτεινό βάραθρο απώλειας;
γ΄. Το μίσος του Κυρίου για την αμαρτία
Για ν΄αποκτήσεις μετάνοια και συντριβή, για να μισήσεις την αμαρτία, να σκέφτεσαι πόσο τη μισεί και ο Θεός. Αν ένας καλός άνθρωπος αγαπάει την αγαθότητα και αποστρέφεται την κακία, καταλαβαίνεις πόσο αγαπάει την αρετή και πόσο αποστρέφεται την αμαρτία ο πανάγαθος Θεός. Έτσι, την πρώτη τη βραβεύει με αιώνια δόξα και απόλαυση των άφθαρτων αγαθών, ενώ τη δεύτερη την αποδοκιμάζει με την αιώνια κόλαση και τη στέρηση των αγαθών αυτών.
Θυμήσου τέσσερις συγκλονιστικές περιπτώσεις ολέθριων συνεπειών της αμαρτίας: Τον μεγάλο κατακλυσμό, που εξολόθρευσε όλους τους ανθρώπους της γης, εκτός από τον δίκαιο Νώε και την οικογένειά του, τη φοβερή πτώση του Εωσφόρου, πού, από άγγελος του φωτός, έγινε πνεύμα του σκότους και διάβολος, την παρακοή και πτώση των προπατόρων μας, του Αδάμ και της Εύας, πού εξορίστηκαν από τον παράδεισο, και τέλος, την καταστροφή και τον αφανισμό των Σοδόμων.
Θα μπορούσαμε ν΄αναφέρουμε και άλλα παρόμοια περιστατικά, αλλά τούτα μόνο σου φτάνουν για να καταλάβεις και να θυμάσαι πόσο αποστρέφεται ο Θεός την αμαρτία. Τόσο πολύ μάλιστα, ώστε, για να μας λυτρώσει ο Φιλάνθρωπος απ΄αυτή την κατάρα, δεν δίστασε να τη φορτώσει όλη για χάρη μας στον αναμάρτητο μονογενή Υιό Του, κι έτσι να μπορέσουμε εμείς να σωθούμε κοντά Του.
Με τους λογισμούς αυτούς η καρδιά σου θα γεμίζει από θείο φόβο και πόνο για τις αμαρτίες σου.
δ΄. Η φοβερή κόλαση
Όμοια μπορείς να παρακινηθείς σε πένθος και δάκρυα με την ενθύμηση της ημέρας της Κρίσεως και των φοβερών τιμωριών της ατελεύτητης κολάσεως, εκεί, στην αιώνια φωτιά, στο παντοτινό σκοτάδι, όπου οι αμαρτωλοί θα κλαίνε απαρηγόρητοι και απελπισμένοι λέγοντας: “Να, ψυχή μου, η κατάληξη της υπερηφάνειας και της αφροσύνης σου! Να που σε οδήγησαν οι σαρκικές ηδονές, που λάτρεψες περισσότερο από το Θεό! Πού είστε τώρα, ηδονές και απολαύσεις μου; Σε τι με ωφελήσατε; Για χάρη σας έχασα τα αιώνια αγαθά, στερήθηκα την ουράνια μακαριότητα και κληρονόμησα την ατέλειωτη κόλαση”.
Σκέψου τα τούτα από τώρα, αδελφέ! Κλάψε και μετανόησε για τις αμαρτίες σου, πρίν έρθει η ώρα της φοβερής δίκης και καταδίκης σου, ώστε ν΄αποφύγεις τη φρικτή τιμωρία που περιμένει τους αμετανόητους.
Με όλες αυτές τις σκέψεις και άλλες παρόμοιες, έρχονται στην καρδιά σου η κατάνυξη και η συντριβή, το πένθος και τα δάκρυα, που είναι τα κλειδιά της μετάνοιας και της σωτηρίας. Γιατί, όταν ο άνθρωπος αποκτήσει πνεύμα συντριβής, τότε ταπεινώνεται βαθιά, και όταν ταπεινωθεί, τον επισκέπτεται η χάρη του Αγίου Πνεύματος, που τον μεταμορφώνει και τον κάνει από τη ζωή αυτή μέτοχο της βασιλείας του Θεού.
Αποσπάσματα από το βιβλίο "Αμαρτωλών Σωτηρία"
Συντονιστές: ntinoula, Συντονιστές
(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Ευλάβεια, προσοχή και ανδρεία”
Η δυσκολία του πνευματικού αγώνα για την κατόρθωση της αρετής οφείλεται στην αντίδραση και την εναντίωση δύο παραγόντων, που δεν είναι άλλοι από την αδαμιαία ανθρώπινη φύση και την κακή έξη, τη ριζωμένη δηλαδή συνήθεια της αμαρτίας. Γι΄αυτό οι περισσότεροι άνθρωποι τραβάνε τον εύκολο δρόμο, γι΄αυτό περνούν από την πλατεία και ευρύχωρη πύλη της αμαρτίας, όχι επειδή αυτή είναι φυσική τάχα ενώ η αρετή αφύσικη, μα επειδή η ξεπεσμένη και διεφθαρμένη ανθρώπινη φύση έχει χάσει εκούσια τη φυσική της κλίση προς το αγαθό και έχει αποκτήσει την παρά φύσιν κλίση προς την αμαρτία. Συμβαίνει εδώ ό,τι και με τους αρρώστους, που η γεύση τους αλλοιώνεται, κι έτσι το νόστιμο φαγητό τους φαίνεται άνοστο και το γλυκό τους φαίνεται πικρό.
Δεν έχουμε, λοιπόν, παρά να θεραπεύσουμε τη φύση μας, ώστε να ξαναβρεί την υγεία της, να ποθεί δηλαδή την αρετή και ν΄αποστρέφεται το κακό, γιατί αλλιώς είναι αδύνατο να ξεριζωθούν από μέσα μας τα πάθη και να προκόψουμε στην πνευματική ζωή. Στη θεραπεία αυτή συμβάλλουν καθοριστικά η ευλάβεια, η προσοχή και η ανδρεία.
Η ευλάβεια είναι ο δρόμος του ουρανού, είναι πνοή του Αγίου Πνεύματος, είναι καταύγασμα της θείας χάριτος, είναι απαύγασμα των τριών θεολογικών αρετών -της πίστεως, της ελπίδος και της αγάπης-, είναι η νοερή και καρδιακή έλλαμψη, που γεννιέται από τη μελέτη και τη βίωση των θείων πραγμάτων, και πού μεταμορφώνει τον άνθρωπο, κάνοντάς τον φίλο του Θεού και εχθρό του διαβόλου, εραστή της αρετής και αντίπαλο της κακίας.
Η ευλάβεια είναι το κλειδί της θύρας του παραδείσου. Θα την αποκτήσεις, θα την καλλιεργήσεις, θα την εδραιώσεις και θα την αναπτύξεις μέσα στην καρδιά σου σιγά-σιγά, με συνεχή αγώνα, με τη συχνή συμμετοχή στα θεία μυστήρια, με την αδιάλειπτη προσευχή και μνήμη του Θεού, με τη μνήμη του θανάτου, με τη μελέτη των Γραφών και άλλων πνευματικών βιβλίων. Έτσι, θα εγκατασταθούν με τον καιρό μέσα σου ο φόβος και η αγάπη του Θεού, που είναι οι γεννήτορες της αληθινής και αμετάπτωτης ευλάβειας.
Η άγρυπνη προσοχή ή, όπως αλλιώς λέγεται, νήψη, δηλαδή η συνεχής πνευματική επαγρύπνηση, η επιτήρηση και ο έλεγχος νου και καρδιάς, λόγων και λογισμών, πράξεων και παραλείψεων, είναι επίσης ένα βασικό θεμέλιο της πνευματικής ζωής και ένα από τα κυριότερα όπλα του χριστιανού στον πνευματικό του αγώνα.
Η προσοχή ενισχύεται με την ενθύμηση και τη βίωση της παρουσίας του Θεού. Γιατί, αν νιώθεις σε κάθε στιγμή αυτό που ένιωθε ο προφήτης Δαβίδ, όταν έλεγε, “Έβλεπα τον Κύριο παντοτινά μπροστά μου” (Ψαλμ. 15:8 ), αν δηλαδή έχεις κι εσύ πάντα το Θεό μπροστά σου, όπως πράγματι είναι, τότε πώς θα τολμήσεις να δεχτείς πονηρό λογισμό, να υποκύψεις σ΄ένα πάθος, να πείς ανώφελο λόγο ή να κάνεις οποιαδήποτε πράξη που θα Τον λυπήσει;
Αλλά για να ολοκληρώσεις, με τη χάρη του Θεού, το έργο της ψυχικής σου θεραπείας, χρειάζεσαι και ανδρεία, θάρρος, αποφασιστικότητα, γενναιοφροσύνη. Όλες οι αρετές απαιτούν κόπο και αγώνα. Χωρίς γενναίο φρόνημα, επομένως, δεν μπορείς να τις κατακτήσεις. Ποιο ακριβώς, όμως, είναι το έργο της ανδρείας στον πνευματικό πόλεμο;
Πρώτα-πρώτα, η ανδρεία είναι εκείνη που κυβερνάει και εξουσιάζει τις πέντε αισθήσεις, ώστε να μη μολύνεται μ΄αυτές ούτε η καρδιά σου ούτε το σώμα σου. Απεναντίας, η μαλθακότητα αφήνει τις αισθήσεις ελεύθερες να γίνονται πύλες δαιμόνων και μολυσμών, που οδηγούν στην αμαρτία.
Δεύτερον, η ανδρεία είναι επίσης που παρακινεί και δυναμώνει τον άνθρωπο στην άσκηση βίας επάνω στον εαυτό του, ώστε να νικάει τις αντιστάσεις της σάρκας, των παθών, της ραθυμίας. Χωρίς ανδρεία δεν ασκείται βία, και χωρίς βία δεν κατορθώνεται η σωτηρία. Γιατί “η βασιλεία του Θεού κερδίζεται με αγώνα, και την κατακτούν αυτοί που αγωνίζονται σκληρά” (ματθ. 11:12). Με μόχθο θα κερδίσεις την ανάπαυση, με πόλεμο την ειρήνη, με ιδρώτα τα στεφάνια, με πόνο την ευφροσύνη, με δάκρυα την αγαλλίαση, με μίσος της αμαρτίας την αγάπη του Χριστού.
Τρίτον, η ανδρεία τρέφει και ενισχύει την υπομονή στις δοκιμασίες, την καρτερία στα δεινά και τους πειρασμούς, ενώ συνάμα πολεμάει το κακό με την κατά Θεόν ελπίδα. Αυτή έκανε τους μάρτυρες να υπομένουν τόσο αξιοθαύμαστα τα καμίνια και τα πυρωμένα σίδερα, τους τροχούς και τους ξυλοδαρμούς, τους ακρωτηριασμούς και τον πικρό θάνατο. Αυτή έκανε τους οσίους να σηκώνουν το σταυρό της ασκήσεως και να υπομένουν τις άγριες δαιμονικές επιθέσεις, την πείνα, τη δίψα, τη στέρηση, “περιπλανώμενοι σε ερημιές και βουνά, σε σπηλιές και σε τρύπες της γης” (Εβρ. 11:38 ). Αυτή έκανε τους ομολογητές να υπερασπίζονται άφοβα την πίστη μπροστά σε αντίθεους ηγεμόνες και τυράννους, μολονότι δοκίμασαν “μαστιγώσεις, ακόμα και δεσμά και φυλακίσεις. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες…” (Εβρ. 11:36-37). Τόσο μεγάλα είναι τα κατορθώματα της ανδρείας!|
Μ΄αυτή τη σωτήρια αρετή, λοιπόν, θα διώξεις κι εσύ από μέσα σου τον μεγαλύτερο εχθρό σου, τη φιλαυτία.
Και τότε η καρδιά σου θα κυριευθεί από τον θείο έρωτα.
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Ευλάβεια, προσοχή και ανδρεία”
Η δυσκολία του πνευματικού αγώνα για την κατόρθωση της αρετής οφείλεται στην αντίδραση και την εναντίωση δύο παραγόντων, που δεν είναι άλλοι από την αδαμιαία ανθρώπινη φύση και την κακή έξη, τη ριζωμένη δηλαδή συνήθεια της αμαρτίας. Γι΄αυτό οι περισσότεροι άνθρωποι τραβάνε τον εύκολο δρόμο, γι΄αυτό περνούν από την πλατεία και ευρύχωρη πύλη της αμαρτίας, όχι επειδή αυτή είναι φυσική τάχα ενώ η αρετή αφύσικη, μα επειδή η ξεπεσμένη και διεφθαρμένη ανθρώπινη φύση έχει χάσει εκούσια τη φυσική της κλίση προς το αγαθό και έχει αποκτήσει την παρά φύσιν κλίση προς την αμαρτία. Συμβαίνει εδώ ό,τι και με τους αρρώστους, που η γεύση τους αλλοιώνεται, κι έτσι το νόστιμο φαγητό τους φαίνεται άνοστο και το γλυκό τους φαίνεται πικρό.
Δεν έχουμε, λοιπόν, παρά να θεραπεύσουμε τη φύση μας, ώστε να ξαναβρεί την υγεία της, να ποθεί δηλαδή την αρετή και ν΄αποστρέφεται το κακό, γιατί αλλιώς είναι αδύνατο να ξεριζωθούν από μέσα μας τα πάθη και να προκόψουμε στην πνευματική ζωή. Στη θεραπεία αυτή συμβάλλουν καθοριστικά η ευλάβεια, η προσοχή και η ανδρεία.
Η ευλάβεια είναι ο δρόμος του ουρανού, είναι πνοή του Αγίου Πνεύματος, είναι καταύγασμα της θείας χάριτος, είναι απαύγασμα των τριών θεολογικών αρετών -της πίστεως, της ελπίδος και της αγάπης-, είναι η νοερή και καρδιακή έλλαμψη, που γεννιέται από τη μελέτη και τη βίωση των θείων πραγμάτων, και πού μεταμορφώνει τον άνθρωπο, κάνοντάς τον φίλο του Θεού και εχθρό του διαβόλου, εραστή της αρετής και αντίπαλο της κακίας.
Η ευλάβεια είναι το κλειδί της θύρας του παραδείσου. Θα την αποκτήσεις, θα την καλλιεργήσεις, θα την εδραιώσεις και θα την αναπτύξεις μέσα στην καρδιά σου σιγά-σιγά, με συνεχή αγώνα, με τη συχνή συμμετοχή στα θεία μυστήρια, με την αδιάλειπτη προσευχή και μνήμη του Θεού, με τη μνήμη του θανάτου, με τη μελέτη των Γραφών και άλλων πνευματικών βιβλίων. Έτσι, θα εγκατασταθούν με τον καιρό μέσα σου ο φόβος και η αγάπη του Θεού, που είναι οι γεννήτορες της αληθινής και αμετάπτωτης ευλάβειας.
Η άγρυπνη προσοχή ή, όπως αλλιώς λέγεται, νήψη, δηλαδή η συνεχής πνευματική επαγρύπνηση, η επιτήρηση και ο έλεγχος νου και καρδιάς, λόγων και λογισμών, πράξεων και παραλείψεων, είναι επίσης ένα βασικό θεμέλιο της πνευματικής ζωής και ένα από τα κυριότερα όπλα του χριστιανού στον πνευματικό του αγώνα.
Η προσοχή ενισχύεται με την ενθύμηση και τη βίωση της παρουσίας του Θεού. Γιατί, αν νιώθεις σε κάθε στιγμή αυτό που ένιωθε ο προφήτης Δαβίδ, όταν έλεγε, “Έβλεπα τον Κύριο παντοτινά μπροστά μου” (Ψαλμ. 15:8 ), αν δηλαδή έχεις κι εσύ πάντα το Θεό μπροστά σου, όπως πράγματι είναι, τότε πώς θα τολμήσεις να δεχτείς πονηρό λογισμό, να υποκύψεις σ΄ένα πάθος, να πείς ανώφελο λόγο ή να κάνεις οποιαδήποτε πράξη που θα Τον λυπήσει;
Αλλά για να ολοκληρώσεις, με τη χάρη του Θεού, το έργο της ψυχικής σου θεραπείας, χρειάζεσαι και ανδρεία, θάρρος, αποφασιστικότητα, γενναιοφροσύνη. Όλες οι αρετές απαιτούν κόπο και αγώνα. Χωρίς γενναίο φρόνημα, επομένως, δεν μπορείς να τις κατακτήσεις. Ποιο ακριβώς, όμως, είναι το έργο της ανδρείας στον πνευματικό πόλεμο;
Πρώτα-πρώτα, η ανδρεία είναι εκείνη που κυβερνάει και εξουσιάζει τις πέντε αισθήσεις, ώστε να μη μολύνεται μ΄αυτές ούτε η καρδιά σου ούτε το σώμα σου. Απεναντίας, η μαλθακότητα αφήνει τις αισθήσεις ελεύθερες να γίνονται πύλες δαιμόνων και μολυσμών, που οδηγούν στην αμαρτία.
Δεύτερον, η ανδρεία είναι επίσης που παρακινεί και δυναμώνει τον άνθρωπο στην άσκηση βίας επάνω στον εαυτό του, ώστε να νικάει τις αντιστάσεις της σάρκας, των παθών, της ραθυμίας. Χωρίς ανδρεία δεν ασκείται βία, και χωρίς βία δεν κατορθώνεται η σωτηρία. Γιατί “η βασιλεία του Θεού κερδίζεται με αγώνα, και την κατακτούν αυτοί που αγωνίζονται σκληρά” (ματθ. 11:12). Με μόχθο θα κερδίσεις την ανάπαυση, με πόλεμο την ειρήνη, με ιδρώτα τα στεφάνια, με πόνο την ευφροσύνη, με δάκρυα την αγαλλίαση, με μίσος της αμαρτίας την αγάπη του Χριστού.
Τρίτον, η ανδρεία τρέφει και ενισχύει την υπομονή στις δοκιμασίες, την καρτερία στα δεινά και τους πειρασμούς, ενώ συνάμα πολεμάει το κακό με την κατά Θεόν ελπίδα. Αυτή έκανε τους μάρτυρες να υπομένουν τόσο αξιοθαύμαστα τα καμίνια και τα πυρωμένα σίδερα, τους τροχούς και τους ξυλοδαρμούς, τους ακρωτηριασμούς και τον πικρό θάνατο. Αυτή έκανε τους οσίους να σηκώνουν το σταυρό της ασκήσεως και να υπομένουν τις άγριες δαιμονικές επιθέσεις, την πείνα, τη δίψα, τη στέρηση, “περιπλανώμενοι σε ερημιές και βουνά, σε σπηλιές και σε τρύπες της γης” (Εβρ. 11:38 ). Αυτή έκανε τους ομολογητές να υπερασπίζονται άφοβα την πίστη μπροστά σε αντίθεους ηγεμόνες και τυράννους, μολονότι δοκίμασαν “μαστιγώσεις, ακόμα και δεσμά και φυλακίσεις. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες…” (Εβρ. 11:36-37). Τόσο μεγάλα είναι τα κατορθώματα της ανδρείας!|
Μ΄αυτή τη σωτήρια αρετή, λοιπόν, θα διώξεις κι εσύ από μέσα σου τον μεγαλύτερο εχθρό σου, τη φιλαυτία.
Και τότε η καρδιά σου θα κυριευθεί από τον θείο έρωτα.
(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Εσύ και ο εαυτός σου”
Στην αρχή του κεφαλαίου που πραγματεύεται τη σχέση μας με το Θεό, γράψαμε ότι απέναντι στον εαυτό σου πρέπει να έχεις καρδιά δικαστή. Και ένας ευσυνείδητος δικαστής διαθέτει δύο βασικά προσόντα: γνώση και θάρρος. Γνώση μέν, για να ξέρει τι πρέπει να κάνει σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με το νόμο, και θάρρος, για να κάνει αυτό που πρέπει χωρίς να φοβάται τίποτα και χωρίς να επηρεάζεται από κανέναν.
Στην αντιμετώπιση του εαυτού σου πρέπει να είσαι κι εσύ οπλισμένος με γνώση και θάρρος, για να κάνεις ό,τι πρέπει, σύμφωνα με το νόμο του Θεού, και μάλιστα με ανδρεία, χωρίς να φοβάσαι τους εχθρούς σου, ορατούς και αοράτους, και χωρίς να επηρεάζεσαι απ΄αυτούς.
Όπως ασφαλώς γνωρίζεις, είσαι δισύνθετος, αποτελείσαι δηλαδή από σ ώ μ α και ψ υ χ ή.
Πρέπει, λοιπόν, τόσο το σώμα, με όλα τα μέλη και τις αισθήσεις του, όσο και η ψυχή, με όλες τις ροπές και τις δυνάμεις της, να επιτελούν το αγαθό και τις αρετές, να υπηρετούν δηλαδή το σκοπό της σωτηρίας.
Πρώτα-πρώτα πρέπει να κυβερνάς το σώμα σου με αυστηρότητα, όχι με επιείκεια, υποχωρητικότητα στις απαιτήσεις του, ανοχή στη χαυνότητα και την οκνηρία του. Μάθε να ζεις με λιτότητα ή ακόμα και με στέρηση. Αγάπησε τη σκληραγωγία και τον αυτοέλεγχο στην τροφή, στον ύπνο και σ΄όλα τα αναγκαία του σώματος. Επιπλέον να προσέξεις την εξωτερική σου εμφάνιση και συμπεριφορά, γιατί και σ΄αυτό δίνουν μεγάλη σημασία οι άγιοι Πατέρες. Η σύνεση, η λεπτότητα, το μέτρο, η σεμνότητα και η αυτοσυγκράτηση να χαρακτηρίζουν την ενδυμασία, το βάδισμα, τις κινήσεις, τις συζητήσεις σου. Τίποτα να μήν κάνεις, που θα μπορούσε να σκανδαλίσει τους άλλους. Η παρουσία σου ανάμεσα στους ανθρώπους ας είναι πάντα προσεκτική, διακριτική, ταπεινή, ειρηνική και διδακτική, έτσι ώστε και εκείνοι να ωφελούνται και ο Θεός να δοξάζεται.
Η επιμελής φύλαξη των αισθήσεων του σώματος είναι απαραίτητη προϋπόθεση της πνευματικής σου υγείας και προκοπής. Για τις αισθήσεις, όμως, γράψαμε ήδη. Εδώ τώρα θ΄αναφερθούμε και στη φύλαξη της γλώσσας, με βάση τα σχετικά αγιογραφικά χωρία.
“Ο θάνατος και η ζωή είναι στην εξουσία της γλώσσας”, λέει ο Παροιμιαστής (18:21). Και δεν υπερβάλλει. Γιατί ποιος δεν ξέρει πόσο καλό αλλά και πόσο κακό μπορεί να κάνει η γλώσσα του ανθρώπου; Πράγματι, χαρίζει ζωή αλλά και σκορπίζει θάνατο.
Επομένως, πρέπει και αξίζει ν΄αγωνιστείς σκληρά για τη φύλαξη και τον έλεγχο της γλώσσας σου.
Τι ακριβώς, όμως, πρέπει να προσέξεις;
Η προσπάθειά σου θα επικεντρωθεί σε τέσσερα σημεία
α) στο τι θα πεις,
β) στο πώς θα το πεις,
γ) στο πότε θα το πεις και.
δ) στο κίνητρο και το σκοπό που έχεις.
Σχετικά με το πρώτο σημείο, πρέπει να βρίσκεσαι σε διαρκή επιφυλακή, ώστε να μη βγαίνει από το στόμα σου κανένας κακός και βλαβερός λόγος, παρά μόνο καλός και ωφέλιμος, που να οικοδομεί πνευματικά όσους τον ακούνε, όπως συμβουλεύει ο απόστολος Παύλος: “Κανένας βλαβερός λόγος ας μη βγαίνει από το στόμα σας, παρά μόνο ωφέλιμος, που να μπορεί να οικοδομήσει, όταν χρειάζεται, και να κάνει καλό σ΄αυτούς που τον ακούνε” (Εφ. 4:29). Έτσι, η γλώσσα σου δεν πρέπει να εκτρέπεται ποτέ σε αισχρολογίες, κουτσομπολιά, συκοφαντίες, ματαιολογίες, ψέματα, κολακείες και άλλα παρόμοια, πού ασφαλώς γνωρίζεις. Προπαντός να προσέχεις, ώστε ν΄αποφεύγεις δύο πολύ σοβαρά αλλά και πολύ συνηθισμένα αμαρτήματα της γλώσσας, στα οποία συνεχώς πέφτουν οι περισσότεροι άνθρωποι: την καύχηση και την κατάκριση. Επίσης, αν σου εμπιστεύθηκαν κάποιο μυστικό, εφόσον δεν πρόκειται για κάτι εφάμαρτο αυτό καθεαυτό ή με εφάμαρτες συνέπειες, δεν πρέπει να το φανερώσεις ποτέ.
Σχετικά με το δεύτερο σημείο, το πώς θα πεις κάτι, πρέπει να ξέρεις ότι τα λόγια σου, όσο σωστά κι αν είναι, θα γίνονται αποδεκτά από τους άλλους μόνο αν τους τα απευθύνεις με πραότητα, αγάπη και καλοσύνη -όχι με οργή, βιαιότητα και υψηλοφροσύνη.
Ας έρθουμε στο τρίτο σημείο, στο πότε θα μιλήσεις. Και σ΄αυτό χρειάζεται προσοχή και διάκριση. Γιατί, όπως λέει ο σοφός Σειράχ (20:19-20), όσο αποκρουστικός είναι ένας αγροίκος άνθρωπος, άλλο τόσο κι ένας λόγος που λέγεται σε ακατάλληλο καιρό. Ακόμα κι ένα σοφό γνωμικό, όταν λέγεται άκαιρα, δεν πιάνει τόπο.
Ως προς το τέταρτο, τέλος, σημείο, δηλαδή τα κίνητρα και τους σκοπούς των λόγων σου, καταλαβαίνεις, ασφαλώς, ότι πρέπει να σε χαρακτηρίζει πάντοτε η ευθύτητα, η απλότητα, η ειλικρίνεια και η ανιδιοτέλεια. Ό,τι θα πεις, να προέρχεται από άδολη συνείδηση και αγαθή προαίρεση. Να μη λες λόγις που δεν πιστεύεις, γιατί αυτό είναι υποκρισία. Να μην παριστάνεις το σοφό, γιατί αυτό δείχνει ματαιοδοξία. Εσύ να επιδιώκεις, με όσα λες, τη δόξα του Θεού και την ωφέλεια του πλησίον.
Μετά τις σωματικές αισθήσεις και τη γλώσσα, πρέπει ν΄αναφερθούμε και στις ψυχικές δυνάμεις, δηλαδή τις ροπές και τις κινήσεις της ψυχής, λ.χ. αγάπη, μίσος, χαρά, λύπη, επιθυμία, θυμό, κ.λ.π. Οι ψυχικές δυνάμεις κατανέμονται σε τρεις κατηγορίες, που αντιστοιχούν στα τρία μέρη της ψυχής, το λογιστικό (νους), το θυμικό (καρδιά, συναίσθημα) και το επιθυμητικό (βούληση).
Όλα τα πάθη από δω ξεκινούν και από δω τρέφονται.
Από το λογιστικό, η υπερηφάνεια, η βλασφημία, η απιστία, η αίρεση κ.τ.ό.
Από το θυμικό, το μίσος, η μνισικακία, ο φθόνος, η ασπλαχνία κ.τ.ό.
Από το επιθυμητικό, η φιλαργυρία, η γαστριμαργία και η πορνεία.
Εδώ, λοιπόν, είναι η ρίζα και η δύναμη της αμαρτίας. Εδώ βρίσκει ο διάβολος τα όπλα, με τα οποία σε πολεμάει. Εδώ είναι οι πτώσεις και οι νίκες -οι πτώσεις των χαύνων και των ράθυμων και των αμελών, και οι νίκες των γενναίων αθλητών του Χριστού. Εδώ κατορθώνεται όλη η αρετή, με το να δαμάσεις και να χαλινώσεις τα άγρια κι ανήμερα τούτα θηρία, τα πάθη. Αυτός είναι ο αμπελώνας, που έχεις να σκάβεις και να φροντίζεις καθημερινά. Αυτός είναι ο κήπος, απ΄όπου θα ξεριζώνεις με επιμέλεια τα ζιζάνια και θα φυτεύεις τις αρετές. Αυτό είναι το άρμα, όπου εσύ, σαν άλλος ηνίοχος, με τη δύναμη του νου και με χαλινάρια τους καλούς λογισμούς, θα συγκρατείς τα πάθη, θα εξουσιάζεις τις ψυχικές δυνάμεις και θα τις κατευθύνεις στο αγαθό.
Σε τούτο βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στα παιδιά του Θεού και στους δούλους του κόσμου, ανάμεσα στους πνευματικούς και τους σαρκικούς ανθρώπους: Οι πρώτοι πιστεύουν και υπακούνε στον Κύριο και στις εντολές Του, οι δεύτεροι, υπακούνε στις επιθυμίες της σάρκας, στις υποβολές του πονηρού, στις επιταγές του κόσμου, στις ροπές των παθών.
Ο αληθινός χριστιανός, με την πνευματική γνώση και την αγαθή προαίρεση και τον θείο έρωτα, αγωνίζεται και νεκρώνεται ως πρός την αμαρτία και τα πάθη.
Γι΄αυτή τη νέκρωση των παθών, πρέπει να ξέρεις ότι σου χρειάζονται
α) η ταπείνωση της καρδιάς,
β) η υλική και πνευματική πτωχεία και
γ) το άγιο μίσος για τον εαυτό σου.
Η ταπείνωση της καρδιάς αποκτάται
α) με την αυτογνωσία, δηλαδή τη γνώση και την παραδοχή της μηδαμινότητος και της αμαρτωλότητός σου
β) με τους σωματικούς κόπους, εφόσον καταβάλλονται με επίγνωση του σκοπού τους,
γ) με την πρόθυμη αποδοχή των ύβρεων, εξευτελισμών, καταφρονήσεων και χλευασμών,
δ) με το να βάζεις τον εαυτό σου πάντα στην τελευταία θέση, κάτω απ΄όλους, και να τον θεωρείς χειρότερο απ΄όλους,
ε) με το να κόβεις, σε κάθε περίσταση, όλα τα κλαδιά και τις εκδηλώσεις της υπερηφάνειας, και
στ) με την αδιάλειπτη προσευχή.
Η υλική και πνευματική πτωχεία συνδέεται στενά με την ταπείνωση. Είναι η εκούσια καταφρόνηση όλων των επίγειων πραγμάτων, των απολαύσεων, των τιμών και της δόξας για χάρη του Χριστού. Η διπλή αυτή πτωχεία, η συνειδητή και εκούσια, χαρίζει στον άνθρωπο ανέκφραστη εσωτερική ανάπαυση και καρδιακή ειρήνη. Επειδή η αληθινή ανθρώπινη ευδαιμονία έχει την αρχή της στην κατάπαυση των επιθυμιών του κόσμου τούτου, όποιος φτάνει σ΄αυτό το σημείο, αρχίζει να προγεύεται ήδη την
ουράνια μακαριότητα.
Το άγιο μίσος για τον εαυτό σου δεν αποτελεί, όπως ίσως θα νομίσεις, φραστικό σχήμα παράδοξο ή οξύμωρο. Είν΄εκείνο που είπε ο Κύριος: “Αυτός πού αγαπάει τη ζωή του, θα τη χάσει, κι αυτός που δεν λογαριάζει τη ζωή του στον κόσμο αυτό, θα τη φυλάξει για την αιώνια ζωή” (Ιω. 12:25). Εδώ δεν πρόκειται για το εφάμαρτο και ολέθριο μίσος που έχουν εναντίον του εαυτού τους οι απελπισμένοι άνθρωποι, και πού συχνά τους οδηγεί ως την αυτοκτονία, αλλά για το σωτήριο μίσος που είχαν οι άγιοι εναντίον του αμαρτωλού και εμπαθούς εαυτού τους, εναντίον του σαρκικού φρονήματος. Αυτό το μίσος τους έκανε να ταλαιπωρούν τη σάρκα τους με σκληρές ασκήσεις και να υποδουλώνουν το σώμα στο πνεύμα, για να μή γίνεται εμπόδιο στην πνευματική τους προκοπή και τελείωση. Αυτό το μίσος θα σε βοηθήσει κι εσένα πολύ στον αγώνα σου για την απονέκρωση των παθών και την πνευματική σου αναγέννηση.
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Εσύ και ο εαυτός σου”
Στην αρχή του κεφαλαίου που πραγματεύεται τη σχέση μας με το Θεό, γράψαμε ότι απέναντι στον εαυτό σου πρέπει να έχεις καρδιά δικαστή. Και ένας ευσυνείδητος δικαστής διαθέτει δύο βασικά προσόντα: γνώση και θάρρος. Γνώση μέν, για να ξέρει τι πρέπει να κάνει σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με το νόμο, και θάρρος, για να κάνει αυτό που πρέπει χωρίς να φοβάται τίποτα και χωρίς να επηρεάζεται από κανέναν.
Στην αντιμετώπιση του εαυτού σου πρέπει να είσαι κι εσύ οπλισμένος με γνώση και θάρρος, για να κάνεις ό,τι πρέπει, σύμφωνα με το νόμο του Θεού, και μάλιστα με ανδρεία, χωρίς να φοβάσαι τους εχθρούς σου, ορατούς και αοράτους, και χωρίς να επηρεάζεσαι απ΄αυτούς.
Όπως ασφαλώς γνωρίζεις, είσαι δισύνθετος, αποτελείσαι δηλαδή από σ ώ μ α και ψ υ χ ή.
Πρέπει, λοιπόν, τόσο το σώμα, με όλα τα μέλη και τις αισθήσεις του, όσο και η ψυχή, με όλες τις ροπές και τις δυνάμεις της, να επιτελούν το αγαθό και τις αρετές, να υπηρετούν δηλαδή το σκοπό της σωτηρίας.
Πρώτα-πρώτα πρέπει να κυβερνάς το σώμα σου με αυστηρότητα, όχι με επιείκεια, υποχωρητικότητα στις απαιτήσεις του, ανοχή στη χαυνότητα και την οκνηρία του. Μάθε να ζεις με λιτότητα ή ακόμα και με στέρηση. Αγάπησε τη σκληραγωγία και τον αυτοέλεγχο στην τροφή, στον ύπνο και σ΄όλα τα αναγκαία του σώματος. Επιπλέον να προσέξεις την εξωτερική σου εμφάνιση και συμπεριφορά, γιατί και σ΄αυτό δίνουν μεγάλη σημασία οι άγιοι Πατέρες. Η σύνεση, η λεπτότητα, το μέτρο, η σεμνότητα και η αυτοσυγκράτηση να χαρακτηρίζουν την ενδυμασία, το βάδισμα, τις κινήσεις, τις συζητήσεις σου. Τίποτα να μήν κάνεις, που θα μπορούσε να σκανδαλίσει τους άλλους. Η παρουσία σου ανάμεσα στους ανθρώπους ας είναι πάντα προσεκτική, διακριτική, ταπεινή, ειρηνική και διδακτική, έτσι ώστε και εκείνοι να ωφελούνται και ο Θεός να δοξάζεται.
Η επιμελής φύλαξη των αισθήσεων του σώματος είναι απαραίτητη προϋπόθεση της πνευματικής σου υγείας και προκοπής. Για τις αισθήσεις, όμως, γράψαμε ήδη. Εδώ τώρα θ΄αναφερθούμε και στη φύλαξη της γλώσσας, με βάση τα σχετικά αγιογραφικά χωρία.
“Ο θάνατος και η ζωή είναι στην εξουσία της γλώσσας”, λέει ο Παροιμιαστής (18:21). Και δεν υπερβάλλει. Γιατί ποιος δεν ξέρει πόσο καλό αλλά και πόσο κακό μπορεί να κάνει η γλώσσα του ανθρώπου; Πράγματι, χαρίζει ζωή αλλά και σκορπίζει θάνατο.
Επομένως, πρέπει και αξίζει ν΄αγωνιστείς σκληρά για τη φύλαξη και τον έλεγχο της γλώσσας σου.
Τι ακριβώς, όμως, πρέπει να προσέξεις;
Η προσπάθειά σου θα επικεντρωθεί σε τέσσερα σημεία
α) στο τι θα πεις,
β) στο πώς θα το πεις,
γ) στο πότε θα το πεις και.
δ) στο κίνητρο και το σκοπό που έχεις.
Σχετικά με το πρώτο σημείο, πρέπει να βρίσκεσαι σε διαρκή επιφυλακή, ώστε να μη βγαίνει από το στόμα σου κανένας κακός και βλαβερός λόγος, παρά μόνο καλός και ωφέλιμος, που να οικοδομεί πνευματικά όσους τον ακούνε, όπως συμβουλεύει ο απόστολος Παύλος: “Κανένας βλαβερός λόγος ας μη βγαίνει από το στόμα σας, παρά μόνο ωφέλιμος, που να μπορεί να οικοδομήσει, όταν χρειάζεται, και να κάνει καλό σ΄αυτούς που τον ακούνε” (Εφ. 4:29). Έτσι, η γλώσσα σου δεν πρέπει να εκτρέπεται ποτέ σε αισχρολογίες, κουτσομπολιά, συκοφαντίες, ματαιολογίες, ψέματα, κολακείες και άλλα παρόμοια, πού ασφαλώς γνωρίζεις. Προπαντός να προσέχεις, ώστε ν΄αποφεύγεις δύο πολύ σοβαρά αλλά και πολύ συνηθισμένα αμαρτήματα της γλώσσας, στα οποία συνεχώς πέφτουν οι περισσότεροι άνθρωποι: την καύχηση και την κατάκριση. Επίσης, αν σου εμπιστεύθηκαν κάποιο μυστικό, εφόσον δεν πρόκειται για κάτι εφάμαρτο αυτό καθεαυτό ή με εφάμαρτες συνέπειες, δεν πρέπει να το φανερώσεις ποτέ.
Σχετικά με το δεύτερο σημείο, το πώς θα πεις κάτι, πρέπει να ξέρεις ότι τα λόγια σου, όσο σωστά κι αν είναι, θα γίνονται αποδεκτά από τους άλλους μόνο αν τους τα απευθύνεις με πραότητα, αγάπη και καλοσύνη -όχι με οργή, βιαιότητα και υψηλοφροσύνη.
Ας έρθουμε στο τρίτο σημείο, στο πότε θα μιλήσεις. Και σ΄αυτό χρειάζεται προσοχή και διάκριση. Γιατί, όπως λέει ο σοφός Σειράχ (20:19-20), όσο αποκρουστικός είναι ένας αγροίκος άνθρωπος, άλλο τόσο κι ένας λόγος που λέγεται σε ακατάλληλο καιρό. Ακόμα κι ένα σοφό γνωμικό, όταν λέγεται άκαιρα, δεν πιάνει τόπο.
Ως προς το τέταρτο, τέλος, σημείο, δηλαδή τα κίνητρα και τους σκοπούς των λόγων σου, καταλαβαίνεις, ασφαλώς, ότι πρέπει να σε χαρακτηρίζει πάντοτε η ευθύτητα, η απλότητα, η ειλικρίνεια και η ανιδιοτέλεια. Ό,τι θα πεις, να προέρχεται από άδολη συνείδηση και αγαθή προαίρεση. Να μη λες λόγις που δεν πιστεύεις, γιατί αυτό είναι υποκρισία. Να μην παριστάνεις το σοφό, γιατί αυτό δείχνει ματαιοδοξία. Εσύ να επιδιώκεις, με όσα λες, τη δόξα του Θεού και την ωφέλεια του πλησίον.
Μετά τις σωματικές αισθήσεις και τη γλώσσα, πρέπει ν΄αναφερθούμε και στις ψυχικές δυνάμεις, δηλαδή τις ροπές και τις κινήσεις της ψυχής, λ.χ. αγάπη, μίσος, χαρά, λύπη, επιθυμία, θυμό, κ.λ.π. Οι ψυχικές δυνάμεις κατανέμονται σε τρεις κατηγορίες, που αντιστοιχούν στα τρία μέρη της ψυχής, το λογιστικό (νους), το θυμικό (καρδιά, συναίσθημα) και το επιθυμητικό (βούληση).
Όλα τα πάθη από δω ξεκινούν και από δω τρέφονται.
Από το λογιστικό, η υπερηφάνεια, η βλασφημία, η απιστία, η αίρεση κ.τ.ό.
Από το θυμικό, το μίσος, η μνισικακία, ο φθόνος, η ασπλαχνία κ.τ.ό.
Από το επιθυμητικό, η φιλαργυρία, η γαστριμαργία και η πορνεία.
Εδώ, λοιπόν, είναι η ρίζα και η δύναμη της αμαρτίας. Εδώ βρίσκει ο διάβολος τα όπλα, με τα οποία σε πολεμάει. Εδώ είναι οι πτώσεις και οι νίκες -οι πτώσεις των χαύνων και των ράθυμων και των αμελών, και οι νίκες των γενναίων αθλητών του Χριστού. Εδώ κατορθώνεται όλη η αρετή, με το να δαμάσεις και να χαλινώσεις τα άγρια κι ανήμερα τούτα θηρία, τα πάθη. Αυτός είναι ο αμπελώνας, που έχεις να σκάβεις και να φροντίζεις καθημερινά. Αυτός είναι ο κήπος, απ΄όπου θα ξεριζώνεις με επιμέλεια τα ζιζάνια και θα φυτεύεις τις αρετές. Αυτό είναι το άρμα, όπου εσύ, σαν άλλος ηνίοχος, με τη δύναμη του νου και με χαλινάρια τους καλούς λογισμούς, θα συγκρατείς τα πάθη, θα εξουσιάζεις τις ψυχικές δυνάμεις και θα τις κατευθύνεις στο αγαθό.
Σε τούτο βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στα παιδιά του Θεού και στους δούλους του κόσμου, ανάμεσα στους πνευματικούς και τους σαρκικούς ανθρώπους: Οι πρώτοι πιστεύουν και υπακούνε στον Κύριο και στις εντολές Του, οι δεύτεροι, υπακούνε στις επιθυμίες της σάρκας, στις υποβολές του πονηρού, στις επιταγές του κόσμου, στις ροπές των παθών.
Ο αληθινός χριστιανός, με την πνευματική γνώση και την αγαθή προαίρεση και τον θείο έρωτα, αγωνίζεται και νεκρώνεται ως πρός την αμαρτία και τα πάθη.
Γι΄αυτή τη νέκρωση των παθών, πρέπει να ξέρεις ότι σου χρειάζονται
α) η ταπείνωση της καρδιάς,
β) η υλική και πνευματική πτωχεία και
γ) το άγιο μίσος για τον εαυτό σου.
Η ταπείνωση της καρδιάς αποκτάται
α) με την αυτογνωσία, δηλαδή τη γνώση και την παραδοχή της μηδαμινότητος και της αμαρτωλότητός σου
β) με τους σωματικούς κόπους, εφόσον καταβάλλονται με επίγνωση του σκοπού τους,
γ) με την πρόθυμη αποδοχή των ύβρεων, εξευτελισμών, καταφρονήσεων και χλευασμών,
δ) με το να βάζεις τον εαυτό σου πάντα στην τελευταία θέση, κάτω απ΄όλους, και να τον θεωρείς χειρότερο απ΄όλους,
ε) με το να κόβεις, σε κάθε περίσταση, όλα τα κλαδιά και τις εκδηλώσεις της υπερηφάνειας, και
στ) με την αδιάλειπτη προσευχή.
Η υλική και πνευματική πτωχεία συνδέεται στενά με την ταπείνωση. Είναι η εκούσια καταφρόνηση όλων των επίγειων πραγμάτων, των απολαύσεων, των τιμών και της δόξας για χάρη του Χριστού. Η διπλή αυτή πτωχεία, η συνειδητή και εκούσια, χαρίζει στον άνθρωπο ανέκφραστη εσωτερική ανάπαυση και καρδιακή ειρήνη. Επειδή η αληθινή ανθρώπινη ευδαιμονία έχει την αρχή της στην κατάπαυση των επιθυμιών του κόσμου τούτου, όποιος φτάνει σ΄αυτό το σημείο, αρχίζει να προγεύεται ήδη την
ουράνια μακαριότητα.
Το άγιο μίσος για τον εαυτό σου δεν αποτελεί, όπως ίσως θα νομίσεις, φραστικό σχήμα παράδοξο ή οξύμωρο. Είν΄εκείνο που είπε ο Κύριος: “Αυτός πού αγαπάει τη ζωή του, θα τη χάσει, κι αυτός που δεν λογαριάζει τη ζωή του στον κόσμο αυτό, θα τη φυλάξει για την αιώνια ζωή” (Ιω. 12:25). Εδώ δεν πρόκειται για το εφάμαρτο και ολέθριο μίσος που έχουν εναντίον του εαυτού τους οι απελπισμένοι άνθρωποι, και πού συχνά τους οδηγεί ως την αυτοκτονία, αλλά για το σωτήριο μίσος που είχαν οι άγιοι εναντίον του αμαρτωλού και εμπαθούς εαυτού τους, εναντίον του σαρκικού φρονήματος. Αυτό το μίσος τους έκανε να ταλαιπωρούν τη σάρκα τους με σκληρές ασκήσεις και να υποδουλώνουν το σώμα στο πνεύμα, για να μή γίνεται εμπόδιο στην πνευματική τους προκοπή και τελείωση. Αυτό το μίσος θα σε βοηθήσει κι εσένα πολύ στον αγώνα σου για την απονέκρωση των παθών και την πνευματική σου αναγέννηση.
(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Εσύ και ο συνάνθρωπος”
Όταν ο Κύριος όρισε την αγάπη στο Θεό ως την “πρώτη και πιο μεγάλη εντολή”, πρόσθεσε:
“Δεύτερη, το ίδιο σπουδαία μ΄αυτή είναι: Ν΄αγαπάς τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου” (Ματθ. 22:38 -39).
Όπου κι αν ανοίξεις τη Γραφή, στους Προφήτες, στα Ευαγγέλια, στις Επιστολές, σ΄όλη την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, θα θαυμάσεις το πλήθος των επαίνων της αγάπης προς τον πλησίον, καθώς και των συνεχών υπομνήσεων και προτροπών του θεού για την άσκηση της αρετής αυτής.
Στον προφήτη Ησαϊα η αγάπη προς τον πλησίον είναι ο ακρογωνιαίος λίθος και η κυριότερη εκδήλωση της δικαιοσύνης. Βλέπουμε εκεί τους Εβραίους να παραπονιούνται, γιατί ο Θεός δεν λογάριαζε τις νηστείες τους και τ΄άλλα νομικά καθήκοντα που εκπλήρωναν, αλλά βλέπουμε και Εκείνον να τους εξηγεί, ότι η αιτία γι΄αυτό είναι η σκληρότητά τους προς τους συνανθρώπους τους: Νηστεύετε, τους είπε, αλλά κάνετε τα θελήματά σας, όχι το δικό μου θέλημα. Καταπιέζετε και κακομεταχειρίζεστε όσους είναι κάτω από την εξουσία σας. Νηστεύετε, αλλά δεν αποφεύγετε τις φιλονικίες και τις διαμάχες και την κακοποίηση των αδυνάτων. Εγώ δεν όρισα τέτοια νηστεία, αλλά θέλω να λύσετε κάθε δεσμό σας με την αδικία, να μοιράζεστε το ψωμί σας με τους πεινασμένους, να δίνετε στέγη στους άστεγους και να ντύνετε τους γυμνούς. Τότε θα σας περιβάλει η δόξα μου. Τότε θα προσεύχεσθε, και θα σας ακούω (Ησ. 58
-9).
Παρόμοια διαβάζουμε και στον προφήτη Ζαχαρία. Όταν οι Εβραίοι ρώτησαν τον Κύριο μέσω του προφήτη για νηστείες και προσφορές, Εκείνος τους αποκάλυψε ότι το θέλημά Του είναι να κρίνουν με δικαιοσύνη, να είναι σπλαχνικοί προς το συνάνθρωπο, να κάνουν έργα αγάπης, να μη μνησικακούν (Ζαχ. 7:9-10).
Απορία, όμως, και θαυμασμό προκαλεί αυτό που είναι γραμμένο στον προφήτη Ιεζεκιήλ για τα Σόδομα. Ενώ είναι σ΄όλους γνωστές οι φοβερές σαρκικές αμαρτίες των Σοδομιτών, ο Κύριος αποκαλύπτει ότι κατέστρεψε την πόλη κυρίως για τρία άλλα αμαρτήματα: την υπερηφάνεια, τη σπατάλη και την ασπλαχνία απέναντι στον πλησίον. “Αυτή ήταν η παρανομία των Σοδόμων…, η υπερηφάνεια, ζούσαν μια σπάταλη ζωή μέσα στην αφθονία των υλικών αγαθών… και δεν έδιναν καμιά βοήθεια στο απλωμένο χέρι των φτωχών και των αναγκεμένων” (Ιεζ. 16:49).
Το ιερό Ευαγγέλιο, πάλι, που είναι ο νόμος της αγάπης, τι άλλο τονίζει περισσότερο απ΄αυτή την αρετή; Δεν χρειάζεται παρά να θυμηθούμε ότι ο Κύριος, προλέγοντας το πώς θα κριθεί ο κόσμος στη δεύτερη έλευσή Του, καθόρισε τα έργα της αγάπης προς το συνάνθρωπο σαν αποφασιστικά κριτίρια για τη σωτηρία ή τον κολασμό του καθενός μας: “Αφού τα κάνετε αυτά σ΄έναν από τους άσημους αυτούς αδελφούς μου, τα κάνατε σ΄εμένα… Αφού δεν τα κάνατε αυτά σ΄έναν από αυτούς τους άσημους μου, ούτε σ΄εμένα τα κάνατε” (Ματθ. 25:40, 45). Διακήρυξε ακόμα, ότι όλος ο νόμος και οι προφήτες συνοψίζονται στις δύο αυτές εντολές, της αγάπης στο Θεό και της αγάπης στον πλησίον (Ματθ. 22:40).
Αλλά και στην τελευταία μεγάλη διδαχή Του, στη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου, η κύρια υποθήκη Του ήταν:
“Αυτή είναι η δική μου εντολή: Ν΄αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα” (Ιω. 15:12).
Και πάλι: “Έτσι θα σας ξεχωρίζουν όλοι πώς είστε μαθητές μου, αν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλο” (Ιω. 13:35).
Μάλιστα, μετά το Δείπνο εκείνο, ο Ιησούς, στη γνωστή αρχιερατική Του προσευχή, είπε και τούτα τα λόγια:
“Σε παρακαλώ όχι μόνο για τους μαθητές μου, αλλά και για κείνους πού με το κήρυγμα αυτών θα πιστέψουν σ΄εμένα. Για να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι ενωμένος μ΄εμένα κι εγώ μ΄εσένα… ώστε να είναι μέσα τους η αγάπη με την οποία με αγάπησες” (Ιω. 17:20-21,26).
Τι σημαίνει αυτό το τελευταίο χωρίο; Ότι ο Κύριος θέλει να συνδέει τους χριστιανούς αγάπη τόσο μεγάλη, τόσο δυνατή, όσο κι εκείνη που συνδέει το Θεό Πατέρα μ΄Εκείνον, τον Υιό και Λόγο Του - αγάπη θεία, αγάπη τέλεια, αγάπη που κάνει επουράνιους τους επίγειους ανθρώπους.
Πώς εγκωμιάζει την αγάπη και ο απόστολος Παύλος! Τη θεωρεί κι εκείνος ως την τέλεια εκπλήρωση όλων των εντολών του Θεού: “Να μη χρωστάτε σε κανένα τίποτα, παρά μόνο το ν΄αγαπάει ο ένας τον άλλο. Όποιος αγαπάει τον άλλο, έχει τηρήσει το σύνολο των εντολών του Θεού. Γιατί το “μη μοιχεύσεις”, “μη φονεύσεις”, “μην κλέψεις”, “μην επιθυμήσεις” κι όλες γενικά οι εντολές συνοψίζονται στη μία ετούτη: “Ν΄αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου” (Ρωμ. 13:8 -9). Και στον ανυπέρβλητο εκείνον ύμνο της αγάπης, γράφει:
“Αν μπορώ να μιλάω όλες τις γλώσσες των ανθρώπων, ακόμα και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη για τους άλλους, έγινα σαν τον άψυχο χαλκό, που βουίζει, όταν τον χτυπούν, ή σαν το κύμβαλο, που βγάζει θορυβώδη ήχο. Κι αν έχω της προφητείας το χάρισμα κι όλα κατέχω τα μυστήρια κι όλη τη γνώση, κι αν έχω ακόμα όλη την πίστη, έτσι πού να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, είμαι ένα τίποτα… Εκείνος που αγάπει, έχει μακροθυμία, έχει και καλοσύνη, εκείνος που αγαπάει δεν ζηλοφθονεί, εκείνος που αγαπάει δεν κομπάζει ούτε υπερηφανεύεται, είναι ευπρεπής, δεν είναι εγωιστής ούτε ευερέθιστος, ξεχνάει το κακό που του έχουν κάνει, δεν χαίρεται για το άδικο που γίνεται, αλλά μετέχει στη χαρά για το σωστό. Εκείνος που αγαπάει, όλα τα ανέχεται, σε όλα εμπιστεύεται, για όλα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν θα πάψει να υπάρχει” (Α΄Κορ. 13:1-8 ).
Εκείνος, όμως, που μιλάει περισσότερο για την αγάπη, δεν είναι φυσικά άλλος από τον αγαπημένη μαθητή του Κυρίου, τον άγιο Ιωάννη το Θεολόγο. Στις επιστολές του ταυτίζει την αρετή της αγάπης με τον ίδιο το Θεό: “Ο Θεός είναι αγάπη, κι όποιος ζει μέσα στην αγάπη, ζει μέσα στο Θεό, κι ο Θεός μέσα σ΄αυτόν” (Α΄Ιω. 4:16). Και εξηγεί, ότι δεν μπορεί ν΄αγαπάει το Θεό ένας άνθρωπος που έχει του κόσμου τα πλούτη, και δεν σπλαχνίζεται το συνάνθρωπό του πού βρίσκεται σε ανάγκη (Α΄Ιω. 3:17). Γι΄αυτό μας προτρέπει: “Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε με λόγια και ωραίες φράσεις, αλλά με έργα και αγάπη αληθινή” (Α΄Ιω. 3:18 ). Και αλλού, γενικεύοντας την ίδια σκέψη, τονίζει: “Αν κάποιος πει: αγαπώ το Θεό, μισεί όμως τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Γιατί, πραγματικά, αυτός που δεν αγαπάει τον αδελφό του, τον οποίο βλέπει, πώς μπορεί ν΄αγαπάει το Θεό, τον οποίο δεν βλέπει;” (Α΄Ιω. 4:20). Τέλος, ο άγιος Ιερώνυμος μας πληροφορεί, ότι ο ευαγγελιστής και απόστολος της αγάπης, όταν πια έφτασε σε βαθιά γεράματα και δεν είχε τη δύναμη να κηρύσσει, όπως πρώτα, στις χριστιανικές κοινότητες της Εφέσου, όπου πήγαινε υποβασταζόμενος, επαναλάμβανε ακατάπαυστα μόνο αυτές τις τρεις λέξεις: “Τεκνία, αγαπάτε αλλήλους”.
Ας αρκεστούμε, όμως, σ΄αυτές μόνο τις βασικές αγιογραφικές μαρτυρίες, που αποκαλύπτουν καθαρά το μέγεθος και τη σημασία της εν Χριστώ αγάπης προς τον πλησίον, και ας δούμε τώρα πώς μπορούμε να εκδηλώσουμε και να υλοποιήσουμε αυτή τη χριστομίμητη αρετή.
Με έξι τρόπους, που αποτελούν ισάριθμες βαθμίδες προόδου, καλλιεργείται, αυξάνεται και ολοκληρώνεται η αγάπη.
Ο πρώτος τρόπος - βαθμός είναι η απλή βίωση ενός αγαπητικού αισθήματος, μια απλή κίνηση της καρδιάς, που δεν προχωράει όμως σε τίποτε άλλο.
Ο δεύτερος βαθμός είναι η συμπαράσταση στον πλησίον με παρήγορα λόγια και καλές συμβουλές.
Ο τρίτος βαθμός είναι η υλική βοήθεια στην ανάγκη του, έστω κι από το υστέρημά μας.
Ο τέταρτος βαθμός είναι η υπομονή και η ανεξικακία στις ύβρεις, στις συκοφαντίες, στις αδικίες και σε κάθε κακό που μας κάνει ο πλησίον.
Ο πέμπτος βαθμός είναι όχι μόνο η υπομονή, αλλά κι η συγχώρηση εκείνου που μας βλάπτει.
Και ο έκτος βαθμός είναι η διπλή προσφορά στον πλησίον, προσφορά δηλαδή τόσο πνευματική όσο και υλική, που γίνεται είτε με την παραδειγματικά ενάρετη ζωή μας είτε με τους παρηγορητικούς και επο
ικοδομητικούς λόγους μας είτε με την ελεημοσύνη και άλλες αγαθοεργίες.
Η ολοκληρωμένη αγάπη έχει περάσει, με τη χάρη του Θεού, και από τις έξι παραπάνω βαθμίδες, οπότε εκδηλώνεται και με τους έξι αντίστοιχους τρόπους. Βέβαια, πέρα απ΄αυτές τις θετικές ή, όπως λέγονται, στερεωτικές εκδηλώσεις της αγάπης, δηλαδή το τι πρέπει να κάνουμε στον πλησίον, υπάρχουν και οι αρνητικές, δηλαδή το τι πρέπει ν΄αποφεύγουμε: Να μην τον κατακρίνουμε, να μην τον αδικούμε, να μην του δίνουμε κακές συμβουλές ή το κακό παράδειγμα κ.ο.κ. Για την αποφυγή του κακού, όμως, μιλήσαμε στο πρώτο μέρος του βιβλίου.
Αν φροντίσεις να θυμάσαι πάντα και αν αγωνίζεσαι να εφαρμόζεις στη ζωή σου όσα διάβασες εδώ, τότε θα εκπληρώνεις την εντολή της αγάπης όπως θέλει ο Χριστός.
Πρίν κλείσουμε και τούτο το κεφάλαιο, ας επαναλάβουμε και ας εξηγήσουμε μια παρομοίωση που κάναμε στο προηγούμενο:
ότι απέναντι στον πλησίον πρέπει να έχεις καρδιά μάνας. Τι σημαίνει αυτό;
Παρατήρησε μια καλή και γνωστική μάνα, πόση αγάπη έχει στο παιδί της, πώς το συμβουλεύει και το νουθετεί, πώς το φροντίζει και το βοηθάει σ΄όλες του τις ανάγκες, πώς άλλες φορές υπομένει καρτερικά τις αταξίες του και άλλες το μαλώνει ή το τιμωρεί με διάκριση. Συχνά, πάλι, προσποιείται ότι δεν αντιλήφθηκε τα σφάλματά στου, σκεπάζοντάς τα με σύνεση. Με όλους αυτούς τους τρόπους, η μητρική αγάπη είναι που εκδηλώνεται σαν βασίλισσα και μητέρα όλων των αρετών. Συνάμα συλλογίσου, πόσο χαίρεται και αγάλλεται μια μάνα, όταν το παιδί της είναι καλά και ευτυχεί, πόσο πονάει και θλίβεται, όταν είναι άρρωστο ή δυστυχεί, με πόσο ζήλο αγωνίζεται για την προκοπή και την ωφέλειά του, με πόση θέρμη προσεύχεται γι΄αυτό, κοντολογίς, πόσο νοιάζεται για το παιδί της περισσότερο παρά για τον εαυτό της -τόσο, που και τη ζωή της θυσιάζει πρόθυμα, αν πρόκειται να σώσει έτσι τη δική της.
Ίσως θα ρωτήσεις, πώς μπορείς να έχεις τέτοια διάθεση καρδιάς απέναντι σ΄έναν ξένο και άγνωστό σου; Μάθε, λοιπόν, ότι κάθε άνθρωπος, γνωστός ή άγνωστος σ΄εσένα, είναι, όπως ακριβώς κι εσύ, δημιούργημα του Θεού και παιδί Του, επομένως αδελφός σου. Ο πλησίον είναι ζωντανό μέλος του Χριστού, όπως κι εσύ, σύμφωνα με τη μαρτυρία του αποστόλου: “Ο Χριστός μοιάζει με το σώμα, πού, ενώ είναι ένα, έχει πολλά μέλη, και όλα τα μέλη του σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα… Εσείς όλοι μαζί αποτελείται το σώμα του Χριστού και είστε μέλη του, ο καθένας σας χωριστά” (Α΄Κορ. 12:12, 27). Γι΄αυτό, αν κάνεις κακό στον πλησίον, είναι σαν να το έκανες στον ίδιο το Χριστό, και αν τον ευεργετήσεις, είναι σαν να ευεργέτησες το Χριστό. Έτσι δεν πρέπει να βλέπεις τον πλησίον σαν άνθρωπο, αλλά σαν τον Κύριο, αφού είναι και μέλος Του και εικόνα Του.
Βίασε, λοιπόν, τη θέλησή σου στην καλλιέργεια και την αύξηση της αγάπης προς το συνάνθρωπο, γιατί μ΄αυτήν αναγνωρίζεσαι σαν γνήσιος μαθητής του Θεανθρώπου, ενώ χωρίς αυτήν σε τίποτα δεν ωφελείσαι, όσες άλλες αρετές κι αν έχεις.
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Εσύ και ο συνάνθρωπος”
Όταν ο Κύριος όρισε την αγάπη στο Θεό ως την “πρώτη και πιο μεγάλη εντολή”, πρόσθεσε:
“Δεύτερη, το ίδιο σπουδαία μ΄αυτή είναι: Ν΄αγαπάς τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου” (Ματθ. 22:38 -39).
Όπου κι αν ανοίξεις τη Γραφή, στους Προφήτες, στα Ευαγγέλια, στις Επιστολές, σ΄όλη την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, θα θαυμάσεις το πλήθος των επαίνων της αγάπης προς τον πλησίον, καθώς και των συνεχών υπομνήσεων και προτροπών του θεού για την άσκηση της αρετής αυτής.
Στον προφήτη Ησαϊα η αγάπη προς τον πλησίον είναι ο ακρογωνιαίος λίθος και η κυριότερη εκδήλωση της δικαιοσύνης. Βλέπουμε εκεί τους Εβραίους να παραπονιούνται, γιατί ο Θεός δεν λογάριαζε τις νηστείες τους και τ΄άλλα νομικά καθήκοντα που εκπλήρωναν, αλλά βλέπουμε και Εκείνον να τους εξηγεί, ότι η αιτία γι΄αυτό είναι η σκληρότητά τους προς τους συνανθρώπους τους: Νηστεύετε, τους είπε, αλλά κάνετε τα θελήματά σας, όχι το δικό μου θέλημα. Καταπιέζετε και κακομεταχειρίζεστε όσους είναι κάτω από την εξουσία σας. Νηστεύετε, αλλά δεν αποφεύγετε τις φιλονικίες και τις διαμάχες και την κακοποίηση των αδυνάτων. Εγώ δεν όρισα τέτοια νηστεία, αλλά θέλω να λύσετε κάθε δεσμό σας με την αδικία, να μοιράζεστε το ψωμί σας με τους πεινασμένους, να δίνετε στέγη στους άστεγους και να ντύνετε τους γυμνούς. Τότε θα σας περιβάλει η δόξα μου. Τότε θα προσεύχεσθε, και θα σας ακούω (Ησ. 58
-9).Παρόμοια διαβάζουμε και στον προφήτη Ζαχαρία. Όταν οι Εβραίοι ρώτησαν τον Κύριο μέσω του προφήτη για νηστείες και προσφορές, Εκείνος τους αποκάλυψε ότι το θέλημά Του είναι να κρίνουν με δικαιοσύνη, να είναι σπλαχνικοί προς το συνάνθρωπο, να κάνουν έργα αγάπης, να μη μνησικακούν (Ζαχ. 7:9-10).
Απορία, όμως, και θαυμασμό προκαλεί αυτό που είναι γραμμένο στον προφήτη Ιεζεκιήλ για τα Σόδομα. Ενώ είναι σ΄όλους γνωστές οι φοβερές σαρκικές αμαρτίες των Σοδομιτών, ο Κύριος αποκαλύπτει ότι κατέστρεψε την πόλη κυρίως για τρία άλλα αμαρτήματα: την υπερηφάνεια, τη σπατάλη και την ασπλαχνία απέναντι στον πλησίον. “Αυτή ήταν η παρανομία των Σοδόμων…, η υπερηφάνεια, ζούσαν μια σπάταλη ζωή μέσα στην αφθονία των υλικών αγαθών… και δεν έδιναν καμιά βοήθεια στο απλωμένο χέρι των φτωχών και των αναγκεμένων” (Ιεζ. 16:49).
Το ιερό Ευαγγέλιο, πάλι, που είναι ο νόμος της αγάπης, τι άλλο τονίζει περισσότερο απ΄αυτή την αρετή; Δεν χρειάζεται παρά να θυμηθούμε ότι ο Κύριος, προλέγοντας το πώς θα κριθεί ο κόσμος στη δεύτερη έλευσή Του, καθόρισε τα έργα της αγάπης προς το συνάνθρωπο σαν αποφασιστικά κριτίρια για τη σωτηρία ή τον κολασμό του καθενός μας: “Αφού τα κάνετε αυτά σ΄έναν από τους άσημους αυτούς αδελφούς μου, τα κάνατε σ΄εμένα… Αφού δεν τα κάνατε αυτά σ΄έναν από αυτούς τους άσημους μου, ούτε σ΄εμένα τα κάνατε” (Ματθ. 25:40, 45). Διακήρυξε ακόμα, ότι όλος ο νόμος και οι προφήτες συνοψίζονται στις δύο αυτές εντολές, της αγάπης στο Θεό και της αγάπης στον πλησίον (Ματθ. 22:40).
Αλλά και στην τελευταία μεγάλη διδαχή Του, στη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου, η κύρια υποθήκη Του ήταν:
“Αυτή είναι η δική μου εντολή: Ν΄αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα” (Ιω. 15:12).
Και πάλι: “Έτσι θα σας ξεχωρίζουν όλοι πώς είστε μαθητές μου, αν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλο” (Ιω. 13:35).
Μάλιστα, μετά το Δείπνο εκείνο, ο Ιησούς, στη γνωστή αρχιερατική Του προσευχή, είπε και τούτα τα λόγια:
“Σε παρακαλώ όχι μόνο για τους μαθητές μου, αλλά και για κείνους πού με το κήρυγμα αυτών θα πιστέψουν σ΄εμένα. Για να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι ενωμένος μ΄εμένα κι εγώ μ΄εσένα… ώστε να είναι μέσα τους η αγάπη με την οποία με αγάπησες” (Ιω. 17:20-21,26).
Τι σημαίνει αυτό το τελευταίο χωρίο; Ότι ο Κύριος θέλει να συνδέει τους χριστιανούς αγάπη τόσο μεγάλη, τόσο δυνατή, όσο κι εκείνη που συνδέει το Θεό Πατέρα μ΄Εκείνον, τον Υιό και Λόγο Του - αγάπη θεία, αγάπη τέλεια, αγάπη που κάνει επουράνιους τους επίγειους ανθρώπους.
Πώς εγκωμιάζει την αγάπη και ο απόστολος Παύλος! Τη θεωρεί κι εκείνος ως την τέλεια εκπλήρωση όλων των εντολών του Θεού: “Να μη χρωστάτε σε κανένα τίποτα, παρά μόνο το ν΄αγαπάει ο ένας τον άλλο. Όποιος αγαπάει τον άλλο, έχει τηρήσει το σύνολο των εντολών του Θεού. Γιατί το “μη μοιχεύσεις”, “μη φονεύσεις”, “μην κλέψεις”, “μην επιθυμήσεις” κι όλες γενικά οι εντολές συνοψίζονται στη μία ετούτη: “Ν΄αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου” (Ρωμ. 13:8 -9). Και στον ανυπέρβλητο εκείνον ύμνο της αγάπης, γράφει:
“Αν μπορώ να μιλάω όλες τις γλώσσες των ανθρώπων, ακόμα και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη για τους άλλους, έγινα σαν τον άψυχο χαλκό, που βουίζει, όταν τον χτυπούν, ή σαν το κύμβαλο, που βγάζει θορυβώδη ήχο. Κι αν έχω της προφητείας το χάρισμα κι όλα κατέχω τα μυστήρια κι όλη τη γνώση, κι αν έχω ακόμα όλη την πίστη, έτσι πού να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, είμαι ένα τίποτα… Εκείνος που αγάπει, έχει μακροθυμία, έχει και καλοσύνη, εκείνος που αγαπάει δεν ζηλοφθονεί, εκείνος που αγαπάει δεν κομπάζει ούτε υπερηφανεύεται, είναι ευπρεπής, δεν είναι εγωιστής ούτε ευερέθιστος, ξεχνάει το κακό που του έχουν κάνει, δεν χαίρεται για το άδικο που γίνεται, αλλά μετέχει στη χαρά για το σωστό. Εκείνος που αγαπάει, όλα τα ανέχεται, σε όλα εμπιστεύεται, για όλα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν θα πάψει να υπάρχει” (Α΄Κορ. 13:1-8 ).
Εκείνος, όμως, που μιλάει περισσότερο για την αγάπη, δεν είναι φυσικά άλλος από τον αγαπημένη μαθητή του Κυρίου, τον άγιο Ιωάννη το Θεολόγο. Στις επιστολές του ταυτίζει την αρετή της αγάπης με τον ίδιο το Θεό: “Ο Θεός είναι αγάπη, κι όποιος ζει μέσα στην αγάπη, ζει μέσα στο Θεό, κι ο Θεός μέσα σ΄αυτόν” (Α΄Ιω. 4:16). Και εξηγεί, ότι δεν μπορεί ν΄αγαπάει το Θεό ένας άνθρωπος που έχει του κόσμου τα πλούτη, και δεν σπλαχνίζεται το συνάνθρωπό του πού βρίσκεται σε ανάγκη (Α΄Ιω. 3:17). Γι΄αυτό μας προτρέπει: “Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε με λόγια και ωραίες φράσεις, αλλά με έργα και αγάπη αληθινή” (Α΄Ιω. 3:18 ). Και αλλού, γενικεύοντας την ίδια σκέψη, τονίζει: “Αν κάποιος πει: αγαπώ το Θεό, μισεί όμως τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Γιατί, πραγματικά, αυτός που δεν αγαπάει τον αδελφό του, τον οποίο βλέπει, πώς μπορεί ν΄αγαπάει το Θεό, τον οποίο δεν βλέπει;” (Α΄Ιω. 4:20). Τέλος, ο άγιος Ιερώνυμος μας πληροφορεί, ότι ο ευαγγελιστής και απόστολος της αγάπης, όταν πια έφτασε σε βαθιά γεράματα και δεν είχε τη δύναμη να κηρύσσει, όπως πρώτα, στις χριστιανικές κοινότητες της Εφέσου, όπου πήγαινε υποβασταζόμενος, επαναλάμβανε ακατάπαυστα μόνο αυτές τις τρεις λέξεις: “Τεκνία, αγαπάτε αλλήλους”.
Ας αρκεστούμε, όμως, σ΄αυτές μόνο τις βασικές αγιογραφικές μαρτυρίες, που αποκαλύπτουν καθαρά το μέγεθος και τη σημασία της εν Χριστώ αγάπης προς τον πλησίον, και ας δούμε τώρα πώς μπορούμε να εκδηλώσουμε και να υλοποιήσουμε αυτή τη χριστομίμητη αρετή.
Με έξι τρόπους, που αποτελούν ισάριθμες βαθμίδες προόδου, καλλιεργείται, αυξάνεται και ολοκληρώνεται η αγάπη.
Ο πρώτος τρόπος - βαθμός είναι η απλή βίωση ενός αγαπητικού αισθήματος, μια απλή κίνηση της καρδιάς, που δεν προχωράει όμως σε τίποτε άλλο.
Ο δεύτερος βαθμός είναι η συμπαράσταση στον πλησίον με παρήγορα λόγια και καλές συμβουλές.
Ο τρίτος βαθμός είναι η υλική βοήθεια στην ανάγκη του, έστω κι από το υστέρημά μας.
Ο τέταρτος βαθμός είναι η υπομονή και η ανεξικακία στις ύβρεις, στις συκοφαντίες, στις αδικίες και σε κάθε κακό που μας κάνει ο πλησίον.
Ο πέμπτος βαθμός είναι όχι μόνο η υπομονή, αλλά κι η συγχώρηση εκείνου που μας βλάπτει.
Και ο έκτος βαθμός είναι η διπλή προσφορά στον πλησίον, προσφορά δηλαδή τόσο πνευματική όσο και υλική, που γίνεται είτε με την παραδειγματικά ενάρετη ζωή μας είτε με τους παρηγορητικούς και επο
ικοδομητικούς λόγους μας είτε με την ελεημοσύνη και άλλες αγαθοεργίες.
Η ολοκληρωμένη αγάπη έχει περάσει, με τη χάρη του Θεού, και από τις έξι παραπάνω βαθμίδες, οπότε εκδηλώνεται και με τους έξι αντίστοιχους τρόπους. Βέβαια, πέρα απ΄αυτές τις θετικές ή, όπως λέγονται, στερεωτικές εκδηλώσεις της αγάπης, δηλαδή το τι πρέπει να κάνουμε στον πλησίον, υπάρχουν και οι αρνητικές, δηλαδή το τι πρέπει ν΄αποφεύγουμε: Να μην τον κατακρίνουμε, να μην τον αδικούμε, να μην του δίνουμε κακές συμβουλές ή το κακό παράδειγμα κ.ο.κ. Για την αποφυγή του κακού, όμως, μιλήσαμε στο πρώτο μέρος του βιβλίου.
Αν φροντίσεις να θυμάσαι πάντα και αν αγωνίζεσαι να εφαρμόζεις στη ζωή σου όσα διάβασες εδώ, τότε θα εκπληρώνεις την εντολή της αγάπης όπως θέλει ο Χριστός.
Πρίν κλείσουμε και τούτο το κεφάλαιο, ας επαναλάβουμε και ας εξηγήσουμε μια παρομοίωση που κάναμε στο προηγούμενο:
ότι απέναντι στον πλησίον πρέπει να έχεις καρδιά μάνας. Τι σημαίνει αυτό;
Παρατήρησε μια καλή και γνωστική μάνα, πόση αγάπη έχει στο παιδί της, πώς το συμβουλεύει και το νουθετεί, πώς το φροντίζει και το βοηθάει σ΄όλες του τις ανάγκες, πώς άλλες φορές υπομένει καρτερικά τις αταξίες του και άλλες το μαλώνει ή το τιμωρεί με διάκριση. Συχνά, πάλι, προσποιείται ότι δεν αντιλήφθηκε τα σφάλματά στου, σκεπάζοντάς τα με σύνεση. Με όλους αυτούς τους τρόπους, η μητρική αγάπη είναι που εκδηλώνεται σαν βασίλισσα και μητέρα όλων των αρετών. Συνάμα συλλογίσου, πόσο χαίρεται και αγάλλεται μια μάνα, όταν το παιδί της είναι καλά και ευτυχεί, πόσο πονάει και θλίβεται, όταν είναι άρρωστο ή δυστυχεί, με πόσο ζήλο αγωνίζεται για την προκοπή και την ωφέλειά του, με πόση θέρμη προσεύχεται γι΄αυτό, κοντολογίς, πόσο νοιάζεται για το παιδί της περισσότερο παρά για τον εαυτό της -τόσο, που και τη ζωή της θυσιάζει πρόθυμα, αν πρόκειται να σώσει έτσι τη δική της.
Ίσως θα ρωτήσεις, πώς μπορείς να έχεις τέτοια διάθεση καρδιάς απέναντι σ΄έναν ξένο και άγνωστό σου; Μάθε, λοιπόν, ότι κάθε άνθρωπος, γνωστός ή άγνωστος σ΄εσένα, είναι, όπως ακριβώς κι εσύ, δημιούργημα του Θεού και παιδί Του, επομένως αδελφός σου. Ο πλησίον είναι ζωντανό μέλος του Χριστού, όπως κι εσύ, σύμφωνα με τη μαρτυρία του αποστόλου: “Ο Χριστός μοιάζει με το σώμα, πού, ενώ είναι ένα, έχει πολλά μέλη, και όλα τα μέλη του σώματος, αν και είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα… Εσείς όλοι μαζί αποτελείται το σώμα του Χριστού και είστε μέλη του, ο καθένας σας χωριστά” (Α΄Κορ. 12:12, 27). Γι΄αυτό, αν κάνεις κακό στον πλησίον, είναι σαν να το έκανες στον ίδιο το Χριστό, και αν τον ευεργετήσεις, είναι σαν να ευεργέτησες το Χριστό. Έτσι δεν πρέπει να βλέπεις τον πλησίον σαν άνθρωπο, αλλά σαν τον Κύριο, αφού είναι και μέλος Του και εικόνα Του.
Βίασε, λοιπόν, τη θέλησή σου στην καλλιέργεια και την αύξηση της αγάπης προς το συνάνθρωπο, γιατί μ΄αυτήν αναγνωρίζεσαι σαν γνήσιος μαθητής του Θεανθρώπου, ενώ χωρίς αυτήν σε τίποτα δεν ωφελείσαι, όσες άλλες αρετές κι αν έχεις.
(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Εσύ και ο Θεός”
Στη σχέση μας με το Θεό χρειαζόμαστε τις τρεις μεγάλες θεολογικές αρετές, την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη (βλ. Α΄Κορ. 13:13).
Μ΄αυτές διαμορφώνεται μέσα μας καρδιά τέκνου.
Συλλογίσου, πώς είναι ένας καλός κι ενάρετος γιός, πως αισθάνεται και πώς αντιμετωπίζει τον πατέρα του, πός αγάπη και εμπιστοσύνη του έχει, με πόσο σεβασμό και πόση ευλάβεια στέκεται μπροστά του, πόση υπακοή του κάνει, πόση ευγνωμοσύνη νιώθει για όσα του προσφέρει, με πόσο ζήλο εργάζεται στα πατρικά έργα, με πόσο πόθο προστρέχει κοντά του σε κάθε περίσταση, αλλά και με πόση ταπείνωση υπομένει τις παιδευτικές του τιμωρίες. Έτσι πρέπει να διαθέσεις κι εσύ την καρδιά σου απέναντι στον Κύριο, τον ουράνιο Πατέρα και Πλάστη σου. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της σωστής σχέσεώς σου μ΄Αυτόν θα σημειώσουμε στη συνέχεια.
1. Το πιο βασικό στοιχείο είναι η αγάπη, καθώς μάλιστα ο ίδιος ο Χριστός το διακήρυξε:
“Ν΄αγαπάς τον Κύριο και Θεό σου μ΄όλη την καρδιά σου, μ΄όλη την ψυχή σου και μ΄όλο το νου σου. Αυτή είναι η πρώτη και πιο μεγάλη εντολή” (Ματθ. 22:37-38 ). Τι σημαίνει όμως ν΄αγαπάς το Θεό; Σημαίνει πως ο νους σου είναι προσκολλημένος σ΄Εκείνον -αυτό λέγεται μνήμη Θεού- , πώς οι επιθυμίες σου όλες συγκλίνουν σ΄Εκείνον, πώς τα μέλη του σώματός σου και οι αισθήσεις σου και οι ψυχικές σου δυνάμεις στο σύνολό τους εκτελούν θεληματικά και αβίαστα το άγιο θέλημά Του. Προς το θέλημα του Θεού σε έλκει ακατανίκητα η αγάπη, που τις αιτίες της ανακαλύπτεις σ΄όλα τα κτίσματα, σ΄όλη την πλάση, μια και όλα σε οδηγούν στον τέλειο και άπειρο Δημιουργό τους.
2. Ο φόβος του Θεού είναι το δεύτερο στοιχείο της σωστής σχέσεώς μας μαζί Του. Όταν όμως στην περίπτωση αυτή μιλάμε για φόβο, δεν πρέπει να τον εννοήσουμε με τη συνηθισμένη σημασία της λέξεως, δηλαδή σαν τρόμαγμα και σκιάξιμο, μήτε σαν φόβο δουλικό, πού επιβάλλει ακούσια υποταγή για την αποφυγή οδυνηρής τιμωρίας. Ο φόβος του Θεού είναι, θα λέγαμε, φόβος φιλικός και αγαπητικός, είναι η ανησυχία μας μήπως λυπήσουμε με τα έργα ή τα λόγια ή τους λογισμούς τον πανάγαθο και πολυεύσπλαχνο Πατέρα μας, ένας φόβος πού νιώθουν όλα τα φιλόστοργα παιδιά για το γονιό τους και ταυτίζεται με τον βαθύ σεβασμό, την ευλάβεια και την αφοσίωση.
Ο φόβος του Θεού τρέφεται και μεγαλώνει στην ψυχή μας, όταν έχουμε στο νου μας και μελετάμε ακατάπαυστα
α) το άπειρο ύψος της μεγαλοσύνης του Θεού,
β) το ανεξιχνίαστο βάθος των κριμάτων Του,
γ) την ανέκφραστη δικαιοσύνη Του και
δ) το πλήθος των δικών μας αμαρτημάτων.
Οι τέσσερις τούτοι λογισμοί, που πρέπει να μπουν βαθιά μέσα στην καρδιά μας, είναι οι φύλακες της αγάπης και του φόβου του Θεού, καθώς διώχνουν μακριά την αμαρτία.
3. Μετά την αγάπη και το φόβο, έρχεται φυσιολογικά το θάρρος απέναντι στο Θεό, θάρρος που δεν το χαρακτηρίζουν η προπέτεια και η ανευλάβεια, αλλά η εμπιστοσύνη και η αφοσίωση. Ο γιος ενός πλούσιου και ισχυρού πατέρα σ΄όλες τις θλίψεις και τις ανάγκες του προστρέχει σ΄αυτόν, βέβαιο ότι δεν θα του λείψει ποτέ η πατρική βοήθεια και συμπαράσταση. Και κάθε φιλόθεη ψυχή, ξέροντας πως έχει Πατέρα παντοδύναμο και πλούσιο σε έλεος, δεν απελπίζεται ποτέ στους κινδύνους και στα λυπηρά του βίου, αλλά στρέφεται σ΄Εκείνον με θάρρος και μ΄ελπίδα, πιστεύοντας ακράδαντα ότι, αν είναι για το καλό της, θα την βγάλει ο Πανάγαθος από κάθε δύσκολη περίσταση.
4. Τέταρτη αρετή είναι ο ζήλος για τη δόξα του Θεού, δηλαδή ο πόθος και η έγνοια και ο αγώνας σου να δοξάζεται με κάθε τρόπο το πανάγιο όνομά Του, να γίνεται το θέλημά Του “και στη γη, όπως γίνεται στον ουρανό” (Ματθ. 6:10).
Και όταν διαπιστώνεις ότι τούτο δεν γίνεται, να θλίβεσαι και να πονάς ολόψυχα.
5. Πέμπτη αρετή είναι η ευθύτητα της καρδιάς, δηλαδή η καθαρότητα της συνειδήσεως, το ανυπόκριτο και ανυστερόβουλο των προθέσεων. Μ΄όλα μας τα έργα, τα λόγια και τα διανοήματα να μην επιδιώκουμε -άμεσα ή έμμεσα, συνολικά ή μερικά - κανένα δικό μας όφελος ή κέρδος, όχι μόνο πρόσκαιρο μά ούτε και αιώνιο.
Μοναδική μας επιδίωξη να είναι η δόξα του αγαπημένου μας Κυρίου, που συντελείται με την ιλαρή εκπλήρωση των σωτήριων εντολών Του.
Πολλοί άνθρωποι κάνουν διάφορες αγαθοεργίες, δεν είναι όμως μήτε τα κίνητρά τους ο ένθεος ζήλος και η αγάπη στο Χριστό μήτε στόχοι τους η υπακοή σ΄Αυτόν και η δόξα Του. Από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια κινούνται και τον έπαινο των ανθρώπων επιζητούν. Γι΄αυτό τα έργα της “αγάπης” τους δεν έχουν καμιά αξία ενώπιον του Θεού και παραμένουν ανώφελα. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο απόστολος “κι αν ακόμα μοιράσω στους φτωχούς όλα μου τα υπάρχοντα, κι αν παραδώσω στη φωτιά το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν ωφελούμαι τίποτα” (Α΄Κορ. 13:3).
6. Έκτη αρετή, που μας συνδέει με το Θεό, είναι η προσευχή, για την οποία γράψαμε στο πρώτο μέρος του βιβλίου.
7. Έβδομη αρετή είναι η ευγνωμοσύνη, που γεννιέται από την επίγνωση των αναρίθμητων ευεργεσιών και δωρεών του Θεού. Εκείνος μας έπλασε “κατ΄εικόνα” Του, μας έδωσε τη ζωή, μας προίκισε με τόσο θαυμαστή ποικιλία οργάνων και αισθήσεων. Και τώρα πάλι η πρόνοιά Του μας κυβερνάει, τα κτίσματά Του μας υπηρετούν, τα ζώα και οι καρποί Του μας τρέφουν, το στερέωμά Του μας καλύπτει, οι άγγελοί Του μας φυλάνε, η σοφία Του μας νουθετεί, η μακροθυμία Του μας υπομένει, η δύναμή Του μας γλυτώνει από τους κινδύνους. “Τι ν΄ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλες τις ευεργεσίες που μας έκανε;” (πρβλ. Ψαλμ. 115:3). Σ΄Εκείνον χρωστάμε τα πάντα. “Και για όλα αυτά”, προτρέπει εύλογα ο σοφός Σειράχ, “δόξασε αυτόν που σ΄έπλασε και σε γέμισε με τα πολλά του αγαθά” (32:13), λέγοντας μαζί με τον ευγνώμονα Δαβίδ: “Δόξαζε, ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες του τις ευεργεσίες” (Ψαλμ. 102:2).
8. Τελευταία αρετή είναι η υπακοή στο θέλημα του Θεού, που αποτελεί την τελείωση, τη συμπύκνωση και τη σφραγίδα όλων των άλλων αρετών. Και τούτο επειδή, για να ταυτίσει κανείς απόλυτα το θέλημά του με το θείο θέλημα, πρέπει να έχει ολότελα νεκρωθεί για την αμαρτία - για τον κόσμο, τη σάρκα και το διάβολο.
Τρεις είναι οι βαθμοί της υπακοής.
- Ο πρώτος βαθμός είναι η υπακοή σ΄όλες τις εντολές του Θεού με τόση ακρίβεια και τόσο ζήλο, ώστε να προτιμάς όλα του κόσμου τα κολαστήρια, παρά τη διάπραξη μιας αμαρτίας, και μάλιστα θανάσιμης.
- Ο δεύτερος βαθμός είναι η ταύτιση με το θέλημα του Κυρίου, η ευχαριστία Του τόσο στα καλά όσο και στα λυπηρά γεγονότα, η δοξολογία Του στην υγεία και στην αρρώστια, στην ευτυχία και στη δυστυχία, στην τιμή και στην ατιμία, στη ζωή και στο θάνατο -γιατί πρέπει να ξέρεις, ότι χωρίς τη θεία βούληση ή παραχώρηση τίποτα δεν γίνεται. Γι΄αυτό να δέχεσαι με ιλαρότητα και υπομονή την παιδεία του Θεού, γνωρίζοντας ότι κάθε πατέρας, μ΄όσην αγάπη προσφέρει δώρα στο γιο του, μ΄άλλη τόση πάλι τον παιδεύει, όταν πρέπει. Η υπομονή στις θλίψεις της θείας παιδαγωγίας έχει κι αυτή τρεις βαθμίδες:
α) το να υπομένεις τις θλίψεις καρτερικά, όπως ο Ιώβ,
β) όχι μόνο να τις υπομένεις, αλλά και να τις επιθυμείς για την αγάπη του Χριστού, όπως οι μάρτυρες, και
γ) να χαίρεσαι γι΄αυτές, όπως οι απόστολοι.
Οι δύο τελευταίες βαθμίδες υπομονής, δηλαδή των μαρτύρων και των αποστόλων, είναι υψηλότερες.
Λίγοι φτάνουν σ΄αυτές. Όλοι όμως πρέπει να έχουμε την υπομονή του Ιώβ, γιατί χωρίς αυτή δεν σωζόμαστε.
- Ο τρίτος και τελευταίος βαθμός της υπακοής είναι εκείνος που καθορίζεται από τον απόστολο Παύλο στο γνωστό χωρίο της επιστολής του προς τους Εβραίους: “Ν΄ακολουθείτε πιστά και να υπακούτε τους εκκλησιαστικούς σας ηγέτες. Γιατί αυτοί αγρυπνούν για τη σωτηρία σας, επειδή θα δώσουν λόγο στο Θεό” (13:17). Πρόκειται δηλαδή για την υπακοή στους πνευματικούς μας οδηγούς, στους ποιμένες της Εκκλη
σίας, τους οποίους ο Κύριος κατέστησε επιτρόπους Του στη γη και οικονόμους των μυστηρίων Του, λέγοντάς τους τον φοβερό λόγο:
“Εκείνος που υπακούει εσάς, υπακούει εμένα. Κι εκείνος που παρακούει εσάς παρακούει εμένα” (Λουκ. 10:16).
Κι αυτή η υπακοή πάλι έχει τρεις βαθμίδες:
α) το να υπακούς και να εκτελείς κάποιαν εντολή εξωτερικά μόνο, χωρίς να τη δέχονται η θέληση και ο λογισμός σου,
β) να υπακούς με τη θέληση, και
γ) να υπακούς και με τη θέληση και με το λογισμό.
Η τελευταία βαθμίδα της υπακοής χαρακτηρίζεται από πολλή ταπείνωση και διάκριση.
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Εσύ και ο Θεός”
Στη σχέση μας με το Θεό χρειαζόμαστε τις τρεις μεγάλες θεολογικές αρετές, την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη (βλ. Α΄Κορ. 13:13).
Μ΄αυτές διαμορφώνεται μέσα μας καρδιά τέκνου.
Συλλογίσου, πώς είναι ένας καλός κι ενάρετος γιός, πως αισθάνεται και πώς αντιμετωπίζει τον πατέρα του, πός αγάπη και εμπιστοσύνη του έχει, με πόσο σεβασμό και πόση ευλάβεια στέκεται μπροστά του, πόση υπακοή του κάνει, πόση ευγνωμοσύνη νιώθει για όσα του προσφέρει, με πόσο ζήλο εργάζεται στα πατρικά έργα, με πόσο πόθο προστρέχει κοντά του σε κάθε περίσταση, αλλά και με πόση ταπείνωση υπομένει τις παιδευτικές του τιμωρίες. Έτσι πρέπει να διαθέσεις κι εσύ την καρδιά σου απέναντι στον Κύριο, τον ουράνιο Πατέρα και Πλάστη σου. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της σωστής σχέσεώς σου μ΄Αυτόν θα σημειώσουμε στη συνέχεια.
1. Το πιο βασικό στοιχείο είναι η αγάπη, καθώς μάλιστα ο ίδιος ο Χριστός το διακήρυξε:
“Ν΄αγαπάς τον Κύριο και Θεό σου μ΄όλη την καρδιά σου, μ΄όλη την ψυχή σου και μ΄όλο το νου σου. Αυτή είναι η πρώτη και πιο μεγάλη εντολή” (Ματθ. 22:37-38 ). Τι σημαίνει όμως ν΄αγαπάς το Θεό; Σημαίνει πως ο νους σου είναι προσκολλημένος σ΄Εκείνον -αυτό λέγεται μνήμη Θεού- , πώς οι επιθυμίες σου όλες συγκλίνουν σ΄Εκείνον, πώς τα μέλη του σώματός σου και οι αισθήσεις σου και οι ψυχικές σου δυνάμεις στο σύνολό τους εκτελούν θεληματικά και αβίαστα το άγιο θέλημά Του. Προς το θέλημα του Θεού σε έλκει ακατανίκητα η αγάπη, που τις αιτίες της ανακαλύπτεις σ΄όλα τα κτίσματα, σ΄όλη την πλάση, μια και όλα σε οδηγούν στον τέλειο και άπειρο Δημιουργό τους.
2. Ο φόβος του Θεού είναι το δεύτερο στοιχείο της σωστής σχέσεώς μας μαζί Του. Όταν όμως στην περίπτωση αυτή μιλάμε για φόβο, δεν πρέπει να τον εννοήσουμε με τη συνηθισμένη σημασία της λέξεως, δηλαδή σαν τρόμαγμα και σκιάξιμο, μήτε σαν φόβο δουλικό, πού επιβάλλει ακούσια υποταγή για την αποφυγή οδυνηρής τιμωρίας. Ο φόβος του Θεού είναι, θα λέγαμε, φόβος φιλικός και αγαπητικός, είναι η ανησυχία μας μήπως λυπήσουμε με τα έργα ή τα λόγια ή τους λογισμούς τον πανάγαθο και πολυεύσπλαχνο Πατέρα μας, ένας φόβος πού νιώθουν όλα τα φιλόστοργα παιδιά για το γονιό τους και ταυτίζεται με τον βαθύ σεβασμό, την ευλάβεια και την αφοσίωση.
Ο φόβος του Θεού τρέφεται και μεγαλώνει στην ψυχή μας, όταν έχουμε στο νου μας και μελετάμε ακατάπαυστα
α) το άπειρο ύψος της μεγαλοσύνης του Θεού,
β) το ανεξιχνίαστο βάθος των κριμάτων Του,
γ) την ανέκφραστη δικαιοσύνη Του και
δ) το πλήθος των δικών μας αμαρτημάτων.
Οι τέσσερις τούτοι λογισμοί, που πρέπει να μπουν βαθιά μέσα στην καρδιά μας, είναι οι φύλακες της αγάπης και του φόβου του Θεού, καθώς διώχνουν μακριά την αμαρτία.
3. Μετά την αγάπη και το φόβο, έρχεται φυσιολογικά το θάρρος απέναντι στο Θεό, θάρρος που δεν το χαρακτηρίζουν η προπέτεια και η ανευλάβεια, αλλά η εμπιστοσύνη και η αφοσίωση. Ο γιος ενός πλούσιου και ισχυρού πατέρα σ΄όλες τις θλίψεις και τις ανάγκες του προστρέχει σ΄αυτόν, βέβαιο ότι δεν θα του λείψει ποτέ η πατρική βοήθεια και συμπαράσταση. Και κάθε φιλόθεη ψυχή, ξέροντας πως έχει Πατέρα παντοδύναμο και πλούσιο σε έλεος, δεν απελπίζεται ποτέ στους κινδύνους και στα λυπηρά του βίου, αλλά στρέφεται σ΄Εκείνον με θάρρος και μ΄ελπίδα, πιστεύοντας ακράδαντα ότι, αν είναι για το καλό της, θα την βγάλει ο Πανάγαθος από κάθε δύσκολη περίσταση.
4. Τέταρτη αρετή είναι ο ζήλος για τη δόξα του Θεού, δηλαδή ο πόθος και η έγνοια και ο αγώνας σου να δοξάζεται με κάθε τρόπο το πανάγιο όνομά Του, να γίνεται το θέλημά Του “και στη γη, όπως γίνεται στον ουρανό” (Ματθ. 6:10).
Και όταν διαπιστώνεις ότι τούτο δεν γίνεται, να θλίβεσαι και να πονάς ολόψυχα.
5. Πέμπτη αρετή είναι η ευθύτητα της καρδιάς, δηλαδή η καθαρότητα της συνειδήσεως, το ανυπόκριτο και ανυστερόβουλο των προθέσεων. Μ΄όλα μας τα έργα, τα λόγια και τα διανοήματα να μην επιδιώκουμε -άμεσα ή έμμεσα, συνολικά ή μερικά - κανένα δικό μας όφελος ή κέρδος, όχι μόνο πρόσκαιρο μά ούτε και αιώνιο.
Μοναδική μας επιδίωξη να είναι η δόξα του αγαπημένου μας Κυρίου, που συντελείται με την ιλαρή εκπλήρωση των σωτήριων εντολών Του.
Πολλοί άνθρωποι κάνουν διάφορες αγαθοεργίες, δεν είναι όμως μήτε τα κίνητρά τους ο ένθεος ζήλος και η αγάπη στο Χριστό μήτε στόχοι τους η υπακοή σ΄Αυτόν και η δόξα Του. Από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια κινούνται και τον έπαινο των ανθρώπων επιζητούν. Γι΄αυτό τα έργα της “αγάπης” τους δεν έχουν καμιά αξία ενώπιον του Θεού και παραμένουν ανώφελα. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο απόστολος “κι αν ακόμα μοιράσω στους φτωχούς όλα μου τα υπάρχοντα, κι αν παραδώσω στη φωτιά το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν ωφελούμαι τίποτα” (Α΄Κορ. 13:3).
6. Έκτη αρετή, που μας συνδέει με το Θεό, είναι η προσευχή, για την οποία γράψαμε στο πρώτο μέρος του βιβλίου.
7. Έβδομη αρετή είναι η ευγνωμοσύνη, που γεννιέται από την επίγνωση των αναρίθμητων ευεργεσιών και δωρεών του Θεού. Εκείνος μας έπλασε “κατ΄εικόνα” Του, μας έδωσε τη ζωή, μας προίκισε με τόσο θαυμαστή ποικιλία οργάνων και αισθήσεων. Και τώρα πάλι η πρόνοιά Του μας κυβερνάει, τα κτίσματά Του μας υπηρετούν, τα ζώα και οι καρποί Του μας τρέφουν, το στερέωμά Του μας καλύπτει, οι άγγελοί Του μας φυλάνε, η σοφία Του μας νουθετεί, η μακροθυμία Του μας υπομένει, η δύναμή Του μας γλυτώνει από τους κινδύνους. “Τι ν΄ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλες τις ευεργεσίες που μας έκανε;” (πρβλ. Ψαλμ. 115:3). Σ΄Εκείνον χρωστάμε τα πάντα. “Και για όλα αυτά”, προτρέπει εύλογα ο σοφός Σειράχ, “δόξασε αυτόν που σ΄έπλασε και σε γέμισε με τα πολλά του αγαθά” (32:13), λέγοντας μαζί με τον ευγνώμονα Δαβίδ: “Δόξαζε, ψυχή μου, τον Κύριο, και μην ξεχνάς όλες του τις ευεργεσίες” (Ψαλμ. 102:2).
8. Τελευταία αρετή είναι η υπακοή στο θέλημα του Θεού, που αποτελεί την τελείωση, τη συμπύκνωση και τη σφραγίδα όλων των άλλων αρετών. Και τούτο επειδή, για να ταυτίσει κανείς απόλυτα το θέλημά του με το θείο θέλημα, πρέπει να έχει ολότελα νεκρωθεί για την αμαρτία - για τον κόσμο, τη σάρκα και το διάβολο.
Τρεις είναι οι βαθμοί της υπακοής.
- Ο πρώτος βαθμός είναι η υπακοή σ΄όλες τις εντολές του Θεού με τόση ακρίβεια και τόσο ζήλο, ώστε να προτιμάς όλα του κόσμου τα κολαστήρια, παρά τη διάπραξη μιας αμαρτίας, και μάλιστα θανάσιμης.
- Ο δεύτερος βαθμός είναι η ταύτιση με το θέλημα του Κυρίου, η ευχαριστία Του τόσο στα καλά όσο και στα λυπηρά γεγονότα, η δοξολογία Του στην υγεία και στην αρρώστια, στην ευτυχία και στη δυστυχία, στην τιμή και στην ατιμία, στη ζωή και στο θάνατο -γιατί πρέπει να ξέρεις, ότι χωρίς τη θεία βούληση ή παραχώρηση τίποτα δεν γίνεται. Γι΄αυτό να δέχεσαι με ιλαρότητα και υπομονή την παιδεία του Θεού, γνωρίζοντας ότι κάθε πατέρας, μ΄όσην αγάπη προσφέρει δώρα στο γιο του, μ΄άλλη τόση πάλι τον παιδεύει, όταν πρέπει. Η υπομονή στις θλίψεις της θείας παιδαγωγίας έχει κι αυτή τρεις βαθμίδες:
α) το να υπομένεις τις θλίψεις καρτερικά, όπως ο Ιώβ,
β) όχι μόνο να τις υπομένεις, αλλά και να τις επιθυμείς για την αγάπη του Χριστού, όπως οι μάρτυρες, και
γ) να χαίρεσαι γι΄αυτές, όπως οι απόστολοι.
Οι δύο τελευταίες βαθμίδες υπομονής, δηλαδή των μαρτύρων και των αποστόλων, είναι υψηλότερες.
Λίγοι φτάνουν σ΄αυτές. Όλοι όμως πρέπει να έχουμε την υπομονή του Ιώβ, γιατί χωρίς αυτή δεν σωζόμαστε.
- Ο τρίτος και τελευταίος βαθμός της υπακοής είναι εκείνος που καθορίζεται από τον απόστολο Παύλο στο γνωστό χωρίο της επιστολής του προς τους Εβραίους: “Ν΄ακολουθείτε πιστά και να υπακούτε τους εκκλησιαστικούς σας ηγέτες. Γιατί αυτοί αγρυπνούν για τη σωτηρία σας, επειδή θα δώσουν λόγο στο Θεό” (13:17). Πρόκειται δηλαδή για την υπακοή στους πνευματικούς μας οδηγούς, στους ποιμένες της Εκκλη
σίας, τους οποίους ο Κύριος κατέστησε επιτρόπους Του στη γη και οικονόμους των μυστηρίων Του, λέγοντάς τους τον φοβερό λόγο:
“Εκείνος που υπακούει εσάς, υπακούει εμένα. Κι εκείνος που παρακούει εσάς παρακούει εμένα” (Λουκ. 10:16).
Κι αυτή η υπακοή πάλι έχει τρεις βαθμίδες:
α) το να υπακούς και να εκτελείς κάποιαν εντολή εξωτερικά μόνο, χωρίς να τη δέχονται η θέληση και ο λογισμός σου,
β) να υπακούς με τη θέληση, και
γ) να υπακούς και με τη θέληση και με το λογισμό.
Η τελευταία βαθμίδα της υπακοής χαρακτηρίζεται από πολλή ταπείνωση και διάκριση.
(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Οι αρετές”
Με πολλή σοφία και γνώση ο προφήτης Δαβίδ ορίζει το διπλό περιεχόμενο της ενάρετης πολιτείας, όταν συμβουλεύει: “Φύγε μακριά από το κακό και κάνε το αγαθό” (Ψαλμ. 33:15). Για την αποφυγή του κακού γράψαμε αρκετά στο πρώτο μέρος. Στο δεύτερο θα γράψουμε για την τέλεση του αγαθού, την άσκηση των αρετών, καθώς και για την τελική Κρίση, τον παράδεισο και την κόλαση.
Θα ξεκινήσουμε, κάνοντας μια στοιχειώδη ιεράρχηση των αρετών, για να ξέρεις ποιες είναι οι ανώτερες και σπουδαιότερες.
Όλες οι αρετές χωρίζονται σε δύο τάξεις: Στις πνευμαιτκές και αόρατες, εκείνες δηλαδή που βιώνονται και καλλιεργούνται από τον άνθρωπο εσωτερικά, και στις εξωτερικές και ορατές, εκείνες που εκδηλώνονται και φαίνονται. Στην πρώτη τάξη ανήκουν οι τρεις θεολογικές αρετές -πίστη, ελπίδα και αγάπη, με κορυφαία την τελευταία, που είναι η βασίλισσα των αρετών -καθώς και άλλες όμοιες μ΄αυτές, όπως είναι η ταπείνωση, η υπομονή, η ευλάβεια, η διάκριση, η καταφρόνηση του κόσμου, η απάρνηση του ιδίου θελήματος κ.λ.π. Στη δεύτερη τάξη ανήκουν η νηστεία, η αγρυπνία, η ελεημοσύνη, η προσευχή, η αναχώρηση (του μοναχού) κ.λ.π. Κι αυτές, βέβαια, πρέπει να τις ασκούμε με αγαθή προαίρεση και θεάρεστη ψυχική διάθεση, η επιτέλεσή τους όμως γίνεται με πράξεις κι εκδηλώσεις εξωτερικές, γι΄αυτό και είναι πολύ ευκολότερα αντιληπτές απ΄ό,τι οι πρώτες.
Όλες οι αρετές είναι ψυχωφελείς και αναγκαίες για τη σωτηρία μας, περισσότερο όμως οι πνευματικές, γιατί, όπως είπε ο Κύριος στη Σαμαρείτιδα, “ο Θεός είναι πνεύμα, κι εκείνοι που τον λατρεύουν, πρέπει να τον λατρεύουν πνευματικά κι αληθινά” (Ιω. 4:24). Ο απόστολος Παύλος, επίσης, γράφει στον άγιο Τιμόθεο: “Να γυμνάζεσαι στην ευσέβεια. Γαιτί η εκγύμναση του σώματος λίγο ωφελεί, η ευσέβεια, όμως, είναι ωφέλιμη για όλα” (Α΄Τιμ. 4:7-8 ).
Αν όμως αξιολογούμε σαν ανώτερες τις εσωτερικές αρετές, δεν καταφρονούμε καθόλου και τις εξωτερικές, γιατί απ΄αυτές οδηγούμαστε στις πρώτες και μ΄αυτές τις αποκτάμε και τις συντηρούμε. Για παράδειγμα, η αναχώρηση λυτρώνει από πειρασμικά θεάματα, ακούσματα και συντυχίες κοσμικών ανθρώπων. Η νηστεία αδυνατίζει το σώμα, καταστέλλει τη ροπή του προς την αμαρτία, υψώνει το πνεύμα και βοηθάει έτσι στην προσευχή και στην πνευματική μελέτη. Και όλα αυτά, με τη σειρά τους, συντελούν στην απόκτηση υπομονής, ταπεινοφροσύνης, ευλάβειας κ.λ.π. Θα μπορούσαμε δηλαδή να πούμε, ότι οι εσωτερικές αρετές αποτελούν τους ποθούμενους στόχους, ενώ οι εξωτερικές τα μέσα για την πραγματοποίησή τους, οι δεύτερες πραγματώνουν τη θεραπεία, ενώ οι πρώτες τη σωτηρία. Έτσι, όλες τις αρετές τις χρειαζόμαστε για να φτάσουμε στον προορισμό μας, την αιώνια ένωση με το Θεό.
Με τη συνοπτική αυτή ανάλυση, γίνεται φανερή τόσο η παλαιότερη πλάνη των Φαρισαίων όσο και η νεότερη των Λουθηροκαλβινιστών.
Οι Φαρισαίοι, σαν κενόδοξοι και σαρκικοί, δεν έδιναν καμιά σημασία στις εσωτερικές αρετές, κάνοντας μόνο εξωτερικά καλά έργα, και μάλιστα επιδεικτικά, για να φαίνονται ενάρετοι στους ανθρώπους. Γι΄αυτό ο Κύριος τους ξεσκέπασε, τους καταδίκασε και τους ταλάνισε σκληρά:
“Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, γιατί δίνετε στο ναό το ένα δέκατο από το δυόσμο και το άνηθο και το κύμινο, και δεν τηρείτε τις σπουδαιότερες εντολές του νόμου, τη δικαιοσύνη και την ευσπλαχνία και την πιστότητα. Αυτά έπρεπε να κάνετε, χωρίς να παραμελήσετε εκείνα. Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, γιατί μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, που εξωτερικά φαίνονται ωραίοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι κόκαλα νεκρών και κάθε λογής ακαθαρσία. Έτσι κι εσείς, εξωτερικά φαίνεστε ευσεβείς στους ανθρώπους, κι εσωτερικά είστε γεμάτοι υποκρισία και ανομία” (Ματθ. 23:23, 27-28 ).
Τη φαρισαϊκή “δικαιοσύνη” ελέγχει και στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός, όταν λέει με το στόμα του προφήτη Ησαϊα: “Ο λαός αυτός με πλησιάζει με το στόμα του και με τιμάει με τα χείλη του, η καρδιά του όμως βρίσκεται πολύ μακριά από μένα” (Ης. 29:13). Και αλλού: “Τι να τις κάνω τις πολλές θυσίες σας; Το θυμίαμά σας μου φαίνεται σιχαμερό. Δεν ανέχομαι τις γιορτές της πρωτομηνιάς και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα του εξιλασμού. Όταν υψώνετε τα χέρια σας σε προσευχή, θα αποστρέψω τα μάτια μου από σας” (Ησ. 1:11, 13, 15).
Γιατί ο Θεός αποστρέφεται εκείνα που πρόσταξε ο Ίδιος να τελούνται απαρασάλευτα; Γιατί δεν δέχεται πράξεις ευσέβειας, με τις οποίες απονέμεται τιμή και προσκύνηση στο άγιο όνομά Του και στη θεία μεγαλοσύνη Του; Καταδικάζει, λοιπόν, ο Κύριος αυτές τις πράξεις;… Όχι, δεν τις καταδικάζει. Τις δέχεται κι αυτές, και μάλιστα ευάρεστα, όταν όμως συνοδεύονται και από τις εσωτερικές αρετές, όπως φανερώνει στη συνέχεια του λόγου του ο προφήτης Ησαϊας: “Λουσθείτε με τη μετάνοια και γίνετε καθαροί. Αφαιρέστε τ΄αμαρτωλά πάθη από τις ψυχές σας, για να μη φαίνονται ακάθαρτες στα μάτια μου. Σταματήστε πια τις ανομίες σας. Μάθετε να κάνετε το καλό. Ζητήστε μ΄όλη σας την καρδιά το δίκαιο” (Ησ. 1:16-17).
Έτσι αιτιολογείται και η αποδοκιμασία του Φαρισαίου εκείνου, που με τόση αφροσύνη έλεγε στην προσευχή του: “Θεέ μου, σ΄ευχαριστώ που δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους άρπαγας, άδικος, μοιχός ή και σαν αυτόν εδώ τον τελώνη. Εγώ νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα και δίνω στο ναό το δέκατο απ΄όλα τα εισοδήματά μου” (Λουκ. 18
-12). Βλέπεις εδώ τρία μεγάλα κακά; Την έπαρση -“δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους”, -, την περιφρόνηση του πλησίον - “ή και σαν αυτόν εδώ τον τελώνη” - και την αυτοδικαίωση, την αυτάρκεια, την ψευδαίσθηση δηλαδή πώς είναι δίκαιος, πράγμα για το οποίο ευχαριστεί το Θεό, αντί να ζητάει το έλεος Του.
Ο κίνδυνος του φαρισαϊσμού είναι μεγάλος για όλους μας. Καλύτερα να είσαι αμαρτωλός και να ομολογείς ταπεινά την κακία σου, παρά ενάρετος τάχα και υπερήφανος. Γιατί ο αμαρτωλός, με την παραδοχή της πνευματικής του αρρώστιας, βάζει αρχή διορθώσεως, θεραπείας και σωτηρίας. Όποιος όμως δεν γνωρίζει ούτε παραδέχεται πώς είναι άρρωστος, πώς θα γιατρευτεί; Γι΄αυτό ο Κύριος είπε κάποτε στους Φαρισαίους, ότι οι τελώνες και οι πόρνες θα μπουν πρίν απ΄αυτούς στη βασιλεία Του (Ματθ. 21:31).
Οι Προτεστάντες πάλι, Λουθηρανοί και Καλβινιστές και άλλοι, διαπιστώνοντας τη φαρισαϊκή πλάνη και θέλοντας να την αποφύγουν, κατάντησαν στο άλλο άκρο και σε πλάνη χειρότερη, γιατί καταφρόνησαν ολότελα τις εξωτερικές αρετές. Ο Κύριος όμως το είπε καθαρά, όπως είδαμε πιο πάνω, σ΄ένα αγιογραφικό απόσπασμα: “Αυτά έπρεπε να κάνετε, χωρίς να παραμελήσετε κι εκείνα” (Ματθ. 23:23).
Η γνήσια χριστιανική διδασκαλία, που διαφυλάσσεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία, απορρίπτει και τα δύο άκρα, ακολουθώντας τη βασιλική και σωτήρια οδό της αληθινής εν Χριστώ δικαιοσύνης, εκείνης δηλαδή πού αποδίδει έμπρακτα την πρέπουσα αξία και αναγνωρίζει τον καθοριστικό για τη σωτηρία ρόλο τόσο στις εσωτερικές όσο και στις εξωτερικές αρετές.
Όλες οι ενέργειές μας, εσωτερικές και εξωτερικές, στρέφονται γύρω από τρεις άξονες, σχετίζονται με τρία πρόσωπα:
το Θεό, τον πλησίον και τον εαυτό μας.
Η σχέση μας με τα τρία αυτά πρόσωπα καθορίζει την ποιότητα της πνευματικής μας ζωής. Και μια σωστή σχέση προϋποθέτει την πρέπουσα καρδιακή τοποθέτηση.
Με απλά λόγια, λοιπόν, για να το καταλάβεις καλύτερα, σου λέω μεταφορικά, πώς
απέναντι στο Θεό πρέπει να έχεις καρδιά τέκνου,
απέναντι στον πλησίον καρδιά μάνας και
απέναντι στον εαυτό σου καρδιά δικαστή.
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Οι αρετές”
Με πολλή σοφία και γνώση ο προφήτης Δαβίδ ορίζει το διπλό περιεχόμενο της ενάρετης πολιτείας, όταν συμβουλεύει: “Φύγε μακριά από το κακό και κάνε το αγαθό” (Ψαλμ. 33:15). Για την αποφυγή του κακού γράψαμε αρκετά στο πρώτο μέρος. Στο δεύτερο θα γράψουμε για την τέλεση του αγαθού, την άσκηση των αρετών, καθώς και για την τελική Κρίση, τον παράδεισο και την κόλαση.
Θα ξεκινήσουμε, κάνοντας μια στοιχειώδη ιεράρχηση των αρετών, για να ξέρεις ποιες είναι οι ανώτερες και σπουδαιότερες.
Όλες οι αρετές χωρίζονται σε δύο τάξεις: Στις πνευμαιτκές και αόρατες, εκείνες δηλαδή που βιώνονται και καλλιεργούνται από τον άνθρωπο εσωτερικά, και στις εξωτερικές και ορατές, εκείνες που εκδηλώνονται και φαίνονται. Στην πρώτη τάξη ανήκουν οι τρεις θεολογικές αρετές -πίστη, ελπίδα και αγάπη, με κορυφαία την τελευταία, που είναι η βασίλισσα των αρετών -καθώς και άλλες όμοιες μ΄αυτές, όπως είναι η ταπείνωση, η υπομονή, η ευλάβεια, η διάκριση, η καταφρόνηση του κόσμου, η απάρνηση του ιδίου θελήματος κ.λ.π. Στη δεύτερη τάξη ανήκουν η νηστεία, η αγρυπνία, η ελεημοσύνη, η προσευχή, η αναχώρηση (του μοναχού) κ.λ.π. Κι αυτές, βέβαια, πρέπει να τις ασκούμε με αγαθή προαίρεση και θεάρεστη ψυχική διάθεση, η επιτέλεσή τους όμως γίνεται με πράξεις κι εκδηλώσεις εξωτερικές, γι΄αυτό και είναι πολύ ευκολότερα αντιληπτές απ΄ό,τι οι πρώτες.
Όλες οι αρετές είναι ψυχωφελείς και αναγκαίες για τη σωτηρία μας, περισσότερο όμως οι πνευματικές, γιατί, όπως είπε ο Κύριος στη Σαμαρείτιδα, “ο Θεός είναι πνεύμα, κι εκείνοι που τον λατρεύουν, πρέπει να τον λατρεύουν πνευματικά κι αληθινά” (Ιω. 4:24). Ο απόστολος Παύλος, επίσης, γράφει στον άγιο Τιμόθεο: “Να γυμνάζεσαι στην ευσέβεια. Γαιτί η εκγύμναση του σώματος λίγο ωφελεί, η ευσέβεια, όμως, είναι ωφέλιμη για όλα” (Α΄Τιμ. 4:7-8 ).
Αν όμως αξιολογούμε σαν ανώτερες τις εσωτερικές αρετές, δεν καταφρονούμε καθόλου και τις εξωτερικές, γιατί απ΄αυτές οδηγούμαστε στις πρώτες και μ΄αυτές τις αποκτάμε και τις συντηρούμε. Για παράδειγμα, η αναχώρηση λυτρώνει από πειρασμικά θεάματα, ακούσματα και συντυχίες κοσμικών ανθρώπων. Η νηστεία αδυνατίζει το σώμα, καταστέλλει τη ροπή του προς την αμαρτία, υψώνει το πνεύμα και βοηθάει έτσι στην προσευχή και στην πνευματική μελέτη. Και όλα αυτά, με τη σειρά τους, συντελούν στην απόκτηση υπομονής, ταπεινοφροσύνης, ευλάβειας κ.λ.π. Θα μπορούσαμε δηλαδή να πούμε, ότι οι εσωτερικές αρετές αποτελούν τους ποθούμενους στόχους, ενώ οι εξωτερικές τα μέσα για την πραγματοποίησή τους, οι δεύτερες πραγματώνουν τη θεραπεία, ενώ οι πρώτες τη σωτηρία. Έτσι, όλες τις αρετές τις χρειαζόμαστε για να φτάσουμε στον προορισμό μας, την αιώνια ένωση με το Θεό.
Με τη συνοπτική αυτή ανάλυση, γίνεται φανερή τόσο η παλαιότερη πλάνη των Φαρισαίων όσο και η νεότερη των Λουθηροκαλβινιστών.
Οι Φαρισαίοι, σαν κενόδοξοι και σαρκικοί, δεν έδιναν καμιά σημασία στις εσωτερικές αρετές, κάνοντας μόνο εξωτερικά καλά έργα, και μάλιστα επιδεικτικά, για να φαίνονται ενάρετοι στους ανθρώπους. Γι΄αυτό ο Κύριος τους ξεσκέπασε, τους καταδίκασε και τους ταλάνισε σκληρά:
“Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, γιατί δίνετε στο ναό το ένα δέκατο από το δυόσμο και το άνηθο και το κύμινο, και δεν τηρείτε τις σπουδαιότερες εντολές του νόμου, τη δικαιοσύνη και την ευσπλαχνία και την πιστότητα. Αυτά έπρεπε να κάνετε, χωρίς να παραμελήσετε εκείνα. Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, γιατί μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, που εξωτερικά φαίνονται ωραίοι, εσωτερικά όμως είναι γεμάτοι κόκαλα νεκρών και κάθε λογής ακαθαρσία. Έτσι κι εσείς, εξωτερικά φαίνεστε ευσεβείς στους ανθρώπους, κι εσωτερικά είστε γεμάτοι υποκρισία και ανομία” (Ματθ. 23:23, 27-28 ).
Τη φαρισαϊκή “δικαιοσύνη” ελέγχει και στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός, όταν λέει με το στόμα του προφήτη Ησαϊα: “Ο λαός αυτός με πλησιάζει με το στόμα του και με τιμάει με τα χείλη του, η καρδιά του όμως βρίσκεται πολύ μακριά από μένα” (Ης. 29:13). Και αλλού: “Τι να τις κάνω τις πολλές θυσίες σας; Το θυμίαμά σας μου φαίνεται σιχαμερό. Δεν ανέχομαι τις γιορτές της πρωτομηνιάς και τα σάββατα και τη μεγάλη ημέρα του εξιλασμού. Όταν υψώνετε τα χέρια σας σε προσευχή, θα αποστρέψω τα μάτια μου από σας” (Ησ. 1:11, 13, 15).
Γιατί ο Θεός αποστρέφεται εκείνα που πρόσταξε ο Ίδιος να τελούνται απαρασάλευτα; Γιατί δεν δέχεται πράξεις ευσέβειας, με τις οποίες απονέμεται τιμή και προσκύνηση στο άγιο όνομά Του και στη θεία μεγαλοσύνη Του; Καταδικάζει, λοιπόν, ο Κύριος αυτές τις πράξεις;… Όχι, δεν τις καταδικάζει. Τις δέχεται κι αυτές, και μάλιστα ευάρεστα, όταν όμως συνοδεύονται και από τις εσωτερικές αρετές, όπως φανερώνει στη συνέχεια του λόγου του ο προφήτης Ησαϊας: “Λουσθείτε με τη μετάνοια και γίνετε καθαροί. Αφαιρέστε τ΄αμαρτωλά πάθη από τις ψυχές σας, για να μη φαίνονται ακάθαρτες στα μάτια μου. Σταματήστε πια τις ανομίες σας. Μάθετε να κάνετε το καλό. Ζητήστε μ΄όλη σας την καρδιά το δίκαιο” (Ησ. 1:16-17).
Έτσι αιτιολογείται και η αποδοκιμασία του Φαρισαίου εκείνου, που με τόση αφροσύνη έλεγε στην προσευχή του: “Θεέ μου, σ΄ευχαριστώ που δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους άρπαγας, άδικος, μοιχός ή και σαν αυτόν εδώ τον τελώνη. Εγώ νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα και δίνω στο ναό το δέκατο απ΄όλα τα εισοδήματά μου” (Λουκ. 18
-12). Βλέπεις εδώ τρία μεγάλα κακά; Την έπαρση -“δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους”, -, την περιφρόνηση του πλησίον - “ή και σαν αυτόν εδώ τον τελώνη” - και την αυτοδικαίωση, την αυτάρκεια, την ψευδαίσθηση δηλαδή πώς είναι δίκαιος, πράγμα για το οποίο ευχαριστεί το Θεό, αντί να ζητάει το έλεος Του.Ο κίνδυνος του φαρισαϊσμού είναι μεγάλος για όλους μας. Καλύτερα να είσαι αμαρτωλός και να ομολογείς ταπεινά την κακία σου, παρά ενάρετος τάχα και υπερήφανος. Γιατί ο αμαρτωλός, με την παραδοχή της πνευματικής του αρρώστιας, βάζει αρχή διορθώσεως, θεραπείας και σωτηρίας. Όποιος όμως δεν γνωρίζει ούτε παραδέχεται πώς είναι άρρωστος, πώς θα γιατρευτεί; Γι΄αυτό ο Κύριος είπε κάποτε στους Φαρισαίους, ότι οι τελώνες και οι πόρνες θα μπουν πρίν απ΄αυτούς στη βασιλεία Του (Ματθ. 21:31).
Οι Προτεστάντες πάλι, Λουθηρανοί και Καλβινιστές και άλλοι, διαπιστώνοντας τη φαρισαϊκή πλάνη και θέλοντας να την αποφύγουν, κατάντησαν στο άλλο άκρο και σε πλάνη χειρότερη, γιατί καταφρόνησαν ολότελα τις εξωτερικές αρετές. Ο Κύριος όμως το είπε καθαρά, όπως είδαμε πιο πάνω, σ΄ένα αγιογραφικό απόσπασμα: “Αυτά έπρεπε να κάνετε, χωρίς να παραμελήσετε κι εκείνα” (Ματθ. 23:23).
Η γνήσια χριστιανική διδασκαλία, που διαφυλάσσεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία, απορρίπτει και τα δύο άκρα, ακολουθώντας τη βασιλική και σωτήρια οδό της αληθινής εν Χριστώ δικαιοσύνης, εκείνης δηλαδή πού αποδίδει έμπρακτα την πρέπουσα αξία και αναγνωρίζει τον καθοριστικό για τη σωτηρία ρόλο τόσο στις εσωτερικές όσο και στις εξωτερικές αρετές.
Όλες οι ενέργειές μας, εσωτερικές και εξωτερικές, στρέφονται γύρω από τρεις άξονες, σχετίζονται με τρία πρόσωπα:
το Θεό, τον πλησίον και τον εαυτό μας.
Η σχέση μας με τα τρία αυτά πρόσωπα καθορίζει την ποιότητα της πνευματικής μας ζωής. Και μια σωστή σχέση προϋποθέτει την πρέπουσα καρδιακή τοποθέτηση.
Με απλά λόγια, λοιπόν, για να το καταλάβεις καλύτερα, σου λέω μεταφορικά, πώς
απέναντι στο Θεό πρέπει να έχεις καρδιά τέκνου,
απέναντι στον πλησίον καρδιά μάνας και
απέναντι στον εαυτό σου καρδιά δικαστή.
(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Τα πιο μεγάλα αμαρτήματα”
ΤΑ ΑΜΑΡΤΗΜΑΤΑ μας είναι πολλά και διάφορα, όλα όμως περιλαμβάνονται σε τούτα τα οκτώ:
υ π ε ρ η φ ά ν ε ι α, κ ε ν ο δ ο ξ ί α, φ ι λ α ρ γ υ ρ ί α, π ο ρ ν ε ί α,
ο ρ γ ή, γ α σ τ ρ ι μ α ρ γ ί α, φ θ ό ν ο και α κ η δ ί α.
Αυτά λέγονται θανάσιμα, γιατί είναι οι κεφαλές, οι ρίζες και τα θεμέλια όλων των άλλων, και γιατί θανατώνουν την ψυχή μας.
Με τα οκτώ θανάσιμα αμαρτήματα μας πολεμούν οι τρεις θανάσιμοι εχθροί μας, η σ ά ρ κ α, ο κ ό σ μ ο ς, και ο δ ι ά β ο λ ο ς.
- Η σ ά ρ κ α μας ρίχνει στην πορνεία, τη γαστριμαργία και την ακηδία.
- Ο κ ό σ μ ο ς μας τραβάει στη φιλαργυρία και στην ακόρεστη επιθυμία όλων γενικά των υλικών πραγμάτων.
- Ο δ ι ά β ο λ ο ς μας εμπνέει την υπερηφάνεια, την κενοδοξία, την οργή και το φθόνο.
Ο διάβολος, βέβαια, μας σπρώχνει σ΄όλες τις ανομίες, πιο πολύ όμως αγωνίζεται να μας ρίξει στην υπερηφάνεια, για να γίνουμε μιμητές και ακόλουθοί του.
Πέρα από τα θανάσιμα οκτώ αμαρτήματα, με τα οποία θ΄ασχοληθούμε αναλυτικά πιο κάτω, υπάρχουν και άλλα έξι εξίσου βαριά, που γεννιούνται απ΄αυτά,
για τα οποία θα γράψουμε στο παρόν κεφάλαιο.
Το πρώτο και βαρύτερο απ΄όλα είναι η σιχαμερή και καταραμένη β λ α σ φ η μ ί α, που δέν τη φανέρωσε στον κόσμο τούτο κανένας άλλος, παρά ο εφευρέτης
της κακίας διάβολος, ξέροντας πώς είναι χειρότερη κι από πορνείες κι από φονικά κι από κάθε ασωτία και βόρβορο, καί πώς αυτή μονάχα φτάνει για να κολάσει τον άνθρωπο αιώνια. Ο βλάσφημος άνθρωπος λέγεται και είναι εχθρός του Θεού. Γιατί αν μπορούσε, την ώρα που θυμώνει, να έχει στα χέρια του τόν Κύριο
ή τον άγιο εκείνο που βλαστημάει, θαρρείς πώς θα τον θανάτωνε, ο ανόητος, παρακινημένος από τους ερεθισμούς που προξενεί στην καρδιά του ο πονηρός. Γι΄αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος λέει, ότι περισσότερο αμαρτάνουν όσοι βρίζουν τό Χριστό τώρα, που βασιλεύει στούς ουρανούς, παρά εκείνοι πού Τόν σταύρωσαν, όταν βρίσκονταν με σώμα ανθρώπινο στη γη.
Στο αμάρτημα της βλασφημία πέφτουν πιο πολύ οι άνδρες, ενώ οι γυναίκες κάνουν συνήθως κάτι άλλο, που είναι παρόμοιο με τη βλασφημία. Όταν δηλαδή τις βρει κάποια συμφορά, στρέφονται με αγανάκτηση ενάντια στην πρόνοια και τη δικαιοσύνη του Θεού, λέγοντας, οι άμυαλες, ότι μερικές φορές ο Κύριος δεν κρίνει δίκαια. Αν, λ.χ., κάποιος αγαπημένος τους συγγενής πεθάνει ή αρρωστήσει βαριά ή πάθει κάποια μεγάλη ζημιά, τότε, όχι μόνο δεν δοξάζουν τον Μεγαλοδύναμο, αλλ΄αναθεματίζουν τη μέρα που γεννήθηκαν, επιζητούν οργισμένες το θάνατο, οδύρονται και παραπονιούνται εναντίον του Θεού, πού δεν τις απαλλάσσει από
τις θλίψεις και τα βάσανα, μερικές φορές μάλιστα παραδίνονται τελείως στα χέρια του διαβόλου και αρχίζουν να ξεστομίζουν φοβερές, ανήκουστες, δαιμονικές κατάρες. Όλα τούτα είναι λόγια βλάσφημα, λόγια που ταιριάζουν μόνο στους ταλαίπωρους κολασμένους. Μ΄αυτούς φαίνεται πώς θέλουν να συνοικήσουν όσοι τα λένε.
Εσύ, λοιπόν, που δεν επιθυμείς την κόλαση, αλλά ποθείς τον πάντερπνο παράδεισο, ταπεινώσου και σκύψε αγόγγυστα το κεφάλι σου σ΄όλες τις συμφορές που σε βρίσκουν με παραχώρηση του Κυρίου. Δέξου τες από το θεϊκό Του χέρι σαν ένα φάρμακο θεραπευτικό, σαν ένα βάλσαμο παρασκευασμένο για τη σωτηρία σου από έναν σοφότατο Γιατρό. Πίστευε αδίστακτα, πώς με δικαιοσύνη και σοφία πολλή σου στέλνει ο Πανάγαθος τις θλίψεις για την ψυχική σου ωφέλεια. Γιατί, όταν λες
ότι ο Θεός ενεργεί άδικα, είναι σαν να λές ότι δεν είναι Θεός. Και άν μου πεις, πώς η συμφορά σου είναι τόσο μεγάλη, που η σφοδρότητά της σε κάνει να ξεστομίζεις λόγια βλάσφημα, συλλογίσου γνωστικά και συνετά, ότι, με την αντίδρασή σου αυτή και την ανυπομονησία σου, όχι μόνο δεν την ελαφρύνεις, αλλά και τη βαραίνεις.
Αν θέλεις να σου φανούν ελαφριές οι όποιες θλίψεις σου, σύγκρινέ τες μ΄αυτά τα τέσσερα:
α) με τις ευεργεσίες και τα χαρίσματα που έλαβες από τον Θεό,
β) με τις πολλές αμαρτίες που έκανες ενώπιόν Του,
γ) με τις τιμωρίες της κολάσεως, που σου αξίζουν για τις άνομες πράξεις σου,
δ) με τη δόξα του Παραδείσου, που σου υπόσχεται ο Κύριος, παρά την αναξιότητά σου.
Μετά από μιά τέτοια σύγκριση, οποιεσδήποτε θλίψεις κι αν δοκιμάζεις, θα σου φαίνονται μικρές κι ασήμαντες.
Δεύτερο μεγάλο αμάρτημα είναι η ε π ι ο ρ κ ί α, δηλαδή τό να ορκίζεσαι ψέματα στο Ιερό Ευαγγέλιο ή στον Τίμιο Σταυρό ή στο όνομα του Θεού, της Θεοτόκου
ή άλλου αγίου. Επειδή και τούτο, όπως και η βλασφημία, είναι αμάρτημα που στρέφεται κατευθείαν εναντίον του Θεού, είναι βαρύτερο απ΄οποιοδήποτε άλλο,
που στρέφεται εναντίον του πλησίον. Κάθε επιορκία είναι θανάσιμη αμαρτία, γιατί αποτελεί εξύβριση της Θείας μεγαλοσύνης.
Τρίτο αμάρτημα είναι η κ λ ο π ή, το να πάρεις, δηλαδή, και να κρατάς στην κατοχή σου ξένο πράγμα χωρίς τη θέληση ή την άδεια του κυρίου του. Όσον καιρό
το κρατάς έτσι, βρίσκεσαι σε θανάσιμη αμαρτία. Και δεν είναι αρκετή η προαίρεσή σου να του το επιστρέψεις κάποτε. Τώρα πρέπει να του το δώσεις, και μάλιστα
όχι μόνο το πράγμα, αλλά και ό,τι ζημιώθηκε εκείνος στο χρονικό διάστημα που το κρατούσες παράνομα.
Τέταρτο αμάρτημα είναι η π α ρ ά β α σ η ο π ο ι α σ δ ή π ο τ ε ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς ε ν τ ο λ ή ς κ α ι κ α ν ό ν ο ς τ ω ν α γ ί ω ν Α π ο σ τ ό λ ω ν ή τ ω ν Π α τ έ ρ ω ν, που οφείλεις να τηρείς απαρασάλευτα:
Να εκκλησιάζεσαι, λ.χ., όλες τις Κυριακές και εορτές, να εξομολογείσαι, να κοινωνείς, να νηστεύεις όποτε ορίζει η Εκκλησία μας κ.λ.π.
Πέμπτο μεγάλο αμάρτημα είναι η κ α τ α λ α λ ι ά και κ α τ ά κ ρ ι σ η, με το οποίο διασύρεις και ντροπιάζεις το συνάνθρωπό σου, προξενώντας του ζημιά μεγάλη και βάζοντάς τον σε πολλούς κινδύνους, γιατί σπιλώνεις την τιμή και την υπόληψή του, πράγμα πολυτιμότερο από κάθε περιουσία και κάθε υλικό θησαυρό. Αλήθεια, πώς τολμούν μερικοί αναιδέστατοι και καταλαλούν τον πλησίον, προπαντός μάλιστα όταν δεν έχουν οι ίδιοι άμεση γνώση της υποθέσεως για την οποία
τον κατηγορούν; Αλλά κι αν έχουν, δεν άκουσαν ποτέ αυτό που είπε ο Κύριος, “Μήν κρίνετε τους συνανθρώπους σας, για να μή σας κρίνει κι εσάς ο Θεός.
Μήν τους καταδικάζετε, για να μή σας καταδικάσει κι εσάς ο Θεός” (Λουκ. 6:37); Γι΄αυτή τη σωτήρια εντολή οφείλεις, κι αν ακόμα δεις κάποιον φανερά ν΄αμαρτάνει, να τον σκεπάσεις όπως μπορείς. Έτσι θα σκεπάσει ο Θεός και τα δικά σου παραπτώματα.
Έκτο και τελευταίο αμάρτημα είναι το ψ έ μ α. Αυτό αν είναι μικρό και ασήμαντο, χωρίς συνέπειες, αποτελεί, βέβαια, αμαρτία μα όχι βαρειά. Αν όμως είναι ψέμα που σχετίζεται με σοβαρό ζήτημα και προξενεί κάποια υλική ή ηθική βλάβη στον πλησίον, τότε είναι αμαρτία φοβερή. Στην περίπτωση αυτή, οφείλεις εσύ,
που έγινες άμεσα ή έμμεσα αίτιος της βλάβης του συνανθρώπου σου, να την επανορθώσεις και να τον αποζημιώσεις με κάθε τρόπο. Μόνο έτσι θα σε συγχωρήσει
ο Κύριος για το κακό που έκανες λέγοντας ψέματα.
Αυτά είναι τα κυριότερα αμαρτήματα, που γεννιούνται από τα οκτώ θανάσιμα.
Και από τούτα και από εκείνα πρέπει να φεύγουμε μακριά με πολλή επιμέλεια, γιατί θανατώνουν την ψυχή μας και την οδηγούν στην αιώνια απώλεια.
ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
“Τα πιο μεγάλα αμαρτήματα”
ΤΑ ΑΜΑΡΤΗΜΑΤΑ μας είναι πολλά και διάφορα, όλα όμως περιλαμβάνονται σε τούτα τα οκτώ:
υ π ε ρ η φ ά ν ε ι α, κ ε ν ο δ ο ξ ί α, φ ι λ α ρ γ υ ρ ί α, π ο ρ ν ε ί α,
ο ρ γ ή, γ α σ τ ρ ι μ α ρ γ ί α, φ θ ό ν ο και α κ η δ ί α.
Αυτά λέγονται θανάσιμα, γιατί είναι οι κεφαλές, οι ρίζες και τα θεμέλια όλων των άλλων, και γιατί θανατώνουν την ψυχή μας.
Με τα οκτώ θανάσιμα αμαρτήματα μας πολεμούν οι τρεις θανάσιμοι εχθροί μας, η σ ά ρ κ α, ο κ ό σ μ ο ς, και ο δ ι ά β ο λ ο ς.
- Η σ ά ρ κ α μας ρίχνει στην πορνεία, τη γαστριμαργία και την ακηδία.
- Ο κ ό σ μ ο ς μας τραβάει στη φιλαργυρία και στην ακόρεστη επιθυμία όλων γενικά των υλικών πραγμάτων.
- Ο δ ι ά β ο λ ο ς μας εμπνέει την υπερηφάνεια, την κενοδοξία, την οργή και το φθόνο.
Ο διάβολος, βέβαια, μας σπρώχνει σ΄όλες τις ανομίες, πιο πολύ όμως αγωνίζεται να μας ρίξει στην υπερηφάνεια, για να γίνουμε μιμητές και ακόλουθοί του.
Πέρα από τα θανάσιμα οκτώ αμαρτήματα, με τα οποία θ΄ασχοληθούμε αναλυτικά πιο κάτω, υπάρχουν και άλλα έξι εξίσου βαριά, που γεννιούνται απ΄αυτά,
για τα οποία θα γράψουμε στο παρόν κεφάλαιο.
Το πρώτο και βαρύτερο απ΄όλα είναι η σιχαμερή και καταραμένη β λ α σ φ η μ ί α, που δέν τη φανέρωσε στον κόσμο τούτο κανένας άλλος, παρά ο εφευρέτης
της κακίας διάβολος, ξέροντας πώς είναι χειρότερη κι από πορνείες κι από φονικά κι από κάθε ασωτία και βόρβορο, καί πώς αυτή μονάχα φτάνει για να κολάσει τον άνθρωπο αιώνια. Ο βλάσφημος άνθρωπος λέγεται και είναι εχθρός του Θεού. Γιατί αν μπορούσε, την ώρα που θυμώνει, να έχει στα χέρια του τόν Κύριο
ή τον άγιο εκείνο που βλαστημάει, θαρρείς πώς θα τον θανάτωνε, ο ανόητος, παρακινημένος από τους ερεθισμούς που προξενεί στην καρδιά του ο πονηρός. Γι΄αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος λέει, ότι περισσότερο αμαρτάνουν όσοι βρίζουν τό Χριστό τώρα, που βασιλεύει στούς ουρανούς, παρά εκείνοι πού Τόν σταύρωσαν, όταν βρίσκονταν με σώμα ανθρώπινο στη γη.
Στο αμάρτημα της βλασφημία πέφτουν πιο πολύ οι άνδρες, ενώ οι γυναίκες κάνουν συνήθως κάτι άλλο, που είναι παρόμοιο με τη βλασφημία. Όταν δηλαδή τις βρει κάποια συμφορά, στρέφονται με αγανάκτηση ενάντια στην πρόνοια και τη δικαιοσύνη του Θεού, λέγοντας, οι άμυαλες, ότι μερικές φορές ο Κύριος δεν κρίνει δίκαια. Αν, λ.χ., κάποιος αγαπημένος τους συγγενής πεθάνει ή αρρωστήσει βαριά ή πάθει κάποια μεγάλη ζημιά, τότε, όχι μόνο δεν δοξάζουν τον Μεγαλοδύναμο, αλλ΄αναθεματίζουν τη μέρα που γεννήθηκαν, επιζητούν οργισμένες το θάνατο, οδύρονται και παραπονιούνται εναντίον του Θεού, πού δεν τις απαλλάσσει από
τις θλίψεις και τα βάσανα, μερικές φορές μάλιστα παραδίνονται τελείως στα χέρια του διαβόλου και αρχίζουν να ξεστομίζουν φοβερές, ανήκουστες, δαιμονικές κατάρες. Όλα τούτα είναι λόγια βλάσφημα, λόγια που ταιριάζουν μόνο στους ταλαίπωρους κολασμένους. Μ΄αυτούς φαίνεται πώς θέλουν να συνοικήσουν όσοι τα λένε.
Εσύ, λοιπόν, που δεν επιθυμείς την κόλαση, αλλά ποθείς τον πάντερπνο παράδεισο, ταπεινώσου και σκύψε αγόγγυστα το κεφάλι σου σ΄όλες τις συμφορές που σε βρίσκουν με παραχώρηση του Κυρίου. Δέξου τες από το θεϊκό Του χέρι σαν ένα φάρμακο θεραπευτικό, σαν ένα βάλσαμο παρασκευασμένο για τη σωτηρία σου από έναν σοφότατο Γιατρό. Πίστευε αδίστακτα, πώς με δικαιοσύνη και σοφία πολλή σου στέλνει ο Πανάγαθος τις θλίψεις για την ψυχική σου ωφέλεια. Γιατί, όταν λες
ότι ο Θεός ενεργεί άδικα, είναι σαν να λές ότι δεν είναι Θεός. Και άν μου πεις, πώς η συμφορά σου είναι τόσο μεγάλη, που η σφοδρότητά της σε κάνει να ξεστομίζεις λόγια βλάσφημα, συλλογίσου γνωστικά και συνετά, ότι, με την αντίδρασή σου αυτή και την ανυπομονησία σου, όχι μόνο δεν την ελαφρύνεις, αλλά και τη βαραίνεις.
Αν θέλεις να σου φανούν ελαφριές οι όποιες θλίψεις σου, σύγκρινέ τες μ΄αυτά τα τέσσερα:
α) με τις ευεργεσίες και τα χαρίσματα που έλαβες από τον Θεό,
β) με τις πολλές αμαρτίες που έκανες ενώπιόν Του,
γ) με τις τιμωρίες της κολάσεως, που σου αξίζουν για τις άνομες πράξεις σου,
δ) με τη δόξα του Παραδείσου, που σου υπόσχεται ο Κύριος, παρά την αναξιότητά σου.
Μετά από μιά τέτοια σύγκριση, οποιεσδήποτε θλίψεις κι αν δοκιμάζεις, θα σου φαίνονται μικρές κι ασήμαντες.
Δεύτερο μεγάλο αμάρτημα είναι η ε π ι ο ρ κ ί α, δηλαδή τό να ορκίζεσαι ψέματα στο Ιερό Ευαγγέλιο ή στον Τίμιο Σταυρό ή στο όνομα του Θεού, της Θεοτόκου
ή άλλου αγίου. Επειδή και τούτο, όπως και η βλασφημία, είναι αμάρτημα που στρέφεται κατευθείαν εναντίον του Θεού, είναι βαρύτερο απ΄οποιοδήποτε άλλο,
που στρέφεται εναντίον του πλησίον. Κάθε επιορκία είναι θανάσιμη αμαρτία, γιατί αποτελεί εξύβριση της Θείας μεγαλοσύνης.
Τρίτο αμάρτημα είναι η κ λ ο π ή, το να πάρεις, δηλαδή, και να κρατάς στην κατοχή σου ξένο πράγμα χωρίς τη θέληση ή την άδεια του κυρίου του. Όσον καιρό
το κρατάς έτσι, βρίσκεσαι σε θανάσιμη αμαρτία. Και δεν είναι αρκετή η προαίρεσή σου να του το επιστρέψεις κάποτε. Τώρα πρέπει να του το δώσεις, και μάλιστα
όχι μόνο το πράγμα, αλλά και ό,τι ζημιώθηκε εκείνος στο χρονικό διάστημα που το κρατούσες παράνομα.
Τέταρτο αμάρτημα είναι η π α ρ ά β α σ η ο π ο ι α σ δ ή π ο τ ε ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς ε ν τ ο λ ή ς κ α ι κ α ν ό ν ο ς τ ω ν α γ ί ω ν Α π ο σ τ ό λ ω ν ή τ ω ν Π α τ έ ρ ω ν, που οφείλεις να τηρείς απαρασάλευτα:
Να εκκλησιάζεσαι, λ.χ., όλες τις Κυριακές και εορτές, να εξομολογείσαι, να κοινωνείς, να νηστεύεις όποτε ορίζει η Εκκλησία μας κ.λ.π.
Πέμπτο μεγάλο αμάρτημα είναι η κ α τ α λ α λ ι ά και κ α τ ά κ ρ ι σ η, με το οποίο διασύρεις και ντροπιάζεις το συνάνθρωπό σου, προξενώντας του ζημιά μεγάλη και βάζοντάς τον σε πολλούς κινδύνους, γιατί σπιλώνεις την τιμή και την υπόληψή του, πράγμα πολυτιμότερο από κάθε περιουσία και κάθε υλικό θησαυρό. Αλήθεια, πώς τολμούν μερικοί αναιδέστατοι και καταλαλούν τον πλησίον, προπαντός μάλιστα όταν δεν έχουν οι ίδιοι άμεση γνώση της υποθέσεως για την οποία
τον κατηγορούν; Αλλά κι αν έχουν, δεν άκουσαν ποτέ αυτό που είπε ο Κύριος, “Μήν κρίνετε τους συνανθρώπους σας, για να μή σας κρίνει κι εσάς ο Θεός.
Μήν τους καταδικάζετε, για να μή σας καταδικάσει κι εσάς ο Θεός” (Λουκ. 6:37); Γι΄αυτή τη σωτήρια εντολή οφείλεις, κι αν ακόμα δεις κάποιον φανερά ν΄αμαρτάνει, να τον σκεπάσεις όπως μπορείς. Έτσι θα σκεπάσει ο Θεός και τα δικά σου παραπτώματα.
Έκτο και τελευταίο αμάρτημα είναι το ψ έ μ α. Αυτό αν είναι μικρό και ασήμαντο, χωρίς συνέπειες, αποτελεί, βέβαια, αμαρτία μα όχι βαρειά. Αν όμως είναι ψέμα που σχετίζεται με σοβαρό ζήτημα και προξενεί κάποια υλική ή ηθική βλάβη στον πλησίον, τότε είναι αμαρτία φοβερή. Στην περίπτωση αυτή, οφείλεις εσύ,
που έγινες άμεσα ή έμμεσα αίτιος της βλάβης του συνανθρώπου σου, να την επανορθώσεις και να τον αποζημιώσεις με κάθε τρόπο. Μόνο έτσι θα σε συγχωρήσει
ο Κύριος για το κακό που έκανες λέγοντας ψέματα.
Αυτά είναι τα κυριότερα αμαρτήματα, που γεννιούνται από τα οκτώ θανάσιμα.
Και από τούτα και από εκείνα πρέπει να φεύγουμε μακριά με πολλή επιμέλεια, γιατί θανατώνουν την ψυχή μας και την οδηγούν στην αιώνια απώλεια.
“ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ”
8O Πολύτιμες οί συνβουλές τού μοναχού Αγάπιου Λάνδου τού Κρητός δία τήν σωτηρίαν τών ψυχών μάς !
-
Domna
- Κορυφαίος Αποστολέας
- Δημοσιεύσεις: 6151
- Εγγραφή: Τετ Μαρ 29, 2006 6:00 am
- Τοποθεσία: Γερμανία
- Επικοινωνία:
Ἐσύ καί ὁ Θεός
«ΕΣΥ ΚΑΙ Ο ΘΕΟΣ»
Πῶς θά σωθοῦμε
Ἐπιλογή καί διασκευή ψυχωφελῶν κείμενων ἀπό τό βιβλίο «ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ»
τοῦ μοναχοῦ Ἀγαπίου Λάνδου τοῦ Κρητός
Στή σχέση μας μέ τόν Θεό χρειαζόμαστε τίς τρεῖς μεγάλες θεολογικές ἀρετές,
τήν πίστη, τήν ἐλπίδα καί τήν ἀγάπη(Α’ Κορ. 13, 13).
Μ’ αὐτές διαμορφώνεται μέσα μας καρδία τέκνου.
Συλλογίσου, πῶς εἶναι ἕνας καλός κι’ ἐνάρετος γιός, πῶς αἰσθάνεται καί πῶς ἀντιμετωπίζει τόν πατέρα του, πόση ἀγάπη καί ἐμπιστοσύνη τοῦ ἔχει, μέ πόσο σεβασμό καί πόση εὐλάβεια στέκεται μπροστά του, πόση ὑπακοή τοῦ κάνει, πόση εὐγνωμοσύνη νιώθει γιά ὅσα τοῦ προσφέρει, μέ πόσο ζῆλο ἐργάζεται στά πατρικά ἔργα, μέ πόσο πόθο προστρέχει κοντά του σέ κάθε περίσταση, ἀλλά καί μέ πόση ταπείνωση ὑπομένει τίς παιδευτικές του τιμωρίες. Ἔτσι πρέπει νά διαθέσεις κι’ ἐσύ τήν καρδιά σου ἀπέναντι στόν Κύριο, τόν οὐράνιο Πάτερα καί Πλάστη σου. Τά κυριότερα χαρακτηριστικά τῆς σωστῆς σχέσεώς σου μ’ Αὐτόν θά σημειώσουμε στή συνέχεια.
Τό πιό βασικό στοιχεῖο εἶναι ἡ ἀγάπη, καθώς μάλιστα ὁ ἴδιος ὁ Χριστός τό διακήρυξε: «Ν’ ἀγαπᾶς τόν Κύριο καί Θεό σου μ’ ὅλη τήν καρδιά σου, μ’ ὅλη τήν ψυχή σου καί μ’ ὅλο τό νοῦ σου. Αὐτή εἶναι ἡ πρώτη καί πιό μεγάλη ἐντολή» (Ματθ. 22, 37 – 38). Τί σημαίνει ὅμως ν’ ἀγαπᾶς τόν Θεό; Σημαίνει πώς ὁ νοῦς σου εἶναι προσκολλημένος σ’ Ἐκεῖνον -αὐτό λέγεται μνήμη Θεοῦ -, πώς οἱ ἐπιθυμίες σου ὅλες συγκλίνουν σ’ Ἐκεῖνον, πώς τά μέλη τοῦ σώματός σου καί οἱ αἰσθήσεις σου καί οἱ ψυχικές σου δυνάμεις στό σύνολό τους ἐκτελοῦν θεληματικά καί ἀβίαστα τό ἅγιο θέλημά Του. Πρός τό θέλημα τοῦ Θεοῦ σέ ἕλκει ἀκατανίκητα ἡ ἀγάπη, πού τίς αἰτίες της ἀνακαλύπτεις σ’ ὅλα τά κτίσματα, σ’ ὅλη τήν πλάση, μιά καί ὅλα σέ ὁδηγοῦν στόν τέλειο καί ἄπειρο Δημιουργό τους.
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι τό δεύτερο στοιχεῖο τῆς σωστῆς σχέσεώς μας μαζί Του. Ὅταν ὅμως στήν περίπτωση αὐτή μιλᾶμε γιά φόβο, δέν πρέπει νά τόν ἐννοήσουμε μέ τή συνηθισμένη σημασία τῆς λέξεως, δηλαδή σάν τρόμαγμα καί σκιάξιμο, μήτε σάν φόβο δουλικό, πού ἐπιβάλλει ἀκούσια ὑποταγή γιά τήν ἀποφυγή ὀδυνηρῆς τιμωρίας. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι, θά λέγαμε, φόβος φιλικός καί ἀγαπητικός, εἶναι ἡ ἀνησυχία μας μήπως λυπήσουμε μέ τά ἔργα ἤ τά λόγια ἤ τούς λογισμούς τόν Πανάγαθο καί Πολυεύσπλαχνο Πατέρα μας, ἕνας φόβος πού νιώθουν ὅλα τά φιλόστοργα παιδιά γιά τό γονιό τους καί ταυτίζεται μέ τό φόβο τοῦ Θεοῦ πού τρέφεται καί μεγαλώνει στήν ψυχή μας, ὅταν ἔχουμε στό νοῦ μας καί μελετᾶμε ἀκατάπαυστα:
τό ἄπειρο ὕψος τῆς μεγαλοσύνης τοῦ Θεοῦ,
τό ἀνεξιχνίαστο βάθος τῶν κριμάτων Του,
τήν ἀνέκφραστη δικαιοσύνη Του καί
τό πλῆθος τῶν δικῶν μας ἁμαρτημάτων.
Οἱ τέσσερις τοῦτοι λογισμοί, πού πρέπει νά μποῦν βαθιά μέσα στήν καρδιά μας, εἶναι οἱ φύλακες τῆς ἀγάπης καί τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, καθώς διώχνουν μακριά τήν ἁμαρτία.
Τό θάρρος ἀπέναντι στόν Θεό
Μετά τήν ἀγάπη καί τό φόβο, ἔρχεται φυσιολογικά τό θάρρος ἀπέναντι στόν Θεό, θάρρος πού δέν τό χαρακτηρίζουν ἡ προπέτεια καί ἡ ἀνευλάβεια, ἀλλά ἡ ἐμπιστοσύνη καί ἡ ἀφοσίωση. Ὁ γιός ἑνός πλούσιου καί ἰσχυροῦ πάτερα σέ ὅλες τίς θλίψεις καί τίς ἀνάγκες του προστρέχει σ’ αὐτόν, βέβαιος ὅτι δέν θά τοῦ λείψει ποτέ ἡ πατρική βοήθεια καί συμπαράσταση. Καί κάθε φιλόθεη ψυχή, ξέροντας πώς ἔχει Πατέρα παντοδύναμο καί πλούσιο σέ ἔλεος, δέν ἀπελπίζεται ποτέ στούς κινδύνους καί στά λυπηρά τοῦ βίου, ἀλλά στρέφεται σ’ Ἐκεῖνον μέ θάρρος καί μέ ἐλπίδα, πιστεύοντας ἀκράδαντα ὅτι, ἄν εἶναι γιά τό καλό της, θά τήν βγάλει ὁ Πανάγαθος ἀπό κάθε δύσκολη περίσταση.
Ὁ ζῆλος γιά τή δόξα τοῦ Θεοῦ
Τέταρτη ἀρετή εἶναι ὁ ζῆλος γιά τή δόξα τοῦ Θεοῦ, δηλαδή ὁ πόθος καί ἡ ἔγνοια καί ὁ ἀγώνας σου νά δοξάζεται μέ κάθε τρόπο τό πανάγιο ὄνομά Του, νά γίνεται τό θέλημά Του «καί στή γῆ, ὅπως γίνεται στόν οὐρανό» (Ματθ. 6, 10). Καί ὅταν διαπιστώνεις ὅτι τοῦτο δέν γίνεται, νά θλίβεσαι καί νά πονᾶς ὁλόψυχα.
Ἡ εὐθύτητα τῆς καρδιᾶς
Πέμπτη ἀρετή εἶναι ἡ εὐθύτητα τῆς καρδιᾶς, δηλαδή ἡ καθαρότητα τῆς συνειδήσεως, τό ἀνυπόκριτο καί ἀνυστερόβουλο τῶν προθέσεων. Μέ ὅλα μας τά ἔργα, τά λόγια καί τά διανοήματα νά μήν ἐπιδιώκουμε – ἄμεσα ἤ ἔμμεσα, συνολικά ἤ μερικά – κανένα δικό μας ὄφελος ἤ κέρδος, ὄχι μόνο πρόσκαιρο μά οὔτε καί αἰώνιο. Μοναδική μας ἐπιδιώξη νά εἶναι ἡ δόξα τοῦ ἀγαπημένου μας Κύριου, πού συντελεῖται μέ τήν ἱλαρή ἐκπλήρωση τῶν σωτήριων ἐντολῶν Του.
Πολλοί ἄνθρωποι κάνουν διάφορες ἀγαθοεργίες, δέν εἶναι ὅμως μήτε τά κίνητρά τους ὁ ἔνθεος ζῆλος καί ἡ ἀγάπη στό Χριστό, μήτε στόχοι τους ἡ ὑπακοή σ’ Αὐτόν καί ἡ δόξα Του. Ἀπό κενοδοξία καί ἀνθρωπαρέσκεια κινοῦνται καί τόν ἔπαινο τῶν ἀνθρώπων ἐπιζητοῦν. Γι’ αὐτό τά ἔργα τῆς «ἀγάπης» τους δέν ἔχουν καμμία ἄξια ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί παραμένουν ἀνώφελα. Ὅπως λέει χαρακτηριστικά ὁ ἀπόστολος, «κι’ ἄν ἀκόμα μοιράσω στούς φτωχούς ὅλα μου τά ὑπάρχοντα, κι’ ἄν παραδώσω στή φωτιά τό σῶμα μου γιά νά καεῖ, ἀλλά δέν ἔχω ἀγάπη, δέν ὠφελοῦμαι τίποτα» (Α΄ Κορ. 13, 3).
Ἡ παρηγόρια τῆς προσευχῆς
Ἕκτη ἀρετή, πού μᾶς συνδέει μέ τό Θεό , εἶναι ἡ προσευχή, γιά τήν ὁποία γράψαμε στό πρῶτο μέρος τοῦ βιβλίου (σελ. 87-89). [Καί εἶναι τά ἐξῆς:]
Δέν ὑπάρχει στόν κόσμο ὑψηλότερη ἐργασία ἀπό τήν προσευχή, γιατί αὐτή ἑνώνει τόν ἄνθρωπο μέ τό Θεό. Γιά τό μεγαλεῖο καί τή σπουδαιότητά της, τούς τρόπους καί τά ἀποτελέσματά της μᾶς μιλοῦν διεξοδικά οἱ ἱερές Γραφές καί οἱ ἅγιοι Πατέρες. Ἐδῶ τώρα θά τονίσουμε μόνο πόσο βοηθάει στίς θλίψεις.
Πραγματικά, δέν ὑπάρχει πιό μεγάλη παράκληση ἀπό τήν καταφυγή στόν Κύριο μέ τήν προσευχή. «Στόν Κύριο προσευχήθηκα δυνατά, ὅταν μέ βρῆκαν θλίψεις, καί μέ ἄκουσε» λέει ὁ προφήτης Δαβίδ (Ψαλμ. 119, 1). Αὐτό ἔκαναν ὅλοι οἱ ἅγιοι στίς θλίψεις τους, καί ἡ Θεία Βοήθεια δέν ἀργοῦσε, ὅπως δέν ἀργεῖ ποτέ ν’ ἀνταποκριθεῖ στήν ἱκεσία τοῦ δίκαιου. Εἶναι, ἄλλωστε, ρητή ἡ ὑπόσχεση τοῦ Κύριου: «Ζήτησε τή βοήθειά μου στή θλίψη σου, καί θά σέ γλιτώσω ἀπ’ αὐτήν» (Ψαλμ. 49, 15).
Μόλις, λοιπόν, πέσει ἐπάνω σου ἡ θλίψη, μή μικροψυχήσεις, μήν ταραχθεῖς. Στρέψε ἱκετευτικά τά ματιά σου στόν οὐρανό, καί ζήτα ταπεινά τή Θεία Βοήθεια. Ἄν συμφέρει τήν ψυχή σου καί συμβάλλει στή σωτηρία σου ἡ ἀπαλλαγή ἀπό τή δοκιμασία, νά μήν ἔχεις ἀμφιβολία ὅτι ὁ Θεός θά εἰσακούσει τήν προσευχή σου καί θά σέ ἀπαλλάξει. Ἄν ὅμως αὐτό εἶναι ἀσύμφορο γιά τήν ψυχή σου – πράγμα πού μόνο Ἐκεῖνος, ὁ Πάνσοφος γνωρίζει – μήτε ἐσύ δέν θά πρέπει νά τό θέλεις. Καλύτερα εἶναι νά θλίβεσαι πρόσκαιρα τώρα, παρά νά στερηθεῖς τήν αἰώνια ζωή.
Ὅπως καί νά ἔχει τό πράγμα, μή σταματήσεις νά προσεύχεσαι. Γιατί πολλές φορές ὁ Κύριος ἐπιτρέπει νά μᾶς βροῦν οἱ θλίψεις γιά νά τρέξουμε κοντά Του. Ὅταν ὅλα πηγαίνουν καλά, Τόν ξεχνᾶμε. Καί ὅταν ἀρχίζουν τά προβλήματα, τότε Τόν θυμόμαστε! Εἴμαστε κι’ ἐμεῖς σάν τά ἄμυαλα παιδάκια, πού, ὅταν εἶναι χορτάτα καί δέν ἔχουν καμμία δυσκολία, τό ρίχνουν στό παιχνίδι καί ξεχνοῦν τούς γονεῖς τους, ὅταν ὅμως πεινάσουν ἤ πέσουν καί χτυπήσουν πουθενά, τότε τρέχουν κλαίγοντας στούς γονεῖς καί ζητοῦν βοήθεια.
Ὅλα τά καλά μέ τήν προσευχή τά ἀποκτᾶμε. Καί ὅλα τά λυπηρά μέ τήν προσευχή τά ξεπερνᾶμε. Γι’ αὐτό ὁ Ἰησοῦς εἶπε: «Νά μένετε ἄγρυπνοι καί νά προσεύχεστε ἀδιάκοπα» (Λουκ. 21, 36). Μέ τήν προσευχή θά νικήσεις κι’ ἐσύ τίς θλίψεις, μέ τήν προσευχή θ’ ἀποκτήσεις τίς ἀρετές, μέ τήν προσευχή θά ἑνωθεῖς μέ τόν Κύριο, μέ τήν προσευχή θά γίνεις μέτοχος τῆς Μακαριότητός Του.
Ἡ εὐγνωμοσύνη
Ἕβδομη ἀρετή, εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη, πού γεννιέται ἀπό τήν ἐπίγνωση τῶν ἀναρίθμητων εὐεργεσιῶν καί δωρεῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος μᾶς ἔπλασε «κατ’ εἰκόνα» Του, μᾶς ἔδωσε τή ζωή, μᾶς προίκισε μέ τόσο θαυμαστή ποικιλία ὀργάνων καί αἰσθήσεων. Καί τώρα πάλι ἡ Πρόνοιά Του μᾶς κυβερνάει, τά κτίσματά Του μᾶς ὑπηρετοῦν, τά ζῶα καί οἱ καρποί Του μᾶς τρέφουν, τό στερέωμά Του μᾶς καλύπτει, οἱ ἄγγελοί Του μᾶς φυλᾶνε, ἡ σοφία Του μᾶς νουθετεῖ, ἡ μακροθυμία Του μᾶς ὑπομένει, ἡ δύναμή Του μᾶς γλυτώνει ἀπό τούς κινδύνους. «Τί ν’ ἀνταποδώσουμε στόν Κύριο γιά ὅλες τίς εὐεργεσίες πού μᾶς ἔκανε; (Ψαλμ. 115, 3). Σ’ Ἐκεῖνον χρωστᾶμε τά πάντα. «Καί γιά ὅλα αὐτά», προτρέπει εὔλογα ὁ σοφός Σειράχ, «δόξασε Αὐτόν πού σ’ ἔπλασε καί σέ γέμισε μέ τά πολλά Του ἀγαθά» (32, 13), λέγοντας μαζί μέ τόν εὐγνώμονα Δαβίδ: «Δόξαζε, ψυχή μου, τόν Κύριο, καί μήν ξεχνᾶς ὅλες Του τίς εὐεργεσίες» (Ψαλμ. 102, 2).
Ἡ ὑπακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ
Τελευταία ἀρετή εἶναι ἡ ὑπακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, πού ἀποτελεῖ τήν τελείωση, τή συμπύκνωση καί τή σφραγίδα ὅλων τῶν ἄλλων ἀρετῶν. Καί τοῦτο ἐπειδή, γιά νά ταυτίσει κανείς ἀπόλυτα τό θέλημά του μέ τό θεῖο θέλημα, πρέπει νά ἔχει ὁλότελα νεκρωθεῖ γιά τήν ἁμαρτία, γιά τόν κόσμο, τή σάρκα καί τό διάβολο.
Τρεῖς εἶναι οἱ βαθμοί τῆς ὑπακοῆς:
· Ὁ πρῶτος βαθμός εἶναι ἡ ὑπακοή σ’ ὅλες τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ μέ τόση ἀκρίβεια καί τόσο ζῆλο, ὥστε νά προτιμᾶς ὅλα τοῦ κόσμου τά κολαστήρια, παρά τή διάπραξη μιᾶς ἁμαρτίας, καί μάλιστα θανάσιμης.
· Ὁ δεύτερος βαθμός εἶναι ἡ ταύτιση μέ τό θέλημα τοῦ Κύριου, ἡ εὐχαριστία Του τόσο στά καλά ὅσο καί στά λυπηρά γεγονότα, ἡ δοξολογία Του στήν ὑγεία καί στήν ἀρρώστια, στήν εὐτυχία καί στή δυστυχία, στήν τιμή καί στήν ἀτιμία, στή ζωή καί στό θάνατο – γιατί πρέπει νά ξέρεις, ὅτι χωρίς τή Θεία βούληση ἤ παραχώρηση τίποτα δέν γίνεται. Γι’ αὐτό νά δέχεσαι μέ ἱλαρότητα καί ὑπομονή τήν παιδεία τοῦ Θεοῦ, γνωρίζοντας ὅτι κάθε πατέρας, μέ ὅσην ἀγάπη προσφέρει δῶρα στό γιό του, μ’ ἄλλη τόση πάλι τόν παιδεύει, ὅταν πρέπει. Ἡ ὑπομονή στίς θλίψεις τῆς θείας παιδαγωγίας ἔχει κι’ αὐτή τρεῖς βαθμίδες:
τό νά ὑπομένεις, τίς θλίψεις καρτερικά, ὅπως ὁ Ἰώβ
ὄχι μόνο νά τίς ὑπομένεις, ἀλλά καί νά τίς ἐπιθυμεῖς γιά τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, ὅπως οἱ μάρτυρες καί
νά χαίρεσαι γι’ αὐτές, ὅπως οἱ ἀπόστολοι.
Οἱ δύο τελευταῖες βαθμίδες ὑπομονῆς, δηλαδή τῶν μαρτύρων καί τῶν ἀποστόλων, εἶναι ὑψηλότερες. Λίγοι φτάνουν σ’ αὐτές. Ὅλοι ὅμως πρέπει νά ἔχουμε τήν ὑπομονή τοῦ Ἰώβ, γιατί χωρίς αὐτή δέν σωζόμαστε.
· Ὁ τρίτος καί τελευταῖος βαθμός τῆς ὑπακοῆς εἶναι ἐκεῖνος πού καθορίζεται ἀπό τόν ἀπόστολο Παῦλο στό γνωστό χωρίο τῆς ἐπιστολῆς του πρός τούς Ἑβραίους: «Ν’ ἀκολουθεῖτε πιστά καί νά ὑπακοῦτε τούς ἐκκλησιαστικούς σας ἡγέτες. Γιατί αὐτοί ἀγρυπνοῦν γιά τή σωτηρία σας, ἐπειδή θά δώσουν λόγο στόν Θεό» (13,17). Πρόκειται δηλαδή γιά τήν ὑπακοή στούς πνευματικούς μας ὁδηγούς, στούς ποιμένες τῆς Ἐκκλησίας, τούς ὁποίους ὁ Κύριος κατέστησε ἐπιτρόπους Του στή γῆ καί οἰκονόμους τῶν μυστηρίων Του, λέγοντάς τους τόν φοβερό λόγο: «Ἐκεῖνος πού ὑπακούει ἐσᾶς, ὑπακούει Ἐμένα. Κι’ ἐκεῖνος πού παρακούει ἐσᾶς παρακούει ἐμένα»(Λουκ. 10, 16).
Κι’ αὐτή ἡ ὑπακοή πάλι ἔχει τρεῖς βαθμίδες:
τό νά ὑπακοῦς καί νά ἐκτελεῖς κάποιαν ἐντολή ἐξωτερικά μόνο, χωρίς νά τή δέχονται ἡ θέληση καί ὁ λογισμός σου,
νά ὑπακοῦς μέ τή θέληση καί
νά ὑπακοῦς καί μέ τή θέληση καί μέ τό λογισμό.
Ἡ τελευταία βαθμίδα τῆς ὑπακοῆς χαρακτηρίζεται ἀπό πολλή ταπείνωση καί διάκριση.
Τέλος καί τῷ Θεῷ δόξα!
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ
http://hristospanagia3.blogspot.com/201 ... _7807.html
Πῶς θά σωθοῦμε
Ἐπιλογή καί διασκευή ψυχωφελῶν κείμενων ἀπό τό βιβλίο «ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ»
τοῦ μοναχοῦ Ἀγαπίου Λάνδου τοῦ Κρητός
Στή σχέση μας μέ τόν Θεό χρειαζόμαστε τίς τρεῖς μεγάλες θεολογικές ἀρετές,
τήν πίστη, τήν ἐλπίδα καί τήν ἀγάπη(Α’ Κορ. 13, 13).
Μ’ αὐτές διαμορφώνεται μέσα μας καρδία τέκνου.
Συλλογίσου, πῶς εἶναι ἕνας καλός κι’ ἐνάρετος γιός, πῶς αἰσθάνεται καί πῶς ἀντιμετωπίζει τόν πατέρα του, πόση ἀγάπη καί ἐμπιστοσύνη τοῦ ἔχει, μέ πόσο σεβασμό καί πόση εὐλάβεια στέκεται μπροστά του, πόση ὑπακοή τοῦ κάνει, πόση εὐγνωμοσύνη νιώθει γιά ὅσα τοῦ προσφέρει, μέ πόσο ζῆλο ἐργάζεται στά πατρικά ἔργα, μέ πόσο πόθο προστρέχει κοντά του σέ κάθε περίσταση, ἀλλά καί μέ πόση ταπείνωση ὑπομένει τίς παιδευτικές του τιμωρίες. Ἔτσι πρέπει νά διαθέσεις κι’ ἐσύ τήν καρδιά σου ἀπέναντι στόν Κύριο, τόν οὐράνιο Πάτερα καί Πλάστη σου. Τά κυριότερα χαρακτηριστικά τῆς σωστῆς σχέσεώς σου μ’ Αὐτόν θά σημειώσουμε στή συνέχεια.
Τό πιό βασικό στοιχεῖο εἶναι ἡ ἀγάπη, καθώς μάλιστα ὁ ἴδιος ὁ Χριστός τό διακήρυξε: «Ν’ ἀγαπᾶς τόν Κύριο καί Θεό σου μ’ ὅλη τήν καρδιά σου, μ’ ὅλη τήν ψυχή σου καί μ’ ὅλο τό νοῦ σου. Αὐτή εἶναι ἡ πρώτη καί πιό μεγάλη ἐντολή» (Ματθ. 22, 37 – 38). Τί σημαίνει ὅμως ν’ ἀγαπᾶς τόν Θεό; Σημαίνει πώς ὁ νοῦς σου εἶναι προσκολλημένος σ’ Ἐκεῖνον -αὐτό λέγεται μνήμη Θεοῦ -, πώς οἱ ἐπιθυμίες σου ὅλες συγκλίνουν σ’ Ἐκεῖνον, πώς τά μέλη τοῦ σώματός σου καί οἱ αἰσθήσεις σου καί οἱ ψυχικές σου δυνάμεις στό σύνολό τους ἐκτελοῦν θεληματικά καί ἀβίαστα τό ἅγιο θέλημά Του. Πρός τό θέλημα τοῦ Θεοῦ σέ ἕλκει ἀκατανίκητα ἡ ἀγάπη, πού τίς αἰτίες της ἀνακαλύπτεις σ’ ὅλα τά κτίσματα, σ’ ὅλη τήν πλάση, μιά καί ὅλα σέ ὁδηγοῦν στόν τέλειο καί ἄπειρο Δημιουργό τους.
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι τό δεύτερο στοιχεῖο τῆς σωστῆς σχέσεώς μας μαζί Του. Ὅταν ὅμως στήν περίπτωση αὐτή μιλᾶμε γιά φόβο, δέν πρέπει νά τόν ἐννοήσουμε μέ τή συνηθισμένη σημασία τῆς λέξεως, δηλαδή σάν τρόμαγμα καί σκιάξιμο, μήτε σάν φόβο δουλικό, πού ἐπιβάλλει ἀκούσια ὑποταγή γιά τήν ἀποφυγή ὀδυνηρῆς τιμωρίας. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶναι, θά λέγαμε, φόβος φιλικός καί ἀγαπητικός, εἶναι ἡ ἀνησυχία μας μήπως λυπήσουμε μέ τά ἔργα ἤ τά λόγια ἤ τούς λογισμούς τόν Πανάγαθο καί Πολυεύσπλαχνο Πατέρα μας, ἕνας φόβος πού νιώθουν ὅλα τά φιλόστοργα παιδιά γιά τό γονιό τους καί ταυτίζεται μέ τό φόβο τοῦ Θεοῦ πού τρέφεται καί μεγαλώνει στήν ψυχή μας, ὅταν ἔχουμε στό νοῦ μας καί μελετᾶμε ἀκατάπαυστα:
τό ἄπειρο ὕψος τῆς μεγαλοσύνης τοῦ Θεοῦ,
τό ἀνεξιχνίαστο βάθος τῶν κριμάτων Του,
τήν ἀνέκφραστη δικαιοσύνη Του καί
τό πλῆθος τῶν δικῶν μας ἁμαρτημάτων.
Οἱ τέσσερις τοῦτοι λογισμοί, πού πρέπει νά μποῦν βαθιά μέσα στήν καρδιά μας, εἶναι οἱ φύλακες τῆς ἀγάπης καί τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, καθώς διώχνουν μακριά τήν ἁμαρτία.
Τό θάρρος ἀπέναντι στόν Θεό
Μετά τήν ἀγάπη καί τό φόβο, ἔρχεται φυσιολογικά τό θάρρος ἀπέναντι στόν Θεό, θάρρος πού δέν τό χαρακτηρίζουν ἡ προπέτεια καί ἡ ἀνευλάβεια, ἀλλά ἡ ἐμπιστοσύνη καί ἡ ἀφοσίωση. Ὁ γιός ἑνός πλούσιου καί ἰσχυροῦ πάτερα σέ ὅλες τίς θλίψεις καί τίς ἀνάγκες του προστρέχει σ’ αὐτόν, βέβαιος ὅτι δέν θά τοῦ λείψει ποτέ ἡ πατρική βοήθεια καί συμπαράσταση. Καί κάθε φιλόθεη ψυχή, ξέροντας πώς ἔχει Πατέρα παντοδύναμο καί πλούσιο σέ ἔλεος, δέν ἀπελπίζεται ποτέ στούς κινδύνους καί στά λυπηρά τοῦ βίου, ἀλλά στρέφεται σ’ Ἐκεῖνον μέ θάρρος καί μέ ἐλπίδα, πιστεύοντας ἀκράδαντα ὅτι, ἄν εἶναι γιά τό καλό της, θά τήν βγάλει ὁ Πανάγαθος ἀπό κάθε δύσκολη περίσταση.
Ὁ ζῆλος γιά τή δόξα τοῦ Θεοῦ
Τέταρτη ἀρετή εἶναι ὁ ζῆλος γιά τή δόξα τοῦ Θεοῦ, δηλαδή ὁ πόθος καί ἡ ἔγνοια καί ὁ ἀγώνας σου νά δοξάζεται μέ κάθε τρόπο τό πανάγιο ὄνομά Του, νά γίνεται τό θέλημά Του «καί στή γῆ, ὅπως γίνεται στόν οὐρανό» (Ματθ. 6, 10). Καί ὅταν διαπιστώνεις ὅτι τοῦτο δέν γίνεται, νά θλίβεσαι καί νά πονᾶς ὁλόψυχα.
Ἡ εὐθύτητα τῆς καρδιᾶς
Πέμπτη ἀρετή εἶναι ἡ εὐθύτητα τῆς καρδιᾶς, δηλαδή ἡ καθαρότητα τῆς συνειδήσεως, τό ἀνυπόκριτο καί ἀνυστερόβουλο τῶν προθέσεων. Μέ ὅλα μας τά ἔργα, τά λόγια καί τά διανοήματα νά μήν ἐπιδιώκουμε – ἄμεσα ἤ ἔμμεσα, συνολικά ἤ μερικά – κανένα δικό μας ὄφελος ἤ κέρδος, ὄχι μόνο πρόσκαιρο μά οὔτε καί αἰώνιο. Μοναδική μας ἐπιδιώξη νά εἶναι ἡ δόξα τοῦ ἀγαπημένου μας Κύριου, πού συντελεῖται μέ τήν ἱλαρή ἐκπλήρωση τῶν σωτήριων ἐντολῶν Του.
Πολλοί ἄνθρωποι κάνουν διάφορες ἀγαθοεργίες, δέν εἶναι ὅμως μήτε τά κίνητρά τους ὁ ἔνθεος ζῆλος καί ἡ ἀγάπη στό Χριστό, μήτε στόχοι τους ἡ ὑπακοή σ’ Αὐτόν καί ἡ δόξα Του. Ἀπό κενοδοξία καί ἀνθρωπαρέσκεια κινοῦνται καί τόν ἔπαινο τῶν ἀνθρώπων ἐπιζητοῦν. Γι’ αὐτό τά ἔργα τῆς «ἀγάπης» τους δέν ἔχουν καμμία ἄξια ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί παραμένουν ἀνώφελα. Ὅπως λέει χαρακτηριστικά ὁ ἀπόστολος, «κι’ ἄν ἀκόμα μοιράσω στούς φτωχούς ὅλα μου τά ὑπάρχοντα, κι’ ἄν παραδώσω στή φωτιά τό σῶμα μου γιά νά καεῖ, ἀλλά δέν ἔχω ἀγάπη, δέν ὠφελοῦμαι τίποτα» (Α΄ Κορ. 13, 3).
Ἡ παρηγόρια τῆς προσευχῆς
Ἕκτη ἀρετή, πού μᾶς συνδέει μέ τό Θεό , εἶναι ἡ προσευχή, γιά τήν ὁποία γράψαμε στό πρῶτο μέρος τοῦ βιβλίου (σελ. 87-89). [Καί εἶναι τά ἐξῆς:]
Δέν ὑπάρχει στόν κόσμο ὑψηλότερη ἐργασία ἀπό τήν προσευχή, γιατί αὐτή ἑνώνει τόν ἄνθρωπο μέ τό Θεό. Γιά τό μεγαλεῖο καί τή σπουδαιότητά της, τούς τρόπους καί τά ἀποτελέσματά της μᾶς μιλοῦν διεξοδικά οἱ ἱερές Γραφές καί οἱ ἅγιοι Πατέρες. Ἐδῶ τώρα θά τονίσουμε μόνο πόσο βοηθάει στίς θλίψεις.
Πραγματικά, δέν ὑπάρχει πιό μεγάλη παράκληση ἀπό τήν καταφυγή στόν Κύριο μέ τήν προσευχή. «Στόν Κύριο προσευχήθηκα δυνατά, ὅταν μέ βρῆκαν θλίψεις, καί μέ ἄκουσε» λέει ὁ προφήτης Δαβίδ (Ψαλμ. 119, 1). Αὐτό ἔκαναν ὅλοι οἱ ἅγιοι στίς θλίψεις τους, καί ἡ Θεία Βοήθεια δέν ἀργοῦσε, ὅπως δέν ἀργεῖ ποτέ ν’ ἀνταποκριθεῖ στήν ἱκεσία τοῦ δίκαιου. Εἶναι, ἄλλωστε, ρητή ἡ ὑπόσχεση τοῦ Κύριου: «Ζήτησε τή βοήθειά μου στή θλίψη σου, καί θά σέ γλιτώσω ἀπ’ αὐτήν» (Ψαλμ. 49, 15).
Μόλις, λοιπόν, πέσει ἐπάνω σου ἡ θλίψη, μή μικροψυχήσεις, μήν ταραχθεῖς. Στρέψε ἱκετευτικά τά ματιά σου στόν οὐρανό, καί ζήτα ταπεινά τή Θεία Βοήθεια. Ἄν συμφέρει τήν ψυχή σου καί συμβάλλει στή σωτηρία σου ἡ ἀπαλλαγή ἀπό τή δοκιμασία, νά μήν ἔχεις ἀμφιβολία ὅτι ὁ Θεός θά εἰσακούσει τήν προσευχή σου καί θά σέ ἀπαλλάξει. Ἄν ὅμως αὐτό εἶναι ἀσύμφορο γιά τήν ψυχή σου – πράγμα πού μόνο Ἐκεῖνος, ὁ Πάνσοφος γνωρίζει – μήτε ἐσύ δέν θά πρέπει νά τό θέλεις. Καλύτερα εἶναι νά θλίβεσαι πρόσκαιρα τώρα, παρά νά στερηθεῖς τήν αἰώνια ζωή.
Ὅπως καί νά ἔχει τό πράγμα, μή σταματήσεις νά προσεύχεσαι. Γιατί πολλές φορές ὁ Κύριος ἐπιτρέπει νά μᾶς βροῦν οἱ θλίψεις γιά νά τρέξουμε κοντά Του. Ὅταν ὅλα πηγαίνουν καλά, Τόν ξεχνᾶμε. Καί ὅταν ἀρχίζουν τά προβλήματα, τότε Τόν θυμόμαστε! Εἴμαστε κι’ ἐμεῖς σάν τά ἄμυαλα παιδάκια, πού, ὅταν εἶναι χορτάτα καί δέν ἔχουν καμμία δυσκολία, τό ρίχνουν στό παιχνίδι καί ξεχνοῦν τούς γονεῖς τους, ὅταν ὅμως πεινάσουν ἤ πέσουν καί χτυπήσουν πουθενά, τότε τρέχουν κλαίγοντας στούς γονεῖς καί ζητοῦν βοήθεια.
Ὅλα τά καλά μέ τήν προσευχή τά ἀποκτᾶμε. Καί ὅλα τά λυπηρά μέ τήν προσευχή τά ξεπερνᾶμε. Γι’ αὐτό ὁ Ἰησοῦς εἶπε: «Νά μένετε ἄγρυπνοι καί νά προσεύχεστε ἀδιάκοπα» (Λουκ. 21, 36). Μέ τήν προσευχή θά νικήσεις κι’ ἐσύ τίς θλίψεις, μέ τήν προσευχή θ’ ἀποκτήσεις τίς ἀρετές, μέ τήν προσευχή θά ἑνωθεῖς μέ τόν Κύριο, μέ τήν προσευχή θά γίνεις μέτοχος τῆς Μακαριότητός Του.
Ἡ εὐγνωμοσύνη
Ἕβδομη ἀρετή, εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη, πού γεννιέται ἀπό τήν ἐπίγνωση τῶν ἀναρίθμητων εὐεργεσιῶν καί δωρεῶν τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος μᾶς ἔπλασε «κατ’ εἰκόνα» Του, μᾶς ἔδωσε τή ζωή, μᾶς προίκισε μέ τόσο θαυμαστή ποικιλία ὀργάνων καί αἰσθήσεων. Καί τώρα πάλι ἡ Πρόνοιά Του μᾶς κυβερνάει, τά κτίσματά Του μᾶς ὑπηρετοῦν, τά ζῶα καί οἱ καρποί Του μᾶς τρέφουν, τό στερέωμά Του μᾶς καλύπτει, οἱ ἄγγελοί Του μᾶς φυλᾶνε, ἡ σοφία Του μᾶς νουθετεῖ, ἡ μακροθυμία Του μᾶς ὑπομένει, ἡ δύναμή Του μᾶς γλυτώνει ἀπό τούς κινδύνους. «Τί ν’ ἀνταποδώσουμε στόν Κύριο γιά ὅλες τίς εὐεργεσίες πού μᾶς ἔκανε; (Ψαλμ. 115, 3). Σ’ Ἐκεῖνον χρωστᾶμε τά πάντα. «Καί γιά ὅλα αὐτά», προτρέπει εὔλογα ὁ σοφός Σειράχ, «δόξασε Αὐτόν πού σ’ ἔπλασε καί σέ γέμισε μέ τά πολλά Του ἀγαθά» (32, 13), λέγοντας μαζί μέ τόν εὐγνώμονα Δαβίδ: «Δόξαζε, ψυχή μου, τόν Κύριο, καί μήν ξεχνᾶς ὅλες Του τίς εὐεργεσίες» (Ψαλμ. 102, 2).
Ἡ ὑπακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ
Τελευταία ἀρετή εἶναι ἡ ὑπακοή στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, πού ἀποτελεῖ τήν τελείωση, τή συμπύκνωση καί τή σφραγίδα ὅλων τῶν ἄλλων ἀρετῶν. Καί τοῦτο ἐπειδή, γιά νά ταυτίσει κανείς ἀπόλυτα τό θέλημά του μέ τό θεῖο θέλημα, πρέπει νά ἔχει ὁλότελα νεκρωθεῖ γιά τήν ἁμαρτία, γιά τόν κόσμο, τή σάρκα καί τό διάβολο.
Τρεῖς εἶναι οἱ βαθμοί τῆς ὑπακοῆς:
· Ὁ πρῶτος βαθμός εἶναι ἡ ὑπακοή σ’ ὅλες τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ μέ τόση ἀκρίβεια καί τόσο ζῆλο, ὥστε νά προτιμᾶς ὅλα τοῦ κόσμου τά κολαστήρια, παρά τή διάπραξη μιᾶς ἁμαρτίας, καί μάλιστα θανάσιμης.
· Ὁ δεύτερος βαθμός εἶναι ἡ ταύτιση μέ τό θέλημα τοῦ Κύριου, ἡ εὐχαριστία Του τόσο στά καλά ὅσο καί στά λυπηρά γεγονότα, ἡ δοξολογία Του στήν ὑγεία καί στήν ἀρρώστια, στήν εὐτυχία καί στή δυστυχία, στήν τιμή καί στήν ἀτιμία, στή ζωή καί στό θάνατο – γιατί πρέπει νά ξέρεις, ὅτι χωρίς τή Θεία βούληση ἤ παραχώρηση τίποτα δέν γίνεται. Γι’ αὐτό νά δέχεσαι μέ ἱλαρότητα καί ὑπομονή τήν παιδεία τοῦ Θεοῦ, γνωρίζοντας ὅτι κάθε πατέρας, μέ ὅσην ἀγάπη προσφέρει δῶρα στό γιό του, μ’ ἄλλη τόση πάλι τόν παιδεύει, ὅταν πρέπει. Ἡ ὑπομονή στίς θλίψεις τῆς θείας παιδαγωγίας ἔχει κι’ αὐτή τρεῖς βαθμίδες:
τό νά ὑπομένεις, τίς θλίψεις καρτερικά, ὅπως ὁ Ἰώβ
ὄχι μόνο νά τίς ὑπομένεις, ἀλλά καί νά τίς ἐπιθυμεῖς γιά τήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, ὅπως οἱ μάρτυρες καί
νά χαίρεσαι γι’ αὐτές, ὅπως οἱ ἀπόστολοι.
Οἱ δύο τελευταῖες βαθμίδες ὑπομονῆς, δηλαδή τῶν μαρτύρων καί τῶν ἀποστόλων, εἶναι ὑψηλότερες. Λίγοι φτάνουν σ’ αὐτές. Ὅλοι ὅμως πρέπει νά ἔχουμε τήν ὑπομονή τοῦ Ἰώβ, γιατί χωρίς αὐτή δέν σωζόμαστε.
· Ὁ τρίτος καί τελευταῖος βαθμός τῆς ὑπακοῆς εἶναι ἐκεῖνος πού καθορίζεται ἀπό τόν ἀπόστολο Παῦλο στό γνωστό χωρίο τῆς ἐπιστολῆς του πρός τούς Ἑβραίους: «Ν’ ἀκολουθεῖτε πιστά καί νά ὑπακοῦτε τούς ἐκκλησιαστικούς σας ἡγέτες. Γιατί αὐτοί ἀγρυπνοῦν γιά τή σωτηρία σας, ἐπειδή θά δώσουν λόγο στόν Θεό» (13,17). Πρόκειται δηλαδή γιά τήν ὑπακοή στούς πνευματικούς μας ὁδηγούς, στούς ποιμένες τῆς Ἐκκλησίας, τούς ὁποίους ὁ Κύριος κατέστησε ἐπιτρόπους Του στή γῆ καί οἰκονόμους τῶν μυστηρίων Του, λέγοντάς τους τόν φοβερό λόγο: «Ἐκεῖνος πού ὑπακούει ἐσᾶς, ὑπακούει Ἐμένα. Κι’ ἐκεῖνος πού παρακούει ἐσᾶς παρακούει ἐμένα»(Λουκ. 10, 16).
Κι’ αὐτή ἡ ὑπακοή πάλι ἔχει τρεῖς βαθμίδες:
τό νά ὑπακοῦς καί νά ἐκτελεῖς κάποιαν ἐντολή ἐξωτερικά μόνο, χωρίς νά τή δέχονται ἡ θέληση καί ὁ λογισμός σου,
νά ὑπακοῦς μέ τή θέληση καί
νά ὑπακοῦς καί μέ τή θέληση καί μέ τό λογισμό.
Ἡ τελευταία βαθμίδα τῆς ὑπακοῆς χαρακτηρίζεται ἀπό πολλή ταπείνωση καί διάκριση.
Τέλος καί τῷ Θεῷ δόξα!
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ
http://hristospanagia3.blogspot.com/201 ... _7807.html
Ο αληθινός χριστιανός έχει τρία γνωρίσματα:
1. Διαβάζει τον Λόγο του Θεού (Αγία Γραφή).
2. Τον εφαρμόζει στη ζωή του.
3. Φροντίζει να τον διαδίδει για να σώζονται και οι άλλοι και να γίνονται κοινωνοί του θαύματος που έζησε.
1. Διαβάζει τον Λόγο του Θεού (Αγία Γραφή).
2. Τον εφαρμόζει στη ζωή του.
3. Φροντίζει να τον διαδίδει για να σώζονται και οι άλλοι και να γίνονται κοινωνοί του θαύματος που έζησε.
-
Domna
- Κορυφαίος Αποστολέας
- Δημοσιεύσεις: 6151
- Εγγραφή: Τετ Μαρ 29, 2006 6:00 am
- Τοποθεσία: Γερμανία
- Επικοινωνία:
Ἑπτά ὠφέλιμες καί παρήγορες σκέψεις
Ἐπιλογή καί διασκευή ψυχωφελῶν κειμένων ἀπό τό βιβλίο «ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ»
τοῦ μοναχοῦ Ἀγαπίου Λάνδου τοῦ Κρητός
Στόν καιρό τῶν θλίψεων θά ὠφεληθεῖς πολύ, ἄν φέρνεις συχνά στό νοῦ σου τίς ἀκόλουθες σκέψεις, μελετώντας καί ἀναλύοντάς τες σέ βάθος καί πλάτος μέ τόν δικό σου τρόπο καί λογισμό.
1. Τί ἤσουν πρίν γεννηθεῖς, πρίν κἄν συλληφθεῖς στή μήτρα τῆς μητέρας σου; Δέν εἶχες μήτε σῶμα, μήτε ψυχή, μήτε αἴσθηση καμμιά. ΔΕΝ ΗΣΟΥΝ ΤΙΠΟΤΑ! Καί τό τίποτα, τό μηδέν, εἶναι λιγότερο κι ἀπό ἕναν κόκκο σκόνης. Γιατί αὐτά ἔχουν ὕπαρξη, ἐσύ ὅμως πρίν ἀπό τή σύλληψή σου δέν εἶχες.
2. Στοχάσου τήν εὐσπλαχνία τοῦ πανάγαθου Θεοῦ, πού ἀπό τό τίποτα σέ δημιούργησε «κάτ εἰκόνα» Του, δίνοντάς σου ὄχι μόνο τό ὑπερθαύμαστο ἀνθρώπινο σῶμα, αὐτό τό θαῦμα τῶν θαυμάτων, μέ τήν ποικιλία τῶν ὀργάνων καί τῶν λειτουργιῶν καί τῶν αἰσθήσεων, ἀλλά καί τή μοναδική θεοειδή ψυχή, μέ τόν λογικό νοῦ, τή θέληση, τή μνήμη καί τίς ἄλλες δυνάμεις.
3. Ἀναλογίσου μετά ἀπ’ αὐτό, πόση πρέπει νά εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη σου σ’ Ἐκεῖνον, τόν ὕψιστο καί πανάγαθο Εὐεργέτη σου, ἀπό τόν ὁποῖο πῆρες δωρεάν τόσα χαρίσματα, πόσο χρωστᾶς νά Τόν ἀγαπᾶς, νά Τόν εὐχαριστεῖς, νά Τόν δοξολογεῖς, νά Τόν ὑπηρετεῖς, καί πόσο νά προσέχεις, ὥστε ποτέ νά μήν Τοῦ φταίξεις καί νά μήν Τόν πικράνεις.
4. Ἀναλογίσου τήν ἀγνωμοσύνη σου ἀπέναντι στόν Πλάστη σου μιά κι’ ἔκανες ἀκριβῶς τά ἀντίθετα ἀπό αὐτά πού ἔπρεπε. Ἀντί νά Τόν ἀγαπᾶς καί νά Τόν εὐχαριστεῖς καί νά Τόν ὑμνεῖς καί νά Τόν εὐαρεστεῖς, ἐσύ Τόν καταφρόνησες καί Τόν ἐγκατέλειψες καί Τόν λύπησες, προτιμώντας τά πρόσκαιρα πράγματα καί τίς ἐφάμαρτες ἡδονές.
5. Συλλογίσου πόσες τιμωρίες θά σοῦ ἄξιζαν γιά τήν ἀχαριστία σου τούτη καί πόσο δίκιο θά εἶχε ὁ Κύριος, ἄν σοῦ στεροῦσε ὅλα ὅσα σοῦ ἔδωσε, ἀκόμα καί τή ζωή, τό μεγαλύτερο δῶρο Του. Αὐτή ἡ σκέψη, πιό πολύ ἀπ’ ὅλες τίς ἄλλες, θά σοῦ ἐμπνεύσει θεῖο φόβο καί θά σέ βοηθήσει νά ὑπομείνεις κάθε θλίψη, καθώς θά παραδεχθεῖς ἀναμφίβολα πώς ὑποφέρεις λιγότερο ἀπ’ ὅσο σοῦ πρέπει.
6. Θαύμασε τήν ἄπειρη καί ἀνερμήνευτη ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ μας, πού, ἐνῶ μπορεῖ αὐτήν ἀκριβῶς τή στιγμή νά σέ τιμωρήσει βαρειά καί νά σέ θανατώσει καί νά σέ κολάσει αἰώνια, περιμένει ὁ Πολυεύσπλαχνος τή μετάνοιά σου. Κι ἄν σέ παιδεύει τώρα μέ μικρές καί παροδικές θλίψεις, τό κάνει γιά τό καλό σου, σάν στοργικός Πατέρας· γιά νά βγεῖς ἀπό τόν κακό δρόμο τῆς ἁμαρτίας καί νά ἔρθεις στόν ἴσιο της ἀρετῆς, ὥστε τελικά, λουσμένος καί καθαρισμένος στό λουτρό τῶν λυπηρῶν, ν΄ ἀξιωθεῖς τήν ἀπόλαυση τοῦ Παραδείσου.
7. Ἀποφάσισε, ἀπό δῶ κι ἐμπρός τουλάχιστον, νά δαπανήσεις ὅλη τήν ὑπόλοιπη ζωή σου, τή ζωή πού ἀνήκει σ’ Ἐκεῖνον καί ὄχι σ ἐσένα, στή διακονία καί στή δόξα Του. Νά Τόν τιμᾶς καί νά Τόν εὐχαριστεῖς ἀκατάπαυστα γιά τίς εὐεργεσίες Του, ἀλλά καί ν’ ἀποδέχεσαι καρτερικά κι ἀγόγγυστα τίς δοκιμασίες πού παραχωρεῖ σάν φάρμακα καί γιατρικά τῆς κακίας σου. Νά θυσιάσεις, τέλος, πρόθυμα καί τιμή καί περιουσία καί ζωή ἀκόμα, παρά νά Τόν ἀρνηθεῖς ἤ νά παραβεῖς τίς ἐντολές Του.
Αὐτά νά σκέφτεσαι καί νά μελετᾶς, καί θά δεῖς πόσο καρπό καί πόση ὠφέλεια θά σοῦ δώσουν στόν καιρό τῶν θλίψεων.
Tέλος καί τῷ Θεῷ δόξα!
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ
Εὐχαριστοῦμε θερμά τόν Ἡγούμενο τῆς Ἱ.Μ. Παρακλήτου γιά τήν ἄδεια δημοσίευσης ἀποσπασμάτων ἀπό τά βιβλία πού ἐκδίδει ἡ Ἱερά Μονή.
Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης
http://hristospanagia3.blogspot.com/201 ... .html#more
τοῦ μοναχοῦ Ἀγαπίου Λάνδου τοῦ Κρητός
Στόν καιρό τῶν θλίψεων θά ὠφεληθεῖς πολύ, ἄν φέρνεις συχνά στό νοῦ σου τίς ἀκόλουθες σκέψεις, μελετώντας καί ἀναλύοντάς τες σέ βάθος καί πλάτος μέ τόν δικό σου τρόπο καί λογισμό.
1. Τί ἤσουν πρίν γεννηθεῖς, πρίν κἄν συλληφθεῖς στή μήτρα τῆς μητέρας σου; Δέν εἶχες μήτε σῶμα, μήτε ψυχή, μήτε αἴσθηση καμμιά. ΔΕΝ ΗΣΟΥΝ ΤΙΠΟΤΑ! Καί τό τίποτα, τό μηδέν, εἶναι λιγότερο κι ἀπό ἕναν κόκκο σκόνης. Γιατί αὐτά ἔχουν ὕπαρξη, ἐσύ ὅμως πρίν ἀπό τή σύλληψή σου δέν εἶχες.
2. Στοχάσου τήν εὐσπλαχνία τοῦ πανάγαθου Θεοῦ, πού ἀπό τό τίποτα σέ δημιούργησε «κάτ εἰκόνα» Του, δίνοντάς σου ὄχι μόνο τό ὑπερθαύμαστο ἀνθρώπινο σῶμα, αὐτό τό θαῦμα τῶν θαυμάτων, μέ τήν ποικιλία τῶν ὀργάνων καί τῶν λειτουργιῶν καί τῶν αἰσθήσεων, ἀλλά καί τή μοναδική θεοειδή ψυχή, μέ τόν λογικό νοῦ, τή θέληση, τή μνήμη καί τίς ἄλλες δυνάμεις.
3. Ἀναλογίσου μετά ἀπ’ αὐτό, πόση πρέπει νά εἶναι ἡ εὐγνωμοσύνη σου σ’ Ἐκεῖνον, τόν ὕψιστο καί πανάγαθο Εὐεργέτη σου, ἀπό τόν ὁποῖο πῆρες δωρεάν τόσα χαρίσματα, πόσο χρωστᾶς νά Τόν ἀγαπᾶς, νά Τόν εὐχαριστεῖς, νά Τόν δοξολογεῖς, νά Τόν ὑπηρετεῖς, καί πόσο νά προσέχεις, ὥστε ποτέ νά μήν Τοῦ φταίξεις καί νά μήν Τόν πικράνεις.
4. Ἀναλογίσου τήν ἀγνωμοσύνη σου ἀπέναντι στόν Πλάστη σου μιά κι’ ἔκανες ἀκριβῶς τά ἀντίθετα ἀπό αὐτά πού ἔπρεπε. Ἀντί νά Τόν ἀγαπᾶς καί νά Τόν εὐχαριστεῖς καί νά Τόν ὑμνεῖς καί νά Τόν εὐαρεστεῖς, ἐσύ Τόν καταφρόνησες καί Τόν ἐγκατέλειψες καί Τόν λύπησες, προτιμώντας τά πρόσκαιρα πράγματα καί τίς ἐφάμαρτες ἡδονές.
5. Συλλογίσου πόσες τιμωρίες θά σοῦ ἄξιζαν γιά τήν ἀχαριστία σου τούτη καί πόσο δίκιο θά εἶχε ὁ Κύριος, ἄν σοῦ στεροῦσε ὅλα ὅσα σοῦ ἔδωσε, ἀκόμα καί τή ζωή, τό μεγαλύτερο δῶρο Του. Αὐτή ἡ σκέψη, πιό πολύ ἀπ’ ὅλες τίς ἄλλες, θά σοῦ ἐμπνεύσει θεῖο φόβο καί θά σέ βοηθήσει νά ὑπομείνεις κάθε θλίψη, καθώς θά παραδεχθεῖς ἀναμφίβολα πώς ὑποφέρεις λιγότερο ἀπ’ ὅσο σοῦ πρέπει.
6. Θαύμασε τήν ἄπειρη καί ἀνερμήνευτη ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ μας, πού, ἐνῶ μπορεῖ αὐτήν ἀκριβῶς τή στιγμή νά σέ τιμωρήσει βαρειά καί νά σέ θανατώσει καί νά σέ κολάσει αἰώνια, περιμένει ὁ Πολυεύσπλαχνος τή μετάνοιά σου. Κι ἄν σέ παιδεύει τώρα μέ μικρές καί παροδικές θλίψεις, τό κάνει γιά τό καλό σου, σάν στοργικός Πατέρας· γιά νά βγεῖς ἀπό τόν κακό δρόμο τῆς ἁμαρτίας καί νά ἔρθεις στόν ἴσιο της ἀρετῆς, ὥστε τελικά, λουσμένος καί καθαρισμένος στό λουτρό τῶν λυπηρῶν, ν΄ ἀξιωθεῖς τήν ἀπόλαυση τοῦ Παραδείσου.
7. Ἀποφάσισε, ἀπό δῶ κι ἐμπρός τουλάχιστον, νά δαπανήσεις ὅλη τήν ὑπόλοιπη ζωή σου, τή ζωή πού ἀνήκει σ’ Ἐκεῖνον καί ὄχι σ ἐσένα, στή διακονία καί στή δόξα Του. Νά Τόν τιμᾶς καί νά Τόν εὐχαριστεῖς ἀκατάπαυστα γιά τίς εὐεργεσίες Του, ἀλλά καί ν’ ἀποδέχεσαι καρτερικά κι ἀγόγγυστα τίς δοκιμασίες πού παραχωρεῖ σάν φάρμακα καί γιατρικά τῆς κακίας σου. Νά θυσιάσεις, τέλος, πρόθυμα καί τιμή καί περιουσία καί ζωή ἀκόμα, παρά νά Τόν ἀρνηθεῖς ἤ νά παραβεῖς τίς ἐντολές Του.
Αὐτά νά σκέφτεσαι καί νά μελετᾶς, καί θά δεῖς πόσο καρπό καί πόση ὠφέλεια θά σοῦ δώσουν στόν καιρό τῶν θλίψεων.
Tέλος καί τῷ Θεῷ δόξα!
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗ
Εὐχαριστοῦμε θερμά τόν Ἡγούμενο τῆς Ἱ.Μ. Παρακλήτου γιά τήν ἄδεια δημοσίευσης ἀποσπασμάτων ἀπό τά βιβλία πού ἐκδίδει ἡ Ἱερά Μονή.
Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης
http://hristospanagia3.blogspot.com/201 ... .html#more
Ο αληθινός χριστιανός έχει τρία γνωρίσματα:
1. Διαβάζει τον Λόγο του Θεού (Αγία Γραφή).
2. Τον εφαρμόζει στη ζωή του.
3. Φροντίζει να τον διαδίδει για να σώζονται και οι άλλοι και να γίνονται κοινωνοί του θαύματος που έζησε.
1. Διαβάζει τον Λόγο του Θεού (Αγία Γραφή).
2. Τον εφαρμόζει στη ζωή του.
3. Φροντίζει να τον διαδίδει για να σώζονται και οι άλλοι και να γίνονται κοινωνοί του θαύματος που έζησε.